تاریخ اسلام و تمدن
چالش تفسیر تاریخی سوره «مسد»؛ نقدی بر خوانش اری روبین
کرسی علمی «تحلیل انتقادی نظریه اری روبین درباره آیه نخست سوره مسد» شامگاه ۲۶ بهمنماه برگزار شد؛ در این جلسه دیدگاه جنجالی مستشرق اسرائیلی که محوریت سوره را درباره اهانت ابولهب به پیامبر نمیداند، با نقدهای دقیق پژوهشگران ایرانی بررسی شد و از تفسیر تاریخی «تبت یدا» تا ماجرای زمزم و بتدزدی ابولهب مورد واکاوی قرار گرفت.
اجرای قاعدهی نفی سبیل پس از پیروزی انقلاب اسلامی
با تشکیل جمهوری اسلامی، بعد حکومتی فقه توسعه یافت. تجربه عملی مواجهه با جنگ نرم پس از انقلاب اسلامی و ظهور مفاهیمی مانند «تهاجم فرهنگی»، «ناتوی فرهنگی» و «جنگ نرم» در ادبیات فقهی-سیاسی معاصر، از جمله دستاوردهای این نظام اسلامی است. تأکید امام خمینی بر ابعاد فرهنگی انقلاب، توسعه فقه حکومتی و فقه الاجتماع و توجه به تهدیدهای نرم در کنار تهدیدهای سخت نیز از مصادیق توسعه فقه نظامساز در مکتب امام خمینی(ره) می باشد.
پنج رسمی که زنان دوران جاهلیت را بیحجاب کرد
زنان جاهلی با مردان به گفتگو می نشستند و نگاه آن ها به یکدیگر در آن زمان نه ننگ و عار بود و نه حرام. عرب جاهلی اگر کسی به همسرش یا خواهر یا دخترش نظر بد می انداخت او را به جنگ یا مبارزه دعوت می کرد و چه بسا به خاطر یک نگاه مشکوک بین دو قبیله جنگ بزرگی در می گرفت. لذا کسانی که نگاه پاک داشتند مورد ستایش و تمجید شعرا بودند.
ریشههای پیشرفت فکری و فرهنگی مسلمانان در پرتو تعالیم اسلام
پیشرفت فکری و فرهنگی مسلمانان در صدر اسلام، بیش از آنکه محصول قدرت سیاسی یا گسترش جغرافیایی باشد، ریشه در ماهیت عقلانی و فطری تعالیم اسلام، اخلاق عملی مسلمانان و تأکید این دین بر وحدت و انسجام اجتماعی داشت؛ عواملی که زمینهساز شکلگیری تمدن اسلامی شدند.
مروری بر جایگاه و نقش زنان مسلمان در تاریخ صدر اسلام
زنان در دوران ائمه معصوم (ع) با حضور در میدان جهاد و نهضت علمی یا با فعالیت اجتماعی و اقتصادی، نقش آفریدهاند. این نقشآفرینی آنجا دارای اهمیت است که برای امروز ما هم میتواند بهعنوان الگو و سرمشق، راهگشا باشد.
مهدی موعود در روایات اسلامی
برخی از مردم تصور میکنند مهدویت و باور داشتن به حضرت صاحب الزمان (عج)، پس از گذر سالیان دراز، عقیدهای به شمار میرود که تنها در مذهب تشیع وجود دارد.
دو سوال مهم در مورد مادر امام سجاد علیه السلام
در منابع تاریخی نام مادر امام سجاد (ع) شهربانو یا شاهزنان نوشتهشده؛ البته عنوانشده که ایشان در زمان تولد امام علیهالسلام از دنیا رفت و این مطلب به آن معنا است که آن حضرت مادر به خود ندیده است.
نماد فروپاشی یک جهان در آتش خشم مغول
در ظهر تابستان سال ۶۱۸ هجری قمری (آوریل ۱۲۲۱ میلادی)، بانگ اذان از گنبد مسجد جامع نیشابور—که زمانی بزرگترین مرکز علمی و دینی خراسان بود—برای آخرین بار برخاست. چند ساعت بعد، این بنای عظیم که شاهد مباحثات خیام و عطار بود، در میان شعلههای آتش و فروریختن ستونهایش، به تلی از خاکستر تبدیل شد. این رویداد، تنها ویرانی یک ساختمان نبود؛ بلکه نماد سقوط یکی از درخشانترین تمدنهای دوره اسلامی در برابر یکی از مخربترین نیروهای تاریخ بود.
جایگاه حضرت شاهچراغ(ع) در تاریخ امامت
حضرت احمدبن موسی شاهچراغ(ع) با وفاداری کامل به ولایت امام رضا(ع) و ایفای نقش تاریخی خود پس از شهادت امام موسی کاظم(ع)، مانع بروز انشقاق در میان شیعیان شد؛ نقشی که به گفته یک پژوهشگر تاریخ اسلام، جایگاه این امامزاده جلیلالقدر را در تبیین و تثبیت امامت، برجسته و کمنظیر ساخته است.
تغییر قبله؛ آزمایشی برای تسلیم شدن در برابر فرمان الهی
نویسنده کتاب «ارمغان عزت؛ پیامبر و تغییر قبله» معتقد است که حکم تغییر قبله از مسجد الاقصی به مکه، یک آزمایش الهی برای مسلمانان بود تا همیشه خود را در برابر فرمان الهی تسلیم کنند.
پیوند وجودی امیرالمؤمنین(ع) با حق: از شنیدن ناله شیطان تا رؤیت نور وحی
امیرالمؤمنین(ع) از شنیدن ناله شیطان هنگام نزول وحی سخن میگوید، که نشان میدهد او درککننده باطنی رخداد بود.
حیا و عفت؛ گمشده مشترک تمدنها
حیا و عفت، مفاهیمی جهانی هستند که ردپای آنها را در قلب تعالیم ادیان آسمانی و فرهنگهای بشری میتوان یافت. این ارزشها، مرز بین انسانیت و حیوانیت ترسیم میکنند.
پاسخ قاطع امام علی(ع) به پرسش دانشمندان یهود در مورد خدا
مناظره امام علی(ع) با دانشمندان یهود درباره صفات الهی، نمونهای درخشان از دانش توحیدی و قدرت استدلال آن حضرت است؛ پاسخی که نسبت دادن مکان به خداوند را بهطور کامل نفی میکند.
حقیقت تاریخی تشیع رسمی ایران چیست؟شیعه از روزگار پیامبر یا ساخته صفویه؟
اینکه تشیع مذهب ساخته و پرداخته دوران صفویه است، سالهاست بهعنوان یک ادعای تاریخی تکرار میشود؛ ادعایی که با بررسی منابع اسلامی و شواهد تاریخی، محل تردید جدی است. مرور سیر شکلگیری تشیع از عصر پیامبر اسلام(ص) تا دوره صفویه نشان میدهد این مذهب نه محصول یک تصمیم سیاسی، بلکه جریانی ریشهدار در متن تاریخ اسلام و ایران بوده است.
پیامبر اکرم (ص) امیرالمؤمنین علی (ع) را جمع تمام کمالات انبیاء معرفی کرد
پیامبر اکرم (ص) امیرالمؤمنین علی (ع) را مظهر کمالات انبیاء و دروازه علم معرفی کرده و تأکید کردند که شناخت علی (ع) مسیر شناخت خدا و پیامبر است. ایشان همچنین ولایت علی (ع) را دستاویز نجات امت در فتنهها دانسته و اطاعت از ایشان را همردیف اطاعت از پیامبر خواندهاند.
ایرانیان چگونه مسلمان شدند؛ با زور یا با اختیار؟
ورود اسلام به ایران، نه یک لحظه و نه فقط با شمشیر، بلکه سفری طولانی از شناخت، تعامل و انتخاب بود. ایرانیان، مردمانی با فرهنگ کهن، ابتدا دین تازه را بررسی کردند و سپس با اختیار خود آن را پذیرفتند.
چرا شیعیان بر این باورند که حضرت علی(ع) در کعبه متولد شده است؟
شیعیان بر این باورند که امام علی(ع) تنها انسانی است که در خانه کعبه چشم به جهان گشود؛ اعتقادی که با وجود طرح شبهات درباره سند و فضای تاریخی عصر جاهلیت، همچنان بر پایه نقلهای متعدد و تصریح برخی عالمان بزرگ اسلامی استوار مانده است.
منشأ گرایش به «ظاهرگرایی» چیست؟
بحران عاملیت و انفعال در برابر ساختارهای متصلب، به گفته موسوی، افراد را به ظاهرگرایی و اخباریگری سوق میدهد؛ راه برونرفت، بازگشت به عقلانیت و پذیرش مسئولیت در بازسازی انقلابی ساختارها است.
پاسخ معجزهآسای امام جواد در کودکی به یک تردید تاریخی
امام جواد علیهالسلام با مقایسهای دقیق میان نبوت و امامت، قاعدهای بنیادین را روشن میکنند: همانگونه که خداوند در مسئله نبوت، سن و سال را معیار قرار نداده است، در امر امامت نیز چنین قیدی وجود ندارد.
مولود کعبه؛ روایت معجزهآسای تولد امیرالمؤمنین علی(ع) در خانه توحید
شکافته شدن دیوار کعبه برای تولد امیرالمؤمنین علی(ع)، تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه نشانهای روشن از انتخاب الهی و پیوند ولایت با مرکز توحید است؛ واقعهای که جایگاه رفیع امام علی(ع) را در منظومه امامت و هدایت الهی تبیین میکند.
محاصره اقتصادی پیامبر(ص)؛ جلوهای از مظلومیت و پایداری اسلام
محاصره اقتصادی مسلمانان در شعب ابیطالب، یکی از سختترین و در عین حال درسآموزترین مقاطع تاریخ صدر اسلام است؛ دورانی که قریش با تحریم همهجانبه، کوشید نور ایمان را خاموش کند، اما صبر، توکل و استقامت پیامبر اکرم(ص) و یارانش، این توطئه را به شکست کشاند.
رازهای علمی و معنوی معجزات پیامبر که هنوز پس از قرنها حیرتآورند
سه معجزه جاوید پیامبر صلیاللهعلیهوآله شامل قرآن، قبله مدینه و مباهله، هم جنبه علمی دارند و هم معنوی، و اثبات میکنند که پیامبری ایشان محدود به زمان و مکان نبوده است.
از گهواره تا منبر: شباهت نبوت حضرت عیسی(ع) و امامت امام جواد(ع)
نبوت حضرت عیسی(ع) در نوزادی، یکی از شگفتیهای قرآن کریم است که نشان میدهد حقانیت و انتخاب الهی به سن و تجربه محدود نمیشود. این آموزه قرآنی، بهویژه درباره امامت امام جواد(ع) که در حدود هشت سالگی عهدهدار امامت شد، الگویی روشن برای فهم مقامهای الهی در کودکی ارائه میدهد.
اشتراک در موعود؛ بازخوانی تطبیقی «ظهور پسر انسان» در کتاب مقدس و «قیام قائم» در روایات شیعی
اعتقاد به منجی، وجه مشترک ادیان ابراهیمی است که در فرازهای «عهد جدید» و روایات پیشوایان معصوم (ع)، با شباهتهایی شگفتانگیز در جزئیات ترسیم شده است. بررسی تطبیقی بشارتهای انجیل متّی درباره «ظهور پسر انسان» با احادیث امام باقر (ع) و امام صادق (ع)، از حقیقتی واحد در فرجام تاریخ حکایت دارد: جهانی سرشار از عدالت که در آن برگزیدگان از اقصینقاط عالم در چشم برهم زدنی گرد مدار منجی جمع میشوند.
فقیهی که جانشین شیخ موسس بود؛ واگذاری جایگاه مرجعیت برای وحدت جامعه
آیتالله سید صدرالدین صدر، نه تنها یک مرجع تقلید صاحبنام و فقیهی چیرهدست،بلکه استوانه ثباتی بود که در یکی از بحرانیترین دورانهای تاریخ روحانیت ایران،نقش کلیدی در حفظ میراث تشیع ایفا کرد.
وقتی نام علی(ع) هم ممنوع شد؛ روایت تاریخی از دشمنی معاویه با اهلبیت
برخی منابع تاریخی گزارش میکنند که معاویه نهتنها با شخصیت و جایگاه امام علی(ع) دشمنی داشت، بلکه حتی نام آن حضرت را نیز برنمیتافت؛ تا جایی که دستور به منع نامگذاری فرزندان به نام علی(ع) و تغییر کنیه «ابوالحسن» داد؛ روایتی که نشاندهنده عمق تقابل سیاسی حکومت اموی با میراث علوی است.
سفر اجباری امام هادی علیهالسلام به سامرا و وداع دردناک مردم مدینه
متوکل عباسی بهمنظور مقابله با تهدیداتی که ازجانب قیامهای شیعی وهمچنین امام شیعیان متوجه حکومت نامشروع عباسیان بود،امام هادی علیهالسلام را به سامرا احضار کرد.
اهل بیت (ع)؛ چراغهای هدایت و پناهگاه امن انسان
اهل بیت (ع) و هدایت افراد، دو رکن اساسی در آموزههای اسلامی هستند که پیوندی ناگسستنی با یکدیگر دارند. خاندان پاک پیامبر خدا (ص) نه تنها مظهر فضائل اخلاقی و انسانی هستند، بلکه به عنوان چراغهای هدایت، نقش بیبدیلی در راهنمایی و سعادت بشریت ایفا میکنند.
عیسی(ع) دوباره به زمین میآید: حقیقتی که مسلمانان و مسیحیان به آن باور دارند
بازگشت عیسی(ع) به زمین، موضوعی است که هم در قرآن و هم در انجیل به آن اشاره شده و نقطه مشترک باورهای مسلمانان و مسیحیان به شمار میرود. بر اساس متون دینی، عیسی(ع) در آخرالزمان نه تنها دوباره ظاهر میشود، بلکه با دجال مبارزه کرده، عدالت الهی را برقرار میکند و زمینهساز حکومت جهانی با ارزشهای الهی خواهد شد. با وجود اختلافاتی مانند مسئله صلیب، اصل بازگشت او در هر دو دین تأکید شده و نقش تمدنی و نجاتبخش او در پایان زمان، مورد اتفاق است.
تجارت، صداقت و سرنوشت: دوران پیش از نبوت پیامبر
قبل از آن که پیامبر اسلام (ص) به رسالت الهی مبعوث شود، جوانی پرانرژی و صادق بود که مسیر زندگیاش را با تجربههای عملی و سفرهای تجاری شکل داد. از همراهی با کاروانهای قریش در شام تا تجارت با حمایت خدیجه (س)، همه این تجربهها، اخلاق برجسته و شایستگی او را برای رسالت آینده آماده کرد.
