به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، اهمیت حق همسایگی در سیره پیامبر اکرم(ص) تا آنجاست که ایشان هنگام سفر، در کنار خانواده، فرزندان و دارایی خود، همسایگانشان را نیز به خداوند می‌سپردند. در دعاهای نقل‌شده از پیامبر(ص)، همسایگان نه‌تنها در شمار نزدیکان و عزیزان قرار دارند، بلکه در دعاهای جامع برای خیر دنیا و آخرت نیز از یاد نمی‌روند.
بنابر روایت ابنا، در روایات اسلامی، توجه به همسایگان و رعایت حقوق آنان جایگاه ویژه‌ای دارد. این اهمیت را می‌توان در دعاهای پیامبر اکرم(ص) نیز مشاهده کرد؛ دعاهایی که نشان می‌دهد همسایگان در نگاه آن حضرت، از جمله کسانی هستند که باید همواره مورد توجه و دعای خیر قرار گیرند.
دعای پیامبر(ص) هنگام سفر؛ سپردن همسایگان به خداوند
یکی از دعاهای نقل‌شده از پیامبر اکرم(ص)، دعایی است که آن حضرت هنگام وداع با خانواده و پیش از سفر می‌خواندند. این دعا پس از اقامه دو رکعت نماز خوانده می‌شود و در آن، پیامبر(ص) خانواده، فرزندان، دارایی و همسایگان خود را به خداوند می‌سپارند.
متن این دعا چنین است:
«اَللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَوْدِعُکَ اَلْیَوْمَ دِینِی وَ نَفْسِی وَ مَالِی وَ أَهْلِی وَ وُلْدِی وَ جِیرَانِی وَ أَهْلَ حُزَانَتِی اَلشَّاهِدَ مِنَّا وَ اَلْغَائِبَ وَ جَمِیعَ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ».
ترجمه: خدایا، امروز دین، جان، دارایی، خانواده، فرزندان، همسایگان و نزدیکانم را، چه آنان که حاضرند و چه آنان که غایب‌اند، و هر آنچه به من عطا فرموده‌ای، به تو می‌سپارم.
در این دعا، پیامبر(ص) هنگام سفر، امور ارزشمندی همچون دین، جان، مال، خانواده و فرزندان خود را به خداوند می‌سپارند و در کنار همه آنها، از همسایگان نیز یاد می‌کنند.
قرار گرفتن نام همسایگان در کنار خانواده و دیگر امور مهم زندگی، نشان‌دهنده جایگاه آنان در نگاه پیامبر اکرم(ص) و توجه ویژه ایشان به حفظ و حمایت الهی از همسایگان است.
این دعا در کتاب‌های «مکارم‌الاخلاق» اثر مرحوم طبرسی و «بحارالانوار» اثر مرحوم مجلسی نقل شده است.
همچنین دعایی با مضمون مشابه، هرچند با تفاوت‌هایی در عبارت، از امام رضا(ع) نیز روایت شده است. متن کامل آن را می‌توان در جلد نخست کتاب «فقه الرضا(ع)» یافت؛ دعایی که به‌عنوان دعای آن حضرت هنگام سفر حج معرفی شده است.
دعای جامع پیامبر(ص) برای همسایگان؛ از خیر دنیا تا سعادت آخرت
نمونه دیگر از دعاهای مربوط به همسایگان، فرازی از دعایی طولانی است که پس از خواندن «نماز کامله» قرائت می‌شود.
چگونگی خواندن این نماز و دعای پس از آن، در کتاب «بحارالانوار»، جلد ۸۶، در بخش اعمال روز جمعه، و نیز کتاب «جمال الأسبوع»، فصل ۳۲، به نقل از امام صادق(ع) از امیرالمؤمنین(ع) بیان شده است.
این دعا از جمله دعاهای جامع و گسترده است که در آن، حدود ۲۰۰ درخواست مادی و معنوی و مربوط به دنیا و آخرت از خداوند مطرح می‌شود و متن آن حدود ۱۲ صفحه از کتاب را در بر می‌گیرد.
در بخشی از این دعای طولانی، چنین آمده است:
«افْعَلْ مِثْلَ ذَلِکَ بِأَجْدَادِی وَ جَدَّاتِی وَ أَعْمَامِی وَ عَمَّاتِی وَ أَخْوَالِی وَ خَالاتِی وَ أَوْلَادِی وَ أُمَّهَاتِ أَوْلَادِی وَ مَعَارِفِی وَ جِیرَانِی وَ مَنْ أَحَبَّنِی وَ رَبَّانِی وَ خَدَمَنِی مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ الْأَحْیَاءِ مِنْهُمْ وَ الْأَمْوَاتِ وَ مُحِبِّی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ إِنَّکَ عَلیٰ کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ».
ترجمه: همین‌گونه در حق پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایم، عموها و عمه‌هایم، دایی‌ها و خاله‌هایم، فرزندانم، مادران فرزندانم، آشنایانم، همسایگانم و کسانی که مرا دوست داشته، مرا پرورش داده یا به من خدمت کرده‌اند، از میان مردان و زنان مؤمن، چه زنده و چه مرده، و همچنین در حق کسانی که محمد و خاندان محمد(ص) را دوست دارند، رفتار فرما. به‌راستی که تو بر هر چیزی توانایی.
در این فراز، دعاگو از خداوند درخواست می‌کند همان خیر و رحمتی را که پیش‌تر برای خود طلب کرده است، شامل حال گروه گسترده‌ای از نزدیکان و عزیزانش نیز قرار دهد؛ از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها گرفته تا خویشاوندان، فرزندان، آشنایان، همسایگان و دوستداران پیامبر(ص) و خاندان ایشان.
نکته قابل توجه آن است که همسایگان در کنار اعضای خانواده، خویشاوندان و کسانی قرار گرفته‌اند که در زندگی انسان نقش محبت‌آمیز و حمایتی داشته‌اند. این موضوع، بار دیگر اهمیت همسایگان و جایگاه آنان را در فرهنگ دعا و معارف اسلامی نشان می‌دهد.
همسایگان؛ فراموش‌نشدگان در دعاهای پیامبر(ص)
مرور این دو نمونه از دعاهای نقل‌شده از پیامبر اکرم(ص)، تصویری روشن از اهمیت همسایگان در نگاه آن حضرت ارائه می‌دهد. در دعای سفر، همسایگان در کنار خانواده و دارایی به خداوند سپرده می‌شوند و در دعای جامع نیز از آنان در شمار کسانی یاد می‌شود که باید در خیرخواهی و طلب رحمت الهی سهیم باشند.
این توجه نشان می‌دهد که همسایه در فرهنگ اسلامی تنها فردی ساکن در نزدیکی خانه نیست، بلکه از جمله کسانی است که نباید در دعا، محبت و توجه معنوی فراموش شود.