کادوپیچ کردن معنویت؛ هنر تقدیم کتاب به کودکان در مناسبت‌های مذهبی

مبلغ – سرویس زن مسلمان: بسیاری از ما وقتی می‌خواهیم در عید غدیر، عید مبعث یا روز تولد یک کودک هدیه‌ای بدهیم، ناخودآگاه سراغ کتاب‌های دینی می‌رویم. نیت ما خیر است و می‌خواهیم پیوندی میان کودک و معارف اهل بیت برقرار کنیم، اما واقعیت این است که برای کودک، هدیه یعنی هیجان، یعنی شادی و یعنی چیزی که دنیای او را رنگی‌تر کند. اگر کتابی که هدیه می‌دهیم، ظاهرش خشک باشد، موضوعش برای سن او مناسب نباشد و نحوه تقدیم کردنش شبیه به یک تکلیف مدرسه باشد، نباید انتظار داشته باشیم که به آن علاقه نشان دهد. برای اینکه کتاب به محبوب‌ترین هدیه کودک تبدیل شود، باید از همان لحظه انتخاب تا لحظه باز کردن بسته‌بندی، تغییراتی در ذهنیت خود ایجاد کنیم.

اولین قدم در این مسیر، انتخاب بر اساس علاقه کودک است، نه فقط نیاز او. ممکن است شما دوست داشته باشید کودک حتما درباره زندگانی فلان امام معصوم کتابی داشته باشد، اما کودک درگیر دنیای دایناسورها، فضا، یا داستان‌های تخیلی است. هنر ما این است که نقطه اشتراک پیدا کنیم. برای کودکی که عاشق ماجراجویی است، می‌توانیم کتابی درباره شجاعت‌های یاران امام حسین در میدان نبرد تهیه کنیم که روایتی داستانی و اکشن دارد. برای کودکی که به حیوانات علاقه دارد، داستان‌هایی از مهربانی اهل بیت با حیوانات یا طبیعت را انتخاب کنیم. وقتی کتاب با علایق کودک همخوانی داشته باشد، او احساس می‌کند که ما او را می‌شناسیم و برایش ارزش قائلیم. این احساس، بهترین مقدمه برای پذیرش محتوای دینی است.

نکته دوم، اهمیت بسته‌بندی و ظاهر هدیه است. بزرگسالان ممکن است به محتوای کتاب اهمیت بدهند، اما کودک ابتدا با جلد و ظاهر هدیه ارتباط برقرار می‌کند. یک کتاب دینی اگر با کاغذ کادوهای تیره یا بدون هیچ تزئینی تقدیم شود، در نگاه کودک همان برچسب خسته‌کننده بودن را می‌خورد. استفاده از کاغذ کادوهای رنگی، چسباندن یک کارت پستال دست‌ساز، یا حتی قرار دادن یک شکلات کوچک یا یک نشانه کتاب زیبا در کنار کتاب، به کودک پیام می‌دهد که این هدیه برای تو مهم است و ما برای خوشحالی تو وقت گذاشته‌ایم. بسته‌بندی زیبا، اولین پل ارتباطی برای جذاب کردن کتاب است.

سومین نکته که اهمیت بسیار بالایی دارد، نوشتن یک یادداشت شخصی و صمیمانه در صفحه اول کتاب است. نوشتن نام کودک و یک جمله زیبا از طرف هدیه‌دهنده، کتاب را از یک کالای بازاری به یک یادگاری تبدیل می‌کند. مثلا بنویسید برای علی عزیز که مهربانی‌هایش همیشه من را یاد اخلاق پیامبر می‌اندازد. این جمله ساده به کودک هویت می‌دهد و او را تشویق می‌کند که کتاب را به عنوان یک گنجینه در کتابخانه شخصی‌اش نگه دارد، نه کتابی که باید تمام شود و دور انداخته شود. این یادداشت، پیوندی عاطفی بین کودک و کتاب ایجاد می‌کند.

موضوع بعدی، نحوه تقدیم کردن کتاب است. کتاب را نباید مثل یک شیء معمولی به دست کودک داد. این لحظه باید به یک اتفاق تبدیل شود. مثلا اگر در روز عید غدیر کتابی هدیه می‌دهید، می‌توانید بگویید که این هدیه از طرف شخصی است که دوست داشته تو هم مثل امام علی شجاع باشی. ایجاد این پیوند داستانی باعث می‌شود کودک احساس کند با دریافت کتاب، به یک قهرمان یا یک فرد خاص متصل شده است. حتی می‌توان در حد چند دقیقه، بخشی از کتاب را برایش بلند بخوانید تا کنجکاوی‌اش تحریک شود. خواندن بخش کوتاهی از داستان، مثل پیش‌غذا عمل می‌کند که اشتهای کودک را برای خواندن کل کتاب باز می‌کند.

بسیاری از والدین یا بستگان مرتکب این اشتباه می‌شوند که بلافاصله بعد از هدیه دادن، از کودک می‌خواهند کتاب را بخواند یا درباره آن توضیح دهد. این کار هدیه را به آزمون تبدیل می‌کند. کودک وقتی کتاب را هدیه گرفت، باید آزاد باشد که آن را کنار بگذارد یا همان لحظه شروع به تورق کند. فشار آوردن برای خواندن، لذت هدیه را از بین می‌برد. اجازه دهید کتاب در اتاق کودک بماند و خودش در زمانی که دوست دارد به سراغش بیاید. اگر کتاب جذاب باشد، کودک خودش آن را برمی‌دارد. نقش ما این است که محیط را برای مطالعه فراهم کنیم، نه اینکه به عنوان بازرس عمل کنیم.

یکی از بهترین روش‌ها برای تقویت علاقه کودک به هدیه‌ای که گرفته، خواندن اشتراکی است. در روزهای بعد از هدیه دادن، می‌توانید بگویید که دوست دارید بخش‌هایی از آن کتاب را با هم بخوانید. مثلا قبل از خواب یا در زمانی که در ماشین هستید. این کار به کودک نشان می‌دهد که کتاب یک فعالیت اجتماعی و لذت‌بخش است، نه یک فعالیت انفرادی و اجباری. وقتی کودک می‌بیند شما هم برای خواندن آن داستان اشتیاق دارید، کنجکاوی‌اش چندین برابر می‌شود. این همراهی والدین یا بزرگترها، بزرگترین مشوق برای مطالعه کودکان است.

نکته‌ای که باید به آن توجه ویژه داشت، پرهیز از کتاب‌هایی است که لحن نصیحت‌گونه یا موعظه‌گرانه دارند. کودکان به شدت نسبت به لحن نصیحتی گارد می‌گیرند. کتاب‌های دینی برای کودکان باید بر محور قصه، تصویرسازی‌های جذاب و شخصیت‌پردازی‌های واقعی باشند. اگر کتابی فقط می‌خواهد به کودک بگوید باید فلان کار را بکنی و فلان کار را نکنی، به احتمال زیاد در کتابخانه کودک فراموش خواهد شد. به دنبال کتاب‌هایی باشید که مفاهیم اخلاقی را در دل ماجراهای هیجان‌انگیز، طنز یا تخیلی جای داده‌اند. ادبیات کودک امروز پیشرفت زیادی کرده و کتاب‌های دینی بسیار خوبی با تصویرگری‌های مدرن و متن‌های روان وجود دارد که نیازی به نصیحت مستقیم ندارند و خودشان پیام را منتقل می‌کنند.

همچنین، مکان هدیه دادن بسیار مهم است. اگر هدیه دادن کتاب در یک فضای شاد مثل جشن‌های خانوادگی یا دورهمی‌های دوستانه انجام شود، آن شادی به کتاب منتقل می‌شود. اما اگر در فضای خشک یا در حالی که کودک مشغول کار دیگری است هدیه داده شود، تأثیرش کمتر است. سعی کنید لحظه هدیه دادن کتاب با یک خاطره خوش همراه باشد. مثلا اگر در خانه جشنی برای میلاد امام زمان برپا کرده‌اید، کتابی با موضوع انتظار یا مهربانی امام به کودک بدهید تا آن لحظه با فضای عید در ذهن او گره بخورد.

موضوع دیگر، تداوم بخشیدن به این مسیر است. هدیه دادن کتاب نباید یک حرکت تک‌نوبت باشد. اگر کودکی از یک کتاب دینی لذت برد، در نوبت بعدی سراغ جلدهای بعدی همان مجموعه یا کتاب‌هایی با سبک مشابه بروید. این کار نشان می‌دهد که شما به سلیقه او اهمیت می‌دهید. اگر کودک کتابی را دوست نداشت، با آرامش بپذیرید و دفعه بعد سبک دیگری را امتحان کنید. نباید کودک را مجبور به دوست داشتن کتابی کنید که از نظر او جذاب نیست. این حق اوست که سلیقه خودش را داشته باشد.

در پایان باید به این نکته اشاره کرد که کتاب‌های دینی برای کودکان باید به گونه‌ای انتخاب شوند که به سوالات ذهنی آن‌ها پاسخ دهند یا حداقل دریچه‌ای جدید برای پرسشگری باز کنند. کودکی که کتابی درباره اخلاق پیامبر هدیه می‌گیرد، باید بتواند در آن کتاب، الگویی برای حل مشکلات روزمره خودش پیدا کند. مثلا اگر کودک در مدرسه با مشکلی مواجه شده، کتابی که به او هدیه داده‌اید و درباره بخشش است، می‌تواند راهگشای او باشد. اگر کتاب بتواند در زندگی واقعی به کودک کمک کند، او همیشه آن هدیه را به یاد خواهد داشت. کتابی که در قفسه باقی بماند، هدیه‌ای ناکام است، اما کتابی که تبدیل به بخشی از شخصیت و تفکر کودک شود، هدیه‌ای جاودانه است.