مبلغ/ با ظهور هوش مصنوعی، بسیاری از مشاغل نابود خواهند شد؛ که از جمله مهم‌ترین این مشاغل، شغل اجتهاد در ادیان الهی و غیرالهی است. هر چند که ممکن است فقهای سنتی، در مقابل این رقیب قدرتمند خود، تقلا نمایند؛ و پیشاپیش، دست و پای او را ببندند تا او نتواند جایگاه ایشان را تقلیل یا تصاحب نماید.
دین انلاین: با ظهور هوش مصنوعی و پیشرفت‌هایی که در این زمینه رخ داده است آینده‌پژوهان درباره آینده بشر و برخی از مشاغل و مهارت‌ها در زمان فراگیری هوش مصنوعی در آینده نزدیک حدس و گمان‌هایی زده‌اند. کاظم استادی در یادداشت زیر به برخی مبانی اجتهاد و تقلید پرداخته که با ظهور هوش مصنوعی با چالش‌هایی روبه‌رو خواهند شد و به این موضوع می‌پردازد که هوش مصنوعی چگونه شرایط فقهی مرجعیت تقلید را می‌تواند احراز می‌کند.
چرا؟
با ظهور هوش مصنوعی، بسیاری از مشاغل نابود خواهند شد؛ که از جمله مهم‌ترین این مشاغل، شغل اجتهاد در ادیان الهی و غیرالهی است.
هر چند که ممکن است فقهای سنتی، در مقابل این رقیب قدرتمند خود، تقلا نمایند؛ و پیشاپیش، دست و پای او را ببندند تا او نتواند جایگاه ایشان را تقلیل یا تصاحب نماید.
بنابراین، بد نیست تا تأملاتی در وضعیت پیش‌روی برای «اجتهاد و تقلید» داشته باشیم.
اجمالاً، تلاش برای یافتن دلیل و حجّت بر احکام شرعی را «اجتهاد» گفته‌اند؛ و «مجتهد» را شخصی دانسته‌اند که ملکه‌ای برای توانایی بر استنباط احکام شرعی پیدا نموده است.
به نظر می‌رسد که هوشی مصنوعی، بسیار بهتر از انسان، می‌تواند به ملکه اجتهاد نائل آید؛ و قدرت او در تجزیه و تحلیل و استخراج احکام شرعی، به مراتب بیشتر از «عده زیادی» از مراجع تقلید گذشته و حال خواهد بود.
فقهای شیعی متأخر، به استناد ادله درون دینی، جدای از قوه اجتهاد، شرایطی را برای احراز مقام مرجعیت تقلید، لازم دانسته‌اند که اجمالاً حدود هفت شرط است. این شرایط به نسبت وضعیت هوش مصنوعی، در چند دسته قابل دسته‌بندی و تأمل است:
هوش مصنوعی، همه این شرایط را دارا است و فقهای معظم نمی‌توانند در این شرایط او، شک و شبهه‌ای «منطقی» وارد نمایند. مگر اینکه تعاریف جدیدی از این اصطلاحات ارائه نمایند که این تعاریف، می‌تواند وضعیت خودِ ایشان را نیز متزلزل نماید.
این دسته شرایط، نسبتی با «انسان بودن» دارند و چون هوش مصنوعی، انسان نیست، نسبت این صفات برای وی، مهمل و بی‌معنی است؛ همان گونه که توقع صفت خنده برای سنگ، خنده‌دار است.
بنابراین، پاشنه آشیل احراز مقام مرجعیت تقلید برای هوش مصنوعی، انسان نبودن اوست. پس اگر لازم ندانیم که مرجع تقلید انسان باشد، مسیر تثبیت مقام مرجعیت تقلید برای هوش مصنوعی هموار می‌گردد.
گفته شده که اعلمیت برای مرجع تقلید، از سه راه قابل اثبات است: «یقین شخص مقلّد»، «شیوع و شهرت یقین‌آور» و «گواهی دو عادل آگاه و خبره (در صورتی که گواهی دو عادل آگاه دیگر با آن معارض نباشد)».
به نظر می‌رسد که به زودی، بسیار بدیهی خواهد شد که هوش مصنوعی، جایگاه اعلمیتِ فوق العاده‌ای نسبت به دیگر مراجع تقلیدِ انسانی، خواهد داشت.