فقه اسلامی در یک نظام حقوق مبتنی بر تقسیم مسئولیت، سهم ارث و دیه زن و مرد را متفاوت قرار داده است. اما در جامعهای که زنان به اندازه مردان در اقتصاد خانواده مشارکت دارند، پرسش تازهای برپا میشود: آیا تفاوت حقوقی با تغییر شرایط اجتماعی، از «عدالت» به «تبعیض» تبدیل شده است؟ این نوشتار استدلال میکند که نه «برابری» بهتنهایی داور عدالت است و نه «سنت فقهی» از پرسش تاریخی مصون؛ و از اجتهاد جدید میخواهد مرز میان حکم قطعی، تفسیر فقهی و موضوع متغیر را بازشناسی کند.
مهدی زارعی، کارشناس رسانه و پژوهشگر حوزه دین و اندیشه در گفتگو با پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ اظهار داشت: اینکه فرد بتواند دهها پاسخ فقهی را در اینترنت مشاهده کند، مساوی با این نیست که خودش به اهلیت تشخیص حکم شرعی دست یافته باشد.
تقدم عقل و اجتهاد بر احادیث، همان نقد اساسی است که طرفداران تفاسیر روایی بر مفسران اجتهادی وارد میکنند و آن را عامل فاصله گرفتن از مرجعیت اهل بیت علیهمالسلام میدانند.
معاون آموزش، پژوهش و فرهنگی دانشگاه فرهنگیان پردیس شهید بهشتی با بیان اینکه در جامعه مدرن، بسیاری افراد دچار نوعی سردرگمی معنوی هستند، گفت: فاصله تاریخی با عصر نزول و تحولات فرهنگی، بازخوانی آموزههای دینی را دشوار کرده و نیاز به اجتهادی پویا و نواندیشی دینی بیش از پیش احساس میشود.
وقتی درس آخوند خراسانی میرفتم، رفقا اصرار داشتند که نوشتههایت را به آخوند نشان بده. من میگفتم: «کسی نوشتههایش را نشان می هد که یا پول بخواهد و یا اجازه و من طالب هیچ یک نیستم». چرا که اگر روزیِ من به دست آخوند باشد، او بر خودش لازم میداند که به دستم برساند.
آیت الله به کسی اطلاق میشود که به بالاترین سطح علمی در فقه و اصول دست یافته و قدرت استنباط مسائل فقهی را دارد، در حالی که حجت الاسلام به کسی اطلاق میشود که در مراحل اولیه تحصیلات حوزوی قرار دارد.
علاسوند در نشست «مرجعیت فقهی زنان از منظر قرآن و فقه» با اشاره به نظرات و ادلهای که پیرامون مساله اجتهاد زنان مطرح است، گفت: این مولفه ارتباطی به زن و مرد بودن و جنسیت ندارد و بر اساس توانمندی افراد محقق میشود اما ممکن است زنان به سبب شرایط و چارچوبهای دینی و همچنین اقتضائات طبیعی در پیمودن این مسیر نسبت به مردان مسیر سختتری را بپیمایند.
بانو مجتهده زهره صفاتی با تاکید بر لزوم و ضرورت حضور زنان در عرصه فقه و اجتهاد، گفت: در حج فریاد بنده بلند بود که چرا باید زنان ما اینقدر در انجام مناسک حج در عسر و حرج باشند؟ چرا اینقدر حرجی حکم میکنید؟ لذا باید در این عرصه کار کنیم و پای آن هم بایستیم.