چه چیزهایی درهای رحمت الهی را به روی انسان می‌گشایند و چه رفتارهایی او را از این موهبت دور می‌کنند؟ در آموزه‌های اسلامی، گناه و ناسپاسی در کنار عواملی مانند توبه، شکرگزاری، مهربانی و دعا مورد توجه قرار گرفته‌اند. قرآن کریم نیز دعایی برای پایداری در مسیر هدایت و طلب رحمت معرفی می‌کند؛ دعایی که با عبارت «رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنَا» آغاز می‌شود. اما برای نزدیک شدن به رحمت خداوند، چه دعاها و رفتارهایی در قرآن و روایات توصیه شده است؟
یاد خدا در آموزه‌های اسلامی به زمان خاصی محدود نمی‌شود؛ بااین‌حال، قرآن کریم و روایات اهل‌بیت(ع) بر برخی ساعت‌های شبانه‌روز، روزهای ویژه سال و موقعیت‌های حساس زندگی تأکید بیشتری دارند. از سحرگاهان و شب‌های جمعه تا لحظه تصمیم‌گیری، داوری، آغاز کار و حتی غذا خوردن، ذکر الهی فرصتی برای تقویت حضور قلب، آرامش درونی و حرکت در مسیر بندگی است.
تا به حال از خود پرسیده‌اید چرا گاهی دعایی با یک دل شکسته مستجاب می‌شود، اما دعایی دیگر با وجود تکرار فراوان به نتیجه نمی‌رسد؟ پاسخ را شاید بتوان در روایتی از پیامبر اکرم(ص) جست‌وجو کرد؛ روایتی که از سه گروه خاص نام می‌برد و می‌گوید دعای آنان رد نمی‌شود: بیمار، توبه‌کننده و سخاوتمند. اما راز مشترک این سه گروه چیست و چه چیزی در حال و رفتار آنها وجود دارد که دعایشان را به اجابت نزدیک می‌کند؟
ما معمولاً وقتی دست به دعا برمی‌داریم، از خداوند چیزی می‌خواهیم؛ اما استاد شهید مرتضی مطهری نگاه دیگری به دعا دارد؛ نگاهی که از انسان می‌خواهد پیش از طلب نعمت، برای پاک شدن از موانع درونی دعا کند و بگوید: خدایا حسادت، کینه، عقده و هر آنچه مانع رشد من است، از من بگیر.
وقتی سختی اجاره‌نشینی و رفتار آزاردهنده صاحبخانه، زندگی یک عالم وارسته را به تنگ آورد، او به جای گلایه، راهی حرم حضرت معصومه(س) شد؛ توسل کوتاهی که بنا بر این خاطره، به گشایشی غیرمنتظره انجامید. خانه‌ای سرسبز با هوایی دلنشین و آبی روان، آن‌قدر متفاوت بود که صاحبش گفت: «عین زنجان به اینجا منتقل شده است!»
انسان در کشاکش دشواری‌ها دست به دعا برمی‌دارد اما گاه سکوت آسمان پرسش‌برانگیز می‌شوداترین نغمه‌های مناجات را بر زبان جاری ساخته است. امیرالمؤمنین علیه‌السلام در کتاب جاودانه نهج‌البلاغه، نه تنها اهمیت درخواست از خداوند را آشکار می‌سازند، بلکه نقشه راهی دقیق برای آسیب‌شناسی موانع دعا و چیستی رابطه میان استجابت و اخلاص در اختیار بشر قرار می‌دهند.
احساس بی‌پاسخ ماندن ناله‌ها و تمناها یکی از کهن‌ترین چالش‌های درونی انسان در مسیر بندگی است؛ روایتی از بازخوانی حقیقت دعا و کشف زیبایی‌های مهربانی پروردگار در نقاطی که دست رد به سینه خواسته‌های ما می‌زند.
حجت‌الاسلام حامد کاشانی با اشاره به توصیه‌ای از آیت‌الله بهجت(ره) درباره شیوه دعا گفت: پیش از بیان حاجت، نعمت بزرگی را که خداوند به یکی از بندگان خاص خود عطا کرده یادآوری کنید و سپس خواسته خود را از پروردگار بخواهید.
استجابت دعا تنها به گفتن خواسته و انتظار برای برآورده شدن آن محدود نمی‌شود؛ در آموزه‌های قرآن و اهل‌بیت(ع)، عواملی مانند اخلاص، معرفت، عمل صالح، حلال‌خوری، رقت قلب و دوری از گناه در مسیر اجابت دعا نقش دارند. در این گزارش، مهم‌ترین توصیه‌های دینی درباره چگونگی دعا کردن، عوامل تسریع در استجابت و دلایلی که ممکن است موجب تأخیر یا عدم اجابت دعا شوند را مرور می‌کنیم.
امام صادق(ع) برای کسی که می‌خواهد دعایش به اجابت برسد، یک راهکار روشن بیان کرده‌اند؛ دل از امید به مردم خالی کن و تنها به خدا تکیه داشته باش.
حدیث کساء در میان برخی بزرگان و عارفان جایگاه ویژه‌ای داشته است؛ استاد اخلاق با اشاره به توصیه آیت‌الله بهجت و آیت‌الله گلپایگانی، از مداومت آنان بر خواندن این حدیث برای رفع حاجت‌ها و گرفتاری‌ها روایت کرده است.
آیت‌الله العظمی بهجت(ره) در توصیه‌های خود، ذکر صلوات را برای بسیاری از مشکلات و خصلت‌های ناپسند مورد تأکید قرار می‌دادند؛ از درمان عصبانیت و وسوسه‌های نفسانی تا طلب حاجت، گشایش در امور و تقویت محبت اهل‌بیت(ع).
نماز اول وقت در آموزه‌های اسلامی فقط یک توصیه برای رعایت زمان عبادت نیست؛ در قرآن و روایات، برای آن آثار و فضیلت‌های فراوانی از رضایت الهی و آرامش دل تا آمرزش گناهان، گشایش در گرفتاری‌ها و پاداش اخروی بیان شده است. چرا این‌همه بر «وقت» نماز تأکید شده و تفاوت نماز اول وقت با نمازی که به تأخیر می‌افتد چیست؟ نگاهی به آیات و روایات، اهمیت این فرصت معنوی را روشن می‌کند.
در روزهایی که فشارهای زندگی و ناملایمات، صبر و آرامش بسیاری از ما را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، قرآن کریم و ادعیه اهل‌بیت(ع) راهکارهایی برای تقویت استقامت و آرامش قلب معرفی کرده‌اند؛ از سوره‌های انبیاء و یوسف(ع) تا دعای «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا» که می‌توان آنها را در هنگام سختی و بی‌قراری تلاوت کرد.
اگر روزهای سخت و پراضطرابی را پشت سر می‌گذارید، آیةالکرسی از آیاتی است که در روایات اسلامی به تلاوت آن سفارش فراوان شده است. بسیاری از مؤمنان آن را زمزمه‌ای برای آرامش قلب و امید به لطف الهی می‌دانند.
شبی در سرداب حرم سامرا، گداییِ عاشقانه در خانهٔ سه امام، دیداری را رقم زد که هدیه ای جز علم نداشت؛ علمی که منبری را تا ابد متبرک کرد و هر شنونده ای را از مرجع تا عامی، بهره مند ساخت.
تعقیبات نماز تنها چند ذکر و دعا پس از سلام نماز نیست، بلکه در روایات اسلامی به‌عنوان ادامه عبادت و فرصتی برای نزدیک‌تر شدن به خداوند معرفی شده است. بر اساس آنچه در مفاتیح‌الجنان آمده، تعقیبات علاوه بر تکمیل نماز، زمینه‌ساز افزایش روزی، آمرزش گناهان، استجابت دعا و برآورده شدن حاجات است؛ تا جایی که در روایات، دعا پس از نماز واجب از بسیاری از نمازهای مستحبی برتر شمرده شده است.
مطابق آیه 60 سوره غافر تكبر و دعا نكردن به عنوان گناهی بزرگ كه باعث ورود به جهنم می‌شود، معرفی شده است.
استجابت دعا نیازمند شرایطی مانند ارتباط مداوم با خدا، اخلاص، اعتماد به اجابت، تلاش همراه دعا و دوری از موانعی چون گناه، بداخلاقی و قطع امید از غیرخداست.
نذر شنبه‌های ام‌البنین، سفره‌ای رنگارنگ و پربرکت است که در روزهای شنبه در شهر کربلا و اخیراً در ایران برپا می‌شود. این سنت، ریشه در ارادت عراقی‌ها به حضرت عباس دارد و به پاس احترام به مادر ایشان، ام‌البنین، انجام می‌شود.
توسل یکی از مفاهیم شناخته‌شده در فرهنگ دینی شیعیان است؛ با این حال، پرسش‌هایی درباره فلسفه، مشروعیت و نسبت آن با توحید همواره مطرح بوده است.
دعا، آرام‌بخش دل‌های بی‌قرار و امیدبخش روزهای دشوار است؛ اما برخی زمان‌ها، فرصتی بی‌بدیل برای نجوا با پروردگار و بهره‌مندی از رحمت او به شمار می‌آید.
از حضرت سَرور کائنات (صلی اله علیه و آله) نقل شده است کسی که این سوره‌ی مبارکه را بخواند در دسته کسانی قرار خواهد داشت که خدا از آنها راضی می‌شود و پیامبر (ص) او را شفاعت می کند و به تعداد هر یتیم و مسکین درخواست‌کننده ده حسنه برای او نوشته خواهد شد.
بسیاری از ما در خواندن زیارت عاشورا گرفتار عادت اشتباه «به نیت صد مرتبه» شده‌ایم. اما با راهکارهای منعطفِ علما برای ختم زیارت عاشورا، می‌توانیم بیشترین بهره را از این زیارتِ پربرکت ببریم.
نماز امام حسین علیه‌السلام یکی از نمازهای مستحبی و توسل‌محور در منابع دعا و زیارت شیعه است که با هدف تقرب به خداوند، طلب حاجت و آرامش قلب خوانده می‌شود. این نماز در برخی کتاب‌های معتبر دعا مانند «بحارالانوار» و «جمال‌الاسبوع» نقل شده و به صورت چهار رکعت (دو نماز دو رکعتی) انجام می‌گیرد. در هر رکعت اذکار و تلاوت‌های خاصی مانند تکرار سوره حمد و سوره توحید ذکر شده و پس از پایان نماز نیز دعاهای توسل و درخواست حاجت خوانده می‌شود.
نماز حضرت رسول(ص) از اعمال عبادی پرفضیلت و مورد تأکید در منابع اسلامی است که بنا بر روایات، خواندن آن موجب آمرزش گناهان، برآورده شدن حاجات و افزایش تقرب به درگاه الهی می‌شود. این نماز دو رکعتی که در «مفاتیح‌الجنان» نیز آمده، از سوی امام رضا(ع) به‌عنوان عملی ارزشمند برای گشایش امور و بهره‌مندی از رحمت الهی توصیه شده است.
مُجَرّبات کلمه ای عربی بوده و جمع مجرّب است. معنی فارسی آن هم آزموده شده هاست. در اصطلاح علوم غریبه و بخصوص در دعا نویسی، این کلمه به اعمالی اطلاق می شود که بارها آزموده شده و موثر بودنشان مورد تأئید اساتیداین علم قرار گرفته است.
سخنران حرم مطهر بانوی کرامت گفت:خداوند می‌فرماید اگر بنده‌ای از من چیزی بخواهد و در دلش یقین داشته باشد که من می‌توانم به او بدهم، دعایش را مستجاب می‌کنم. معرفت و شناخت خدا، سرمایه اجابت دعاست.
ذکر استغفرالله ربی و اتوب الیه معانی عمیق دیگری نیز دارد. در نهج البلاغه نقل شده است که شخصی در حضور حضرت علی (ع) گفت «استغفرالله». امیرالمؤمنین در پاسخ فرمودند: «مادرت بر تو بگرید! آیا می دانی استغفار یعنی چه؟»
بدیهی است توصیه‌ها و دستورالعمل‌های بزرگان دین، به اذکار و ادعیه و یا همراه داشتن حرز برای رفع مشکلات و بیماری‌ها، به‌معنای بی‌توجهی به اصول بهداشتی و یا نادیده گرفتن توصیه‌ها و دستورات پزشکی برای درمان امراض روحی و جسمی نیست.