جنگ، بیش از آنکه میدان نبرد باشد، عرصه آزمون تابآوری اقتصادی خانوادههاست. در چنین شرایطی، قرآن کریم با تأکید بر استقلال مالی زنان، حق ارث، اعتدال در مصرف، انفاق و مسئولیتپذیری اجتماعی، الگویی برای مدیریت بحران اقتصادی ارائه میدهد که نقش زنان را در حفظ معیشت خانواده و پشتیبانی از جامعه در روزهای سخت برجسته میسازد.
در روزهای بحران، مهمترین مسئله فقط درآمد نیست، بلکه «تابآوری مالی» است؛ یعنی خانوادهها بتوانند با کمترین لطمه از تکانهها و شوکهای مالی عبور کنند. مدیریت پول در این شرایط، نه به معنای خساست و محرومیت، بلکه به معنای «توانمندسازی و قدرتگیری عضلات مالی زندگی» است.
در شرایط بلاتکلیفی بحران جنگ، قرآن کریم سه راهکار کلیدی ارائه میدهد: نخست توکل بر خداوند به عنوان مالک حقیقی جهان برای کاهش اضطراب ناشی از فقدان کنترل، دوم پذیرش همزمانی سختی و آسانی برای ایجاد تعادل شناختی و یافتن فرصتها، و سوم توکل فعال همراه با تلاش هوشمندانه برای رهایی از فلج تصمیمگیری. این رهیافت سه مرحلهای (تسلیم، بازسازی شناختی، اقدام قاطعانه) علاوه بر بهبود کیفیت تصمیمها، سلامت روان را حفظ و از اختلال استرس پس از سانحه جلوگیری میکند.
در روزهای پر فشار، خشم و بیحوصلگی واکنشی طبیعی بدن است. با شناخت این واکنش و بهکارگیری چند گام ساده، میتوان هیجانات را مدیریت کرده و آرامش فردی و روابط اطرافیان را حفظ کرد.
یک استاد دانشگاه گفت: در شرایطی مانند بحران یا جنگ که نسبت به اتفاقات جاری کنترل نداریم و آینده نیز مبهم است، با برنامهریزی، تعیین اهداف و مشخصکردن اهداف کوتاهمدت و بلندمدت میتوانیم ترس و اضطراب را در وجود خود کاهش دهیم.
یک روانشناس بالینی گفت: مغز نوجوان به دلیل تکامل نیافتن بخش منطقی و فعال بودن بیشازحد سیستمهای هیجانی و ترس، در شرایط جنگ و مواجهه با اخبار تهدیدآمیز، آسیبپذیرتر از بزرگسالان است و اضطراب شدیدی را تجربه میکند و تمرینهایی مانند ضربان جنبش و تحرک بدنی،نفس کشیدن، برش خبر و جرعه ژورنال امید میتواند اضطراب آنان را کاهش دهد.
یک روانشناس کودک و نوجوان گفت: کودکان میتوانند اضطراب خود را در قالب نقاشی تخلیه و تنشهای خودرا برطرف کنند؛ بازی نقشآفرینی (بازی کردن در نقش ابرقهرمان) آرامش را برای کودکان به وجود میآورد.
بعضی کلمات معنای مشخصی دارد اما در عمل، پیچیدگی زیادی پیدا میکند، مثل کلمه «همدلی»! بخصوص اگر پای بحرانی به بزرگی جنگ در میان باشد. شاید یک نفر هم بگوید دلتان خوش است ها! همدلی کجا و شرایط جنگی کجا؟!
بازپسگیری کنترل، حتی در یک محیط مجازی، میتواند تأثیر عمیقی بر بهبود وضعیت روحی کودک داشته باشد و به او یادآوری کند که هنوز توانایی انجام کارها و تأثیرگذاری بر محیط اطرافش را دارد.
در هنگامه نبرد و هجوم سایههای سنگینِ اخبار جنگ، خانه نخستین خاکریزی است که باید در برابر اضطراب محافظت شود. مادران، معمارانِ امنیتِ روانی هستند که با الهام از سیره حضرت زهرا(س)، میتوانند در دل بحران، بذرِ امید و حماسه را در جانِ لرزانِ فرزندانشان بنشانند.
قرآن نسخهای روشن برای عبور مؤمنان از بحرانها و روزهای سخت ارائه میدهد، از صبر در حوادث و برپایی نماز تا انفاق و توکل به خدا. در این میان، دعای حضرت یونس(ع) با ذکر معروف «لا اله الا انت سبحانک انی کنت من الظالمین» به عنوان راهکاری الهی برای نجات از گرفتاریها و دفع بلا معرفی شده است.
در شرایطی که اخبار نگرانکننده میتواند فضای روانی خانوادهها را تحت تأثیر قرار دهد، کارشناسان بر نقش پدر در مدیریت آرام خانه و ایجاد احساس امنیت برای کودکان تأکید میکنند. مجموعه «۱۴ گام پدرانه» با تمرکز بر آمادگی ساده، آموزش بدون ترس و حفظ آرامش روانی، راهکارهایی عملی برای عبور خانوادهها از روزهای پراضطراب ارائه میدهد.