این جامعه بارها توانسته خود را بازسازی کند و از دل آشوب، دوباره به نظم اجتماعی، تولید علم و نهادسازی برسد. پرسش اصلی این است که منطق بقا در تاریخ اسلام چه بوده و چه سازوکارهایی امکان برخاستن دوباره را فراهم کرده است؟
در سرزمین شعر خیزی مثل ایران، در دوره حمله و حکومت مغولان که به شدت ارکان جامعه را زیر و زبر کرده است، نمونه های خاص شعر سروده شد، از این جمله قصیده استوار سیف فرغانی.
جلال الدین خوارزمشاه که شاهد فروپاشی امپراتوری عظیم پدرش و آوارگی خاندانش بود، به جای تسلیم یا پناهندگی به دربار دشمن، استراتژی «جنگ نامتقارن» و «مقاومت فعال» را برگزید.