در روزهای پنج شنبه یا شبهای جمعه برای اموات اعمال و دعاهای خاصی در قرآن و روایات سفارش شده است که برای متوفی و شخصی که این اعمال را انجام میدهد ثواب فراوانی دارد.
در عید غدیر مفسر قرآن کریم نکات خوبی درباره آمادگی برای غدیر و همچنین هدیه به اموات در این روز عزیز بیان کرد.
بهترین زمان ملاقات با اموات عصر پنجشنبه و جمعه است که پیامبر اکرم (ص) در باب آن فرموده است: «شاید بهتر از آن صبح جمعه بین الطلوعین باشد.» درگذشتگانمان در این شب و روز در انتظار زیارت ما و هدیهای از جانب ما هستند. ما هم برای آرام گرفتن دل خودمان و رفع دلتنگی به زیارت قبور میرویم. از قدیم گفتهاند که اگر دلتان گرفت یا اگر نیت و دعایی دارید بروید به سراغ اموات!
به طور کلی خواندن قرآن، نماز، ذکر صلوات و فاتحه جز خیرات های معنوی هستند. اما یکی از کارهایی که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته حتی سفارش ادعیه برای اموات است.
به امام صادق (ع) عرض کردم:«آیا شما به زیارت اموات می روید؟» امام(ع) فرمودند:«بله» سوال کردم: «وقتی به زیارت آنها می رویم آنها از آمدن ما اطلاع پیدا می کنند؟» فرمودند:«آری! به خدا سوگند، آنها مطلع شده و خوشحال می شوند.»
در آیینها و باورهای دینی و فرهنگی، گاه اعمالی شکل میگیرند که ریشه در خرافات دارند و گاه از سنتهای معنوی سرچشمه میگیرند. یکی از این رفتارها، زدن بر سنگ قبر هنگام زیارت اهل قبور است.
فردی که برای میت عملى را انجام می دهد، گر چه در نیت باید قصد نیابت نماید، ولى قسمت عمده ثواب آن طبق روایات؛ در نامه عمل او نیز نوشته میشود.
برای بهرهمندی هرچه بیشتر اموات از هدایای معنوی، خواندن چند سوره و آیه خاص مورد تأکید قرار گرفته که فضایل آن شگفتانگیز است.
مرحوم آیت الله حائری شیرازی نکتهی جالبی برای اداره معنوی در طول هفته دارند که برای همه مومنین مفید و راهگشاست.
در منابع فقهی و سیره ی اهل بیت علیهم السلام، برای روز دوشنبه، اعمال و اذکاری توصیه شده است. در برخی از روایاتِ توصیه ای، اینگونه آمده است که در هنگام پایان روز دوشنبه و پنج شنبه، اعمال انسان، مخصوصاً مسلمین و به طور ویژه، شیعیان، بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیه السلام عرضه می گردد. از این رو شایسته است پیش از زوال این دو روز، خودمان به حساب اعمال و کارهایمان بپردازیم و استغفار نماییم.
در روایات برای زیارت کردن قبر، آدابی ذکر شده است که در پاسخ تفصیلی تعدادی از آنها بیان می شود. اما علاوه بر موارد مذکور در روایات، در میان عرف نیز سنت هایی وجود دارد. یکی از این سنت ها زدن سنگ به قبر است که گاه با این دلیل همراه است که مرده صدایمان را بشنود.
روز دوشنبه متبرک به نام امام حسن مجتبی (ع) و امام حسین (ع) است و زیارت مخصوص آنها در کنار اعمال و دعای روز دوشنبه خوانده میشود.
ارتباط با اموات تنها به زیارت قبر و دعا محدود نمیشود. با انجام کارهای نیک و اختصاص ثواب آن به عزیزان از دسترفته، میتوانیم پیوندی معنوی و ماندگار با آنان برقرار کنیم.