ترس از مسئولیت، تصور محدود شدن آزادی و تغییر ارزشهای زندگی، ازدواج را برای بخشی از جوانان به انتخابی دشوار تبدیل کرده است؛ اما آیا واقعاً تجرد میتواند آرامش بیشتری به همراه داشته باشد؟
قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع) در موارد متعددی بر اهمیت تشکیل خانواده، فرزندآوری و تداوم نسل تأکید کردهاند. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بسیاری از جوامع امروز با کاهش نرخ فرزندآوری و افزایش سن جمعیت روبهرو هستند. از منظر آموزههای اسلامی، فرزند تنها بخشی از ساختار خانواده نیست، بلکه نعمتی الهی و عاملی برای تداوم نسل و تقویت جامعه به شمار میرود.
یکی از چالشهای پس از فرزندآوری، تنظیم مجدد نقشها و حفظ تعادل در میزان توجه به فرزند و همسر است. آنچه گاهی حسادت نامیده میشود، میتواند فریاد توجه همسر باشد. توجه علنی، بیشتر و متنوعتر به همسر، احساس دیدهشدن او را تقویت کرده و برای فرزندان نیز مفید است.
استاد حوزه با اشاره به یکی از چالشهایِ فکری و دغدغههایِ معیشتیِ خانوادهها در مواجهه با موضوعِ فرزندآوری، به نقدِ این تفکر پرداخت که «ابتدا باید ثروتمند شد و سپس اقدام به فرزندآوری کرد».
تکفرزندی با تضعیف ویژگیهای شخصیتی و سلامت روان همراه است، در حالی که چندفرزندی بستری برای رشد فضایل اخلاقی، مهارتهای اجتماعی و پویایی جامعه فراهم میکند.
فرزندآوری تنها یک انتخاب شخصی نیست، بلکه ستون پنهان قدرت ملی و امنیت مرزهای ایران است. کاهش نرخ باروری به ۱.۶ فرزند، زنگ خطر پیری جمعیت، فروپاشی صندوقهای بازنشستگی و خلأ ژئوپلیتیک در برابر همسایگان پرجمعیت را به صدا درآورده است. قرآن کریم با نهی از «قتل اولاد از ترس فقر»، ما را به فرزندآوری آگاهانه و مسئولانه فرامیخواند و سرنوشت هیچ ملتی تغییر نمیکند مگر آنکه خودشان اراده کنند.
«جامعه پیر نمیتواند به قلّهها برسد»،«اگر موالید در این کشور به قدر لازم و کافی تولید نشوند چند سال دیگر نسل جوان در کشور کمیاب خواهد شد»،«یکی از ابزارهای قدرت حفظ اکثریّت جوان در جامعه است»؛ اینها تنها جملاتی از سلسله هشدارهایی است که رهبر شهید طی سالها درباره بحران کاهش جمعیت بر زبان آوردهاند و در عین حال جمعیت ۸۰ میلیونی ایران را، «آبرو» برای این کشور میدانستند.
یک روانشناس با اشاره به سبک زندگی نسل Z میگوید شبکههای اجتماعی و فضای مجازی با نمایش سفرهای مجلل، پوشاک برند و سبک زندگی لاکچری، این باور را در فرد ایجاد کرده که خوشبختی واقعی تنها در دستیابی به این امکانات است. از آنجا که رسیدن به چنین سطحی از زندگی اغلب دشوار یا دستنیافتنی است، فرد با مقایسه وضعیت فعلی خود با این الگوها، دچار نگرانی نسبت به آینده شده و سطح استرس و اضطرابشان به شدت افزایش مییابد.
به مناسبت صدور پیامی از سوی حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای دربارهی موضوع جمعیت، در این مطلب هشدارها و توصیههای مهم رهبر شهید انقلاب دربارهی ابعاد مختلف این بحث را بازخوانی کرده است.
در سالهای اخیر، سیاستگذاران با تصویب قوانینی همچون «جوانی جمعیت» تلاش کردهاند سدی را که در مسیر رشد جمعیت ایران شکل گرفته، بشکنند، اما بهنظر میرسد این مسیر، پیچیدهتر و پرهزینهتر از آن باشد که صرفاً با مشوقهای مالی یا قانونی قابل عبور باشد.
ازدواج در قرآن دارای ابعاد چهارگانه است: مایه آرامش، جایگاه مودت و رحمت، وسیله حفظ نسل و بقا، و سبب حفظ عفاف. این نهاد مقدس، خانواده را شکل میدهد که زیربنای جامعه است. این چارچوب قرآنی را نقشه راه زندگی خود قرار دهید تا زندگی سرشار از اخلاق، معنویت، عواطف پاک و هدفمند داشته باشید.
مادر که میشوی، باگذشتتر، صبورتر و مهربانتر میشوی و در یک جمله: «مادر که میشوی، خودت هم تربیت میشوی و همین، به رشد معنویِ خودت کمک میکند».
والدین امروزی در دنیای غرب معمولا حاضر به تشکیل خانوادهای با بیش از یک فرزند نمیشوند در عین حال، آنها با دیدن فرزند تنهایشان، مدام خاطرات کودکی خود را به یاد میآورند و هر وقت که با خواهران و برادرانشان دور هم جمع میشوند، برای تک فرزندهایشان دل میسوزانند.
عشق و محبت در خانواده، پایهای برای آرامش و سلامت روان اعضای آن است. کارشناسان و منابع دینی تأکید دارند که با رعایت ۱۴ راهکار ساده و عملی میتوان صمیمیت، احترام و همدلی را در خانواده تقویت کرد و محیطی سرشار از شادی و آرامش ایجاد نمود. از احترام متقابل و ابراز محبت گرفته تا مشارکت در تصمیمگیری و بازی با کودکان، این اقدامات کوچک اما اثرگذار، خانوادهها را به بستری امن و دوستداشتنی تبدیل میکند.
نشست «بررسی مفهوم مادرانگی و ابعاد آن» که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد، با محوریت فلسفه و جامعهشناسی مادری برگزار شد و بر بازاندیشی تجربه مادری، چالشهای هویت زنانه و تأثیر رسانهها بر تصویر مادر ایدهآل تمرکز داشت.
در فرهنگ اسلامی، مادران از جایگاه بیبدیلی برخوردارند. حدیث مورد بررسی یکی از گویاترین روایات در زمینه ارزش فعالیتهای طبیعی زنان در چارچوب خانواده است.
در حالی که میانگین سن ازدواج در ایران افزایش یافته است، اصولا زوجین در سنین بالاتر اولین فرزند خود را به دنیا میآورند. این تغییر، اگرچه نشانهای از تغییر سبک زندگی و اولویتهای نسل جدید است، اما پیامدهایی در حوزه سلامت، تربیت فرزند و حتی ساختار جمعیتی جامعه بهجا گذاشته است.
حجت الاسلام ساعی ور گفت: قرآن کریم، فرزند را نور چشم، نعمت، هدیه الهی، باعث قوت قلب انسان معرفی می کند که باعث آسودگی خاطر و آرامش انسان است.
راه اندازی قرارگاههای ازدواج آسان و فرزندآوری در مساجد خراسان رضوی و مشهد که تعداد آن به بیش از ۱۰۰ پایگاه رسیده، اتفاقی خجسته و بابرکت است که می تواند آغازگر یک فرهنگ و سنت نیکو برای تسهیل سیره پیامبر اکرم(ص) برای ازدواج آسان و فرزندآوری با محوریت مسجد باشد.
پرهیز از فرزندآوری راهحل تعارضهای زوجین نیست و حتی میتواند تنشها را افزایش دهد، بهویژه زمانی که یکی از طرفین خواهان فرزند و دیگری مردد یا مخالف باشد. تصمیمگیری درباره فرزندآوری باید با مشورت تخصصی، شناخت دقیق شرایط و بهدور از ترس یا انفعال انجام شود. در بسیاری موارد، حضور فرزند—در کنار مدیریت صحیح مشکلات—میتواند به تحکیم رابطه و کاهش احتمال جدایی کمک کند.
پیامبر گرامی اسلام به قدری نسبت به جمعیت مسلمین حساس هستند و نسبت به ازدیاد جمعیت آنها شوق دارند که حتی روی یک کودک سقط شده هم حساب میکنند چه رسد به این که این کودک سالم به دنیا بیاید و یک فرد موثر مفید در جامعه اسلامی شود، یک نخبه یا یک خانم یا آقای پزشک شود. اینها که دیگر بسیار موجب مباهات رسول خدا صلی الله علیه وآله خواهد بود.
فرزندآوری یکی از سنتهای الهی و نعمتهای بزرگ خداوند به انسان است که در آیات قرآن و روایات اهلبیت علیهمالسلام مورد تأکید بسیار قرار گرفته است. داشتن فرزند، علاوه بر بُعد فردی، آثار اجتماعی، اخلاقی و تربیتی بسیاری دارد که در استحکام خانواده، افزایش محبت، تقویت جامعه دینی و استمرار نسل انسان نقش اساسی ایفا میکند.
خلاصه ای از تحقیقات انجام شده در کشورهای اروپا
نگاهی به سیاستهای فرزندآوری کشور و بحران کاهش نرخ جمعیت
نگاهی به کتاب «ازدواج بر اساس آموزههای قرآن و اهل بیت (ع)»
مبلغ /عضو هیئت علمی پژوهشگاه قرآن و حدیث می گوید: فضای مجازی و دادههایی که در آن است به مرور زمان مخاطب خداباور را به این میرساند که برای اخلاقی بودن نیاز به دین نیست و دین انسانیت را مطرح کرده است.
مبلغ / دبیر کمیه زنان انجمن جامعه شناسی ایران با تشریح نتایج رساله دکتری خود در مورد زنان شاغل گفت: زنان شاغل تهرانی در کنار مقاومت در برابر هویت سنتی مایل به حفظ کیفیت زندگی خانوادگی و حضور اجتماعی هستند و از طرف دیگر چالشی با مردسالاری نشان نمی دهند.
مبلغ/ برنامههای حمایتی دولتها برای فرزندآوری موضوع جدیدی است؟ نخیر! برای نمونه در فرانسه بیش از یک قرن قدمت دارد. کشورهای محدودی از فرزندآوری حمایت میکنند؟ نخیر! زیادند. تسهیلات دولتهای خارجی برای فرزندآوری محدود است؟ خیر! مفصل است.
مبلغ/ یک استاد ممتاز دانشگاه تهران گفت: مطلوبترین موقعیت فرزندآوری زمانی است که زن و شوهر از بیشترین آمادگی شناختی و روانی، بالاترین رضامندی زوجیت و از سلامت و آمادگی زیستی فوقالعادهای برخوردار باشند.