حضرت آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای در پاسخ به استفتائی درباره نحوه تطهیر داخل دهان در صورت خون‌ریزی لثه،پاسخ گفته‌اند.
آیا فضیلت نماز اول وقت می‌تواند دلیلی برای معطل ماندن ارباب‌رجوع در ساعات اداری باشد؟ در فقه شیعه، نماز اول وقت از فضیلت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ اما این فضیلت به معنای نادیده گرفتن حقوق مردم و تعهدات شغلی نیست. آنجا که انجام یک مستحب با ادای یک واجب تزاحم پیدا میکند، رعایت حق‌الناس و پایبندی به مسئولیت شغلی، اولویتی جدی پیدا میکند؛ اصلی که می‌تواند مرز میان دینداری فردی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را روشن کند.
حق‌الناس یکی از مهم‌ترین موضوعات اخلاقی و فقهی در اسلام است و تنها به مسائل مالی محدود نمی‌شود؛ بلکه مواردی همچون غیبت، استهزا و آسیب‌های کلامی به دیگران نیز می‌تواند در زمره حقوق مردم قرار گیرد. از این رو، این پرسش مطرح میشود که اگر فردی مرتکب غیبت شود و به هر دلیل نتواند از شخص مورد غیبت حلالیت بطلبد، چگونه باید این حق را جبران کند؟
آیا غسل در استخر با وجود کلر صحیح است؟ اگر پس از غسل متوجه وجود مانعی روی بدن شویم چه حکمی دارد؟ و آیا غسل جنابت از سایر غسل‌های واجب کفایت میکند؟ به این پرسش‌ها و چند سؤال پرتکرار دیگر درباره احکام غسل، بر اساس فتوای رهبر شهید انقلاب پاسخ داده شده است.
وصیت‌نامه در فقه اسلامی و نظام حقوقی، ابزاری برای تعیین تکلیف بخشی از اموال و امور فرد پس از وفات است؛ اما این اختیار حدود مشخصی دارد و نمی‌توان با وصیت، حقوق قانونی ورثه را نادیده گرفت. وصیت تملیکی و عهدی، هر یک احکام و شرایط خاص خود را دارند و مهم‌ترین محدودیت مالی آن، قاعده یک‌سوم ترکه است؛ به این معنا که وصیت نسبت به مازاد بر یک‌سوم، در صورت نبود اجازه ورثه نافذ نخواهد بود. آگاهی از این احکام می‌تواند از بروز اختلافات میان بازماندگان و شکل‌گیری دعاوی حقوقی پس از فوت جلوگیری کند.
اگر روی بسته گوشت خارجی کلمه «حلال» درج شده باشد، آیا همین یک کلمه برای اطمینان از حلیت آن کافی است؟ حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی در پاسخ به این پرسش، دو معیار مشخص را برای جواز مصرف گوشت‌های خارجی بیان کرده‌اند؛ معیاری که نشان می‌دهد صرف دیدن برچسب «حلال» همیشه پایان ماجرا نیست.
در بررسی احکام شرعی مربوط به تعاملات اقتصادی با رژیم صهیونیستی، موضوع تنها به خرید و فروش کالا محدود نمی‌شود؛ بلکه ارائه خدمات، استفاده از سایت‌ها، شرکت‌های توزیع‌کننده و واسطه‌ها و همچنین کارگزاری‌های مالی که از طریق فعالیت آنها سودی به شرکت‌های صهیونیستی می‌رسد نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
در حالی که بسیاری تصور می‌کنند ممنوعیت شرعی معاملات تنها شامل خرید از شرکت‌های اسرائیلی است، دامنه این حکم فراتر از آن است؛ بر اساس استفتائات مطرح‌شده، معامله با شرکت‌های دولتی یا خصوصی مرتبط، مجموعه‌هایی که بخشی از درآمدشان به تقویت رژیم صهیونیستی اختصاص می‌یابد و حتی برخی شرکت‌های فعال در قالب قراردادهای تحت لیسانس، در صورت احراز این ارتباط، مشمول این حکم خواهند بود.
فقه اسلامی در یک نظام حقوق مبتنی بر تقسیم مسئولیت، سهم ارث و دیه زن و مرد را متفاوت قرار داده است. اما در جامعهای که زنان به اندازه مردان در اقتصاد خانواده مشارکت دارند، پرسش تازهای برپا میشود: آیا تفاوت حقوقی با تغییر شرایط اجتماعی، از «عدالت» به «تبعیض» تبدیل شده است؟ این نوشتار استدلال میکند که نه «برابری» بهتنهایی داور عدالت است و نه «سنت فقهی» از پرسش تاریخی مصون؛ و از اجتهاد جدید میخواهد مرز میان حکم قطعی، تفسیر فقهی و موضوع متغیر را بازشناسی کند.
حضرت آیت الله وحید خراسانی به استفتائی پیرامون «مسافرت دانشجویان و سربازان در سفرهای هفتگی» پاسخ گفتند.
چه کسی باید زکات بدهد و زکات به کدام اموال تعلق می‌گیرد؟ دفتر آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ به یک استفتاء، شرایط آن را اعلام کرد.
نامه‌ای مربوط به سال ۱۳۴۵ نشان می‌دهد آیت‌الله مرعشی نجفی(ره) برای تعمیر و توسعه مسجد جمکران، از ظرفیت منبر مرحوم محمدتقی فلسفی و مشارکت مالی مردم بهره گرفت؛ سندی که گوشه‌ای کمتر دیده‌شده از تاریخ آبادانی این مکان مقدس را روایت میکند.
بانکداری اسلامی تنها به حذف ربا از معاملات بانکی خلاصه نمی‌شود؛ این نظام مالی، عدالت اقتصادی، شفافیت، اخلاق در معاملات، مشارکت در سود و زیان و پرهیز از فعالیت‌های نامشروع را نیز دنبال میکند. اما «بانکداری بدون ربا» دقیقاً چه تفاوتی با بانکداری اسلامی دارد و تجربه ایران در اجرای این الگو چه چالش‌هایی را نشان می‌دهد؟
میراث علمی امام صادق(ع) تنها به روایات نقل‌شده از آن حضرت محدود نمی‌شود؛ از آثار منسوب به امام و املاهای ایشان برای شاگردان تا هزاران کتابی که اصحاب و دانش‌آموختگان مکتب جعفری تدوین کردند، گنجینه‌ای شکل گرفته که قرن‌هاست موضوع پژوهش و بازخوانی قرار دارد.
مهریه کم، توصیه‌ای برای آسان شدن ازدواج است؛ اما آیا این توصیه می‌تواند بهانه‌ای برای محدود کردن حق مالی زن باشد؟ یک بحث فقهی و حقوقی مهم، مرز میان «مهریه آسان» و «سلب حق زن» را بررسی میکند.
وقف را نمی‌توان صرفاً یک کار خیر یا انفاقی مقطعی دانست؛ این سنت، سازوکاری هدفمند برای تبدیل دارایی‌های شخصی به سرمایه‌هایی ماندگار در خدمت جامعه است.
قرض‌الحسنه در فقه شیعه تنها به معنای کمک مالی بدون سود نیست؛ برای این کار شرایط و آدابی تعیین شده است؛ از حرمت شرط سود و ربا گرفته تا حفظ آبروی قرض‌گیرنده، مهلت دادن به بدهکار ناتوان و حتی ثواب بخشیدن بدهی.
کارشناس دینی گفت: بسیاری از افراد در طول زندگی خود ممکن است حق‌الناسی بر ذمه داشته باشند؛ اما شرایطی پیش می‌آید که فرد، صاحب حق را نمی‌شناسد، به او دسترسی ندارد و یا در صورت شناخت، تلاش برای حلالیت‌طلبی مستقیم، موجب ایجاد مفسده یا آشوب میشود. در چنین مواردی، حکم شرعی این است که فرد باید از طریق «رد مظالم»، دین خود را ادا کند.
مجموعه گردآوری شده «نماز و مراعات حقوق دیگران»، ضمن واکاویِ پیوند میان «عبودیت» و «حق‌الناس»، نشان می‌دهد که نماز نه‌تنها مانعِ ادای حقوق مردم نیست، بلکه بستری برای تحققِ عملی آن است.
پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده وقف در زمینه اقتصادی گفت: وقف یکی از مترقی‌ترین نهادهای فقهی و حقوقی اسلام است که می‌تواند با هدایت صحیح درآمدهای موقوفات به سمت تولید، اشتغال‌زایی و حمایت از اقشار کم‌برخوردار، زمینه‌ساز تحقق عدالت اقتصادی در جامعه باشد.
حضرت آیت الله شهید سیدعلی خامنه‌ای به استفتائی پیرامون «استعمال طلا برای مرد» پاسخ گفته‌اند.
اگر در مسیر زیارت یا موکب، پول یا وسایلی پیدا شود و یافتن صاحب آن ممکن نباشد، در حکم «مجهول‌المالک» است. چنین اموالی فقط با رعایت احکام شرعی و برای فقیر شیعه قابل مصرف است و هزینه‌کرد مستقیم آنها در موکب جایز نیست.
بازی تخته نرد طبق نظر اکثر مراجع تقلید شیعه و فقهای اهل سنت حرام است و از مصادیق قمار محسوب میشود.
حضرت آیت الله شهید سیدعلی خامنه‌ای به استفتائی پیرامون «وسائل پیدا شده در مدرسه» پاسخ گفته‌اند.
نذر به عنوان یکی از اعمال عبادی و تعهدات شرعی در فقه اسلامی جایگاه ویژه ای دارد. بسیاری از افراد در شرایط مختلف زندگی، برای رسیدن به اهداف مادی یا معنوی، نذر می کنند و با خواندن صیغه، خود را ملزم به انجام عملی خاص می نمایند.
تلاقی اهداف خمس و مالیات در نقطه«رفاه عمومی و فقرزدایی» نشان می‌دهد که سیستم مالی اسلام و سیستم مالی مدرن به رغم تفاوت در خاستگاه ایدئولوژیک، در پی پاسخگویی به چالش‌های اقتصادی مشابهی هستند.
امانت سپردن میت یا دفن موقت، روشی مسبوق به سابقه در سنت شیعه است که در شرایطی مانند تحقق وصیت متوفی برای دفن در اماکن مقدس یا فراهم شدن مقدمات تشییع عمومی به کار گرفته میشود؛ تدبیری که با هدف حفظ حرمت میت و بدون نبش قبر انجام می‌گیرد و در تاریخ شیعه نیز نمونه‌های متعددی داشته است.
اگر پولی را به دیگری قرض دهید و شرط سود ماهیانه کنید، این کار طبق نظر بسیاری از مراجع تقلید و قوانین شرعی ربا محسوب شده و حرام است.
حضرت آیت الله شهید سیدعلی خامنه‌ای به استفتائی پیرامون «تأثیر عدم پرداخت اجاره در صحت نماز» پاسخ گفته‌اند.
کتاب «فقه، مردم و حکمرانی» نوشته «منصور میراحمدی» با رویکردی اجتهادی، جایگاه مردم در حکمرانی را از منظر فقه شیعه بررسی میکند.