رضاشاه در کمتر از دو دهه ارتشی منظم، راهآهن، سازمان اداری متمرکز و نظام مالیاتی جدید ایجاد کرد، اما همین دولت مقتدر در شهریور ۱۳۲۰، بدون مقاومت مؤثر در برابر نیروهای شوروی و بریتانیا، فروپاشید. بررسی این سقوط در پرتو سخن امیرالمؤمنین علیه السلام که فرمود حکومت با کفر میماند، اما با ظلم نمیماند، نشان میدهد قدرت نظامی بدون عدالت و رضایت مردم، امنیتی شکننده و موقتی میسازد.
اگر فکر میکنید حوصله شغلهای تکراری که شما را بند یک اداره میکنند ندارید و اهل یک جا ماندن نیستید؛ احتمالا مرمت بناهای تاریخی با روحیه شما سازگاری داشته باشد.
در تاریخ معاصر ایران، کمتر شخصیتی را میتوان یافت که مانند شیخ محمدتقی بهلول گنابادی، ابعاد مختلف حیات سیاسی، عرفانی، حماسی و فردی او در هم تنیده شده و روایتی شگفتانگیز خلق کرده باشد.
واقعه مسجد گوهرشاد که ۸۹ سال پیش درچنین روزی مصادف با ۲۱ تیرماه ۱۳۱۴ رخ داد حادثهای با اهمیت و تاریخی در کشور است و سهم مرحوم شیخ بهلول، واعظ و خطیب سرشناس آن زمان، در شکل گیری این قیام خونین بیبدیل است. در این گزارش به شرح این واقعه براساس خاطرات و گفتههای بهلول پرداخته شده است.
در قلب مشهد، در دل حرم مطهر امام رضا (ع)، مسجدی قرار دارد که هر قدم در آن، سفری به اعماق تاریخ و هنر ایرانی-اسلامی است؛ مسجد گوهرشاد. این شاهکار دوره تیموری، نه تنها یک اثر معماری خاص، که کلید توسعه حرم و تغییر معماری آن نیز هست. مسجدی پر رمز و راز که حوادث تاریخی و ماجراهای عجیبی را پشت سر گذاشته است.
هر جا زنان توانستند کلیشههای جنسیتی را بشکنند و نقشی فراتر از اغلب زنان جامعه خویش داشته باشند نامهای ماندگاری در تاریخ به جای گذاشتند.
مقاومت شیخ بهلول در برابر تمامی سختیها و فشارهای زندان افغانستان، از او چهره ای خاص ساخت، این سی سال اسارت، نمادی از استقامت شیخ قیام گوهرشاد در راه مبارزه با رضاشاه بود.
در روایتها و اسناد تاریخی آمده در عرض چند ساعت، کشتار بیرحمانه و گستردهای صورت گرفت. داخل و بیرون مسجد از اجساد کشتهشدگان و زخمیها پر و آسیبهایی نیز به مسجد وارد شد. حرمت حرم رضوی شکسته شد. بسیاری از کشتهشدگان و حتی برخی مجروحین را در گودالی که به همین منظور کنده شده بود، انداختند.
محمّدتقی بُهلول گنابادی یکی از چهرههای مهم واقعۀ گوهرشاد ملقب به شیخ بهلول از فیلسوفان و فقهای معاصر بود.
مسجد بینظیر گوهرشاد در حرم امام رضا(ع)، در تاریخ ایران نامدار است.
رمان «پرواز مسکو» نوشته زکیه عباسی در بازنمایی واقعه گوهرشاد راهی بازار نشر شد.