ما برای شناختن دشمن، معمولاً به بیرون از خود نگاه می‌کنیم؛ به مرزها، تهدیدها و کسانی که آشکارا در برابرمان ایستاده‌اند. اما قرآن و میراث عرفانی اسلام، از دشمنی سخن می‌گویند که از همه نزدیک‌تر است؛ دشمنی که درون انسان جای گرفته، لباس «من» پوشیده و گاهی خواسته‌های خود را چنان طبیعی جلوه می‌دهد که تشخیص آن از حقیقت وجود انسان دشوار می‌شود؛ «نفس» همان دشمن پنهانی است که مبارزه با آن، پیش از هر نبرد بیرونی آغاز می‌شود.