یک لغزش، نمیتواند تمام شخصیت و سابقه یک انسان را تعریف کند. در فرهنگ علوی، خطای موردیِ انسانهای نیکوکار و اهل مروّت نباید بهانهای برای نادیده گرفتن همه خوبیهای آنان باشد؛ چراکه چشمپوشی از لغزش چنین افرادی میتواند جلوهای از همراهی با رحمت الهی باشد.
امیرالمؤمنین علی(ع) در حکمت بیستم نهجالبلاغه میفرمایند:
«أَقِیلُوا ذَوِی الْمُرُوءَاتِ عَثَرَاتِهِمْ، فَمَا یَعْثُرُ مِنْهُمْ عَاثِرٌ إِلَّا وَ [یَدُهُ بِیَدِ اللَّهِ] یَدُ اللَّهِ بِیَدِهِ یَرْفَعُهُ.»
«از لغزشهای افراد با شخصیت و جوانمرد چشمپوشی کنید؛ چراکه هیچیک از آنان دچار لغزش نمیشود، مگر آنکه دست خدا به دست اوست و او را بلند میکند.»
### چه کسانی شایسته چشمپوشی از لغزش هستند؟
منظور از «ذَوِی الْمُرُوءَاتِ» افرادی هستند که در مجموع زندگی خود، به بزرگواری، جوانمردی، خیرخواهی و رعایت حقوق دیگران پایبند بودهاند. روشن است که این افراد نیز مانند دیگر انسانها ممکن است در مقطعی دچار خطا یا لغزش شوند.
تعبیر «عَثَرَات» که به معنای لغزشهاست، نکته مهمی را در خود جای داده است؛ زیرا میان فردی که اساس زندگی خود را بر نیکی و رعایت حقوق دیگران بنا کرده و شخصی که بهصورت مستمر به دیگران ظلم میکند و حقوق آنان را نادیده میگیرد، تفاوتی اساسی وجود دارد.
سخن امیرالمؤمنین(ع) درباره انسانی است که در مسیر کلی زندگی، فردی نیکوکار و با شخصیت بوده، اما ممکن است به هر دلیلی دچار لغزش شود. در چنین شرایطی، شایسته نیست یک خطای موردی را آنچنان برجسته کنیم که تمام سابقه نیک او تحتالشعاع قرار گیرد.
### وقتی خداوند دست بنده خطاکار را میگیرد
یکی از ظریفترین نکات این کلام امیرالمؤمنین(ع)، تعبیر «یَدُ اللَّهِ بِیَدِهِ یَرْفَعُهُ» است؛ تعبیری که نشان میدهد خداوند، پشتیبان بنده نیکوکاری است که دچار لغزش شده و او را در مسیر بازگشت و اصلاح یاری میکند.
بر این اساس، اگر ما نیز از خطای چنین فردی چشمپوشی کنیم و اجازه ندهیم لغزش او به عاملی برای تحقیر یا نابودی شخصیتش تبدیل شود، در حقیقت با رحمت و رأفت الهی همراه شدهایم. در مقابل، اگر خطای او را برجسته کنیم و با هدف زمین زدنش، همان لغزش را دستاویزی برای تخریب او قرار دهیم، در مسیری متفاوت با این نگاه قرار گرفتهایم.
خداوند متعال ممکن است اراده کرده باشد که رحمت و لطف خود را شامل حال بندهای کند که در مجموع، انسانی نیک و شایسته بوده است. چنین بندهای به دلیل یک لغزش موردی، از رحمت الهی محروم نمیشود و قرار نیست تمام خوبیهای او به واسطه یک خطا نادیده گرفته شود.
از سوی دیگر، انسانی که مشمول چنین لطف و دستگیری الهی قرار میگیرد، ارزش این فرصت را میداند؛ از خطای خود بازمیگردد، توبه میکند و بار دیگر مسیر ارتباط با پروردگار را در پیش میگیرد.
حکمت علوی در این فراز، انسان را به قضاوت منصفانه درباره دیگران فرامیخواند؛ اینکه میان «خطا کردن» و «خطاکار بودن» تفاوت بگذاریم و اجازه ندهیم یک لغزش، تمام شخصیت و سابقه نیک یک انسان را از میان ببرد.
این مطلب بدون برچسب می باشد.