اگر پیامبر امروز میان ما بود، کدام عادت‌های ما را اصلاح می‌کرد؟

مبلغ – سرویس زندگی:  اگر بخواهیم صادقانه به زندگی امروز خودمان نگاه کنیم، باید بپذیریم که بسیاری از رفتارهایی که آن‌قدر تکرار شده‌اند که عادی به نظر می‌رسند، شاید از نگاه پیامبر اکرم(ص) اصلاً عادی نباشند. جامعه امروز پر از شتاب، نمایش، مقایسه، اضطراب و مصرف‌زدگی است. آدم‌ها با یک دست گوشی در دست دارند و با دست دیگر، درگیر حفظ ظاهر، رقابت، قضاوت و بی‌حوصلگی‌اند. حالا اگر پیامبر(ص) امروز میان ما بود، احتمالاً نخستین چیزی که اصلاح می‌کرد، نه فقط یک رفتار، بلکه «نوع نگاه» ما به زندگی بود.

یکی از مهم‌ترین عادت‌هایی که پیامبر(ص) بی‌تردید با آن روبه‌رو می‌شد، شتاب‌زدگی در قضاوت است. امروز کافی است یک خبر، یک تصویر یا یک جمله در فضای مجازی پخش شود تا هزاران نفر بدون بررسی، درباره آن نظر بدهند. گاهی آبروی یک انسان در چند دقیقه زیر سؤال می‌رود. سیره نبوی اما بر دقت، انصاف و پرهیز از عجله استوار است. پیامبر(ص) به ما یاد داد که پیش از داوری، بشنویم، بفهمیم و بعد سخن بگوییم. اگر امروز بود، حتماً می‌گفت قبل از بازنشر هر خبر، قبل از هر نظر تند، قبل از هر قضاوت درباره زندگی دیگران، کمی مکث کنید. این مکث کوتاه، شاید از بسیاری از گناهان زبانی و مجازی جلوگیری کند.

عادت دیگری که امروز به‌شدت نیازمند اصلاح است، بی‌توجهی به حق‌الناس در فضای دیجیتال است. خیلی‌ها خیال می‌کنند چون در دنیای مجازی هستند، مسئولیت اخلاقی سبک‌تر می‌شود؛ اما از نگاه دین، همان‌طور که غیبت در جمع حقیقی ناپسند است، در کانال، گروه، استوری و کامنت هم ناپسند است. اگر پیامبر(ص) امروز میان ما بود، احتمالاً نسبت به این نوع بی‌حیایی‌های پنهان حساس بود؛ این‌که زندگی مردم را سوژه کنیم، ضعف‌هایشان را دست‌به‌دست بچرخانیم و با یک شوخی، تحقیر را عادی کنیم. فضای مجازی اگرچه ابزار ارتباط است، اما می‌تواند میدان تازه‌ای برای شکستن حرمت انسان‌ها باشد.

از عادت‌های دیگر که پیامبر(ص) به‌طور جدی اصلاح می‌کرد، مصرف‌زدگی و زیاده‌خواهی است. امروز بسیاری از خانواده‌ها زیر فشار خریدهای غیرضروری، برندبازی، تجمل و چشم‌وهم‌چشمی نفس می‌کشند. گاهی یک گوشی، یک خودرو، یک مراسم یا حتی یک سفر، به‌جای آن‌که وسیله آرامش باشد، تبدیل به معیار ارزش‌گذاری انسان‌ها می‌شود. در حالی که سیره پیامبر(ص) بر سادگی، وقار و بی‌اعتنایی به ظواهر فریبنده است. او اگر امروز بود، شاید می‌پرسید: چرا آرامش را در چیزهایی جست‌وجو می‌کنید که هر روز گران‌تر و ناپایدارتر می‌شوند؟ چرا خانه‌ها بزرگ‌تر شده‌اند اما صمیمیت کمتر؟ چرا وسایل بیشتر شده‌اند اما دل‌ها خسته‌تر؟

یکی از رفتارهایی که در روزگار ما نیاز به اصلاح جدی دارد، نوع رابطه ما با خانواده است. پیامبر(ص) فقط در مسجد و میدان جنگ الگو نبود؛ در خانه هم الگو بود. اما امروز در بسیاری از خانه‌ها، اعضای خانواده زیر یک سقف زندگی می‌کنند بی‌آن‌که «واقعاً» با هم زندگی کنند. پدر و مادر خسته‌اند، فرزندان در گوشی‌ها غرق‌اند، گفت‌وگوها کوتاه شده و مهربانی گاهی جای خود را به دستور، عصبانیت یا بی‌تفاوتی داده است. اگر پیامبر(ص) امروز در خانه‌های ما حضور داشت، حتماً از سردی عاطفی، بی‌احترامی پنهان، نبود گفت‌وگوی آرام و کم‌حوصلگی در برابر همسر و فرزند ناراحت می‌شد. او خانواده را محل رحمت می‌خواست، نه میدان فرسودگی.

در همین زمینه، یکی دیگر از عادت‌های قابل اصلاح، خشونت کلامی است. امروز بعضی‌ها با زبانشان زخمی می‌زنند که شاید از ضربه فیزیکی هم عمیق‌تر باشد. در خانه، محل کار، رانندگی، گروه‌های مجازی و حتی در گفت‌وگوهای مذهبی، تندی و تحقیر زیاد دیده می‌شود. پیامبر(ص) اما با اخلاق نرم و زبان کریمانه دل‌ها را جذب می‌کرد. اگر امروز بود، قطعاً می‌گفت مؤمن کسی نیست که بیشتر فریاد بزند، بلکه کسی است که بیشتر خود را کنترل کند. چقدر از دعواهای روزمره ما فقط به خاطر نداشتن صبر و ندانستن آداب سخن گفتن شکل می‌گیرد.

مسئله دیگری که پیامبر(ص) اصلاح می‌کرد، ریا و نمایش دینداری است. امروز در برخی فضاها، اصلِ کار نیک کمرنگ شده و تظاهر به نیکی پررنگ‌تر شده است. کمک به نیازمند، اگر تبدیل به فیلم و عکس و ژست شود، از روح اخلاص فاصله می‌گیرد. جایی که نیت، بیشتر «دیده شدن» باشد تا دستگیری از انسان، روح دین آسیب می‌بیند. پیامبر(ص) اگر امروز میان ما بود، حتماً حساسیت زیادی نسبت به خودنمایی دینی داشت؛ نسبت به این‌که گاهی دینداری به ابزار هویت‌سازی اجتماعی تبدیل می‌شود، نه راهی برای بندگی.

یکی دیگر از عادت‌های امروز که به‌وضوح نیاز به اصلاح دارد، مقایسه دائمی خود با دیگران است. شبکه‌های اجتماعی این بیماری را تشدید کرده‌اند. آدم‌ها زندگی واقعی خود را با ویترین زندگی دیگران مقایسه می‌کنند؛ ویترینی که معمولاً فقط بخش‌های زیبا و ویرایش‌شده را نشان می‌دهد. نتیجه‌اش حس عقب‌ماندگی، حسادت، اضطراب و نارضایتی است. اگر پیامبر(ص) امروز بود، شاید به ما یادآوری می‌کرد که ارزش انسان با تعداد لایک و دنبال‌کننده سنجیده نمی‌شود. او انسان را با تقوا، صداقت، امانت‌داری و خدمت می‌سنجید. بسیاری از غصه‌های ما از مقایسه‌های بی‌پایان می‌آید، نه از کمبود واقعی.

بی‌توجهی به وقت نیز از عادت‌هایی است که پیامبر(ص) اصلاح می‌کرد. امروز بسیاری از ما زمان را با اسکرول بی‌پایان، تماشای بی‌هدف، گفت‌وگوهای بی‌ثمر و سرگرمی‌های فرساینده از دست می‌دهیم. ساعت‌ها می‌گذرد و چیزی بر دانش، معنویت، خانواده یا کار ما اضافه نمی‌شود. پیامبر(ص) اگر امروز در میان ما بود، احتمالاً نسبت به هدر رفتن عمر حساس بود؛ چون عمر، سرمایه برگشت‌ناپذیر انسان است. او به ما می‌آموخت که هر روز را با نیت و معنا زندگی کنیم، نه با پراکندگی و رخوت.

از سوی دیگر، بی‌تفاوتی نسبت به همسایه، نیازمند و جامعه هم از عادت‌هایی است که باید اصلاح شود. در دنیای امروز، خیلی‌ها فقط تا درِ خانه خود را می‌بینند؛ دردهای اطرافشان را نمی‌بینند یا نمی‌خواهند ببینند. حال آن‌که سیره پیامبر(ص) سرشار از توجه به دیگران بود. اگر گرسنه‌ای در همسایگی بود، اگر فقیری در محله بود، اگر کسی تنها مانده بود، این‌ها از نگاه دین بیرون از دایره مسئولیت نبودند. پیامبر(ص) امروز هم ما را از فردگرایی افراطی بیرون می‌کشید و یادآور می‌شد که دینداری فقط رابطه شخصی با خدا نیست؛ بلکه مسئولیت اجتماعی هم هست.

حتی در نوع دینداری ما هم اصلاح لازم بود. بعضی وقت‌ها دین را به مجموعه‌ای از عادت‌های خشک و بی‌روح تقلیل داده‌ایم، در حالی که پیامبر(ص) دین را با اخلاق، امید، رحمت و عقلانیت معرفی کرد. اگر امروز بود، با دینداری‌های عصبی، خشن، بی‌حوصله و پر از مرزبندی‌های بی‌ثمر هم مقابله می‌کرد. او می‌خواست دین، دل را زنده کند، نه این‌که انسان را عبوس‌تر و از مردم دورتر سازد. شاید به ما می‌گفت اگر نماز می‌خوانی اما با خانواده بدرفتاری می‌کنی، اگر از دین سخن می‌گویی اما در کسب‌وکار امانت‌دار نیستی، اگر از محبت اهل‌بیت(ع) حرف می‌زنی اما زبانت مردم را می‌شکند، هنوز باید مسیر را اصلاح کنی.

در زندگی امروز، رابطه ما با حقیقت هم نیازمند بازنگری است. خبرهای جعلی، شایعه، تحلیل‌های عجولانه و اطلاعات سطحی، ذهن بسیاری را پر کرده است. پیامبر(ص) اگر امروز بود، قطعاً ما را به صدق، دقت و فهم عمیق دعوت می‌کرد. او نمی‌خواست مسلمان فقط شنونده باشد، بلکه می‌خواست اهل بصیرت باشد. در دورانی که هرکس می‌تواند در چند ثانیه رسانه شود، صداقت و مسئولیت کلامی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. گاهی یک پیام اشتباه، یک تحریف کوچک یا یک نقل‌قول ناقص، ذهن هزاران نفر را منحرف می‌کند.

در نهایت باید بگوییم پیامبر(ص) امروز بیش از هر چیز با بی‌رحمی پنهان، بی‌حیایی نرم، مصرف‌زدگی، قضاوت عجولانه، فراموشی خانواده، تحقیر دیگران و دین‌داری نمایشی روبه‌رو می‌شد. او در خانه، بازار، مدرسه، دانشگاه، اداره و فضای مجازی از ما می‌خواست انسان‌تر باشیم؛ باصفا‌تر، راست‌گوتر، مهربان‌تر و مسئول‌تر. شاید مهم‌ترین اصلاحی که پیامبر(ص) امروز در ما انجام می‌داد این بود که ما را از ظاهرِ دینداری به باطنِ دینداری برگرداند؛ از ادعا به عمل، از شعار به اخلاق، از هیاهو به آرامش و از خودمحوری به خدمت.