به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، رهبانیت در برخی دورههای تاریخی، تنها یک انتخاب معنوی و مذهبی نبوده، بلکه میتواند واکنشی روانی و اجتماعی به شکستها و بحرانهای فردی و جمعی تلقی شود؛ واکنشی که در برخی موارد، فرد را از حضور فعال در جامعه دور کرده و به انزوا و گریز از واقعیت سوق میدهد.
پرسش :
انگیزههای روانی و اجتماعی شکلگیری و گسترش «رهبانیّت» چیست؟
پاسخ :
حضرت آیتالله مکارم شیرازی در بررسی عوامل پیدایش و گسترش پدیده «رهبانیت»، با اشاره به ارتباط آن با شکستهای اجتماعی، توضیح میدهد که شکست میتواند در افراد و جوامع مختلف، آثار متفاوتی بر جای بگذارد. به اعتقاد وی، برخی افراد و جوامع پس از تجربه شکست، به جای تسلیم شدن، ضعفهای خود را شناسایی و برای اصلاح آنها تلاش میکنند؛ اما در مقابل، در افرادی که روحیهای منفی و غیرفعال دارند، شکست ممکن است به یأس، بدبینی، فاصله گرفتن از اجتماع و پناه بردن به دنیای تخیلات منجر شود.
وی رهبانیت را در چنین شرایطی نوعی واکنش منفی روانی در برابر ناکامیهای اجتماعی میداند؛ وضعیتی که در آن، فرد به جای مواجهه با واقعیت و تلاش برای اصلاح شرایط، اهداف و آرمانهای خود را در جهانی ذهنی و دور از واقعیت جستوجو میکند.
آیتالله مکارم شیرازی همچنین معتقد است که در برخی موارد، افراد تنپرور و ناتوان ممکن است از عنوان رهبانیت به عنوان پوششی برای پنهان کردن روحیه واقعی خود استفاده کنند و بیتحرکی و گریز از مسئولیت را در قالب یک رفتار مقدس مذهبی نشان دهند.
بر این اساس، میتوان گفت که از نگاه این تحلیل، شکلگیری و گسترش رهبانیت در برخی جوامع، علاوه بر عوامل مذهبی، با زمینههای روانی و اجتماعی همچون شکست، یأس، بدبینی، انزوا و گریز از مسئولیت نیز ارتباط داشته است.
منبع: حوزه؛ از کتاب «پیدایش مذاهب»، حضرت آیتالله مکارم شیرازی