آیت‌الله مکارم شیرازی در پاسخ به استفتائی درباره مسئولیت پرداخت هزینه‌های باقی‌مانده تحصیل دختر پس از ازدواج، به بیان حکم شرعی این موضوع پرداختند.
آیا اگر فردی پس از دریافت قرض، مبلغی بیشتر از اصل بدهی را برای قدردانی به قرض‌دهنده بپردازد، مرتکب ربا شده است؟ بر اساس فتوای حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی، ملاک اصلی در این مسئله، وجود یا نبود شرط قبلی است؛ به‌گونه‌ای که دریافت مبلغ اضافه در صورت توافق و شرط از پیش تعیین‌شده، ربا و حرام است، اما پرداخت داوطلبانه مبلغی بیشتر از اصل قرض، بدون شرط قبلی، نه‌تنها اشکالی ندارد، بلکه عملی مستحب شمرده می‌شود.
حق‌الناس یکی از مهم‌ترین موضوعات اخلاقی و فقهی در اسلام است و تنها به مسائل مالی محدود نمی‌شود؛ بلکه مواردی همچون غیبت، استهزا و آسیب‌های کلامی به دیگران نیز می‌تواند در زمره حقوق مردم قرار گیرد. از این رو، این پرسش مطرح می‌شود که اگر فردی مرتکب غیبت شود و به هر دلیل نتواند از شخص مورد غیبت حلالیت بطلبد، چگونه باید این حق را جبران کند؟
«مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ»؛ هرکس خود را بشناسد، پروردگارش را شناخته است. این سخن منسوب به امیرالمؤمنین(ع) قرن‌هاست یکی از بحث‌برانگیزترین عبارات در حوزه خودشناسی و خداشناسی به شمار می‌رود. اما شناخت «نفس» چگونه می‌تواند به شناخت خداوند منتهی شود؟ در تفسیر این کلام، چهار نگاه مطرح شده است؛ از تأمل در شگفتی‌های بدن انسان و رابطه علت و معلول گرفته تا درک فقر و نیازمندی انسان و رسیدن به معرفت قلبی و شهود.
وقتی در مکانی نماز جماعت برپا شده است، آیا می‌توان همزمان یا پس از آن جماعت دیگری تشکیل داد؟ آیت‌الله مکارم شیرازی در پاسخ به این پرسش، با تأکید بر اهمیت وحدت، حکم نماز جماعت دوم را تشریح کرده و درباره شرایطی که می‌تواند به بطلان آن منجر شود، توضیح داده‌اند.
رهبانیت چگونه از دل شکست و ناکامی‌های اجتماعی سر برمی‌آورد؟ حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی با بررسی انگیزه‌های روانی و اجتماعی این پدیده، معتقد است شکست می‌تواند برای برخی افراد به فرصتی برای اصلاح و بازسازی تبدیل شود، اما در برخی دیگر، زمینه‌ساز یأس، بدبینی، انزوا و گریز از مسئولیت‌های اجتماعی شود؛ تا جایی که حتی تن‌پروری و بی‌تحرکی نیز گاه در پوشش یک رفتار مقدس مذهبی ظاهر می‌شود.
حضرت آیت الله مکارم شیرازی به استفتائی پیرامون «تقدم تحصیلات حوزوی بر دانشگاهی» پاسخ گفتند.
حضرت آیت الله مکارم شیرازی به استفتائی پیرامون «قصد اقامت چندساله در محلی که وطن نمی باشد» پاسخ گفتند.
حجت‌الاسلام علیان‌نژاد، کارشناس احکام، در پاسخ به پرسشی درباره حکم شرعی سقط جنین در مراحل مختلف بارداری، با استناد به فتوای آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی تأکید کرد که سقط جنین به‌طور کلی حرام است و حتی در هفته‌های ابتدایی بارداری نیز مجوز شرعی ندارد؛ مگر در موارد استثنایی و بسیار محدود.
حضرت آیت الله مکارم شیرازی به استفتائی پیرامون «دفاع در برابر توسعه نفوذ سیاسی، اقتصادی و تجاری بیگانگان در کشورهای اسلامی» پاسخ گفتند.
خداوند در آیه 99 سوره «انعام» ساختمان میوه ها را به عنوان نشانه روشنی از قدرت و حکمت خدا برای افرادی که ایمان می آورند معرفی می کند. نطفه های نر با وسایل مخصوصی (وزش باد یا حشرات و مانند آنها) از کیسه های مخصوص جدا می شوند، و روی قسمت مادگی گیاه قرار می گیرند، پس از انجام عمل لقاح و ترکیب شدن با یکدیگر، نخستین تخم و بذر تشکیل می گردد، و در اطرافش انواع مواد غذایی آن را در بر می گیرند.
اگر تقویم از زندگی بشر حذف شود، نظم بسیاری از امور اقتصادی، اجتماعی و حتی کشاورزی و زندگی روزمره از بین می‌رود؛ اما آیا برای فهمیدن زمان همیشه به تقویم‌های چاپی و محاسبات پیچیده نیاز داریم؟ شکل‌های گوناگون ماه در آسمان، خود یک «تقویم طبیعی» است؛ تقویمی که با نگاهی دقیق به هلال و تغییرات آن، می‌توان گذر روزهای ماه را از روی آسمان تشخیص داد.
حضرت آیت الله مکارم شیرازی به استفتائی پیرامون «ضمان در صورت ارائه گزارش نادرست» پاسخ گفتند.
انفاق فقط دست‌کردن در جیب و بخشیدن بخشی از مال نیست؛ قرآن برای بخششی که نزد خدا ارزشمند و پذیرفته باشد، آدابی تعیین کرده است. از انتخاب بهترین مال و توجه به نیاز واقعی مردم گرفته تا پنهان‌کردن صدقه، پرهیز از منت و آزار، اخلاص در نیت و حلال بودن مال؛ ۱۰ شرطی که نشان می‌دهد ارزش یک بخشش، فقط به مقدار آن نیست، بلکه به چگونگی بخشیدن هم بستگی دارد.
نماینده حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی با تبیین حکم شرعی بازپس‌گیری هدایا، بیان کرد: در صورت عدم وجود خویشاوندی نسبی و بقای عین مال، شوهر از نظر فقهی حق بازپس‌گیری طلاها را دارد، اما این اقدام از منظر اخلاقی با توجه به آموزه‌های معصومان (ع) مورد نکوهش است.
آیا عادلانه است که آتش یک فتنه، دامن انسان‌های بی‌گناه را هم بگیرد؟ آیه ۲۵ سوره انفال با هشدار درباره فتنه‌ای که «تنها به ستمکاران» نمی‌رسد، پرسشی جدی پیش روی مخاطب می‌گذارد: اگر هرکس باید پاسخگوی عمل خودش باشد، چرا گاهی آثار گناه گروهی، گریبان همه جامعه را می‌گیرد؟ پاسخ را باید در تفاوت میان مجازات فردی و پیامدهای اجتماعی گناه جست‌وجو کرد؛ جایی که سکوت و بی‌تفاوتی در برابر فساد می‌تواند یک جامعه را درگیر عواقبی کند که دیگر مرزی میان «خشک و تر» نمی‌شناسد.
حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی با اشاره به فضائل اخلاقی و معنوی امام حسن مجتبی(ع)، برخی روایت‌های منفی درباره آن حضرت را ساخته و پرداخته جریان‌های سیاسی دانستند و بر جایگاه ممتاز امام حسن(ع) در منابع اسلامی تأکید کردند.
عصمت امامان شیعه از باورهای بنیادین مکتب امامیه است؛ اما این باور بر چه اساسی شکل گرفته است؟ عالمان شیعه برای اثبات عصمت اهل‌بیت(ع) به مجموعه‌ای از دلایل عقلی و نقلی استناد کرده‌اند؛ از ضرورت مصونیت راهنمایان الهی از خطا و گناه تا حدیث ثقلین و آیه تطهیر که جایگاه ویژه اهل‌بیت(ع) را تبیین می‌کنند.
شاید برای بسیاری این سؤال پیش آمده باشد که چرا بعضی ماه‌های قمری ۲۹ روزه‌اند و بعضی ۳۰ روزه؛ آیا ماه‌ها همیشه باید یکی در میان ۳۰ و ۲۹ روز باشند؟ پاسخ این است که ماجرا به تفاوت میان «ماه حسابی» و «ماه هلالی» برمی‌گردد؛ جایی که رؤیت هلال می‌تواند نظم ظاهراً ثابت تقویم را تغییر دهد.
در قرآن کریم داریم: «خداوند به وسیله این آب باران براى شما زراعت را مى‌رویاند، و همچنین زیتون و نخل و انگور را» ( نحل/ ۱۱) اما چرا از میان همه میوه‌ها، قرآن تنها روى این سه میوه تکیه کرده است؟
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی به پرسشی درباره نذر سفره‌های مذهبی پاسخ گفته است.
حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی در شرح فرازهایی از زیارت اربعین، زیارت امامان معصوم علیهم السلام را عین توحید و زمینه‌ساز پرورش روح تقوا و ایمان دانسته و بر پیوند عمیق این زیارت با مفاهیمی چون سلام، ولایت، وارثت انبیا و اخلاص حسینی تأکید کرده‌اند.
کارشناس احکام، در پاسخ به پرسشی درباره حکم شرعی خمسِ مواد غذایی باقی‌مانده از سال گذشته، اعلام کرد که بر اساس فتوای آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، ملاک محاسبه قیمت برای پرداخت خمس، قیمت روز (زمان پرداخت) است، نه قیمت زمان خرید.
ظاهر حکمت ۱۳۰ نهج‌البلاغه از گفت‌وگوی امام علی(ع) با اهل قبور حکایت دارد؛ موضوعی که این پرسش را برمی‌انگیزد که چگونه با آیه «وَمَا أَنتَ بِمُسْمِعٍ مَن فِي الْقُبُورِ» قابل جمع است. مفسران در پاسخ، با استناد به سیاق آیات قرآن و روایاتی مانند گفت‌وگوی پیامبر(ص) با کشته‌شدگان بدر، این آیه را ناظر به هدایت‌ناپذیری کافران یا مربوط به شرایط عادی دانسته و امکان شنیدن مردگان را در موارد خاص و به اذن الهی قابل پذیرش می‌دانند.
قرآن مجید می گوید: «بنی اسرائیل نزد موسی آمدند و از او تقاضا کردند که از خداوند غذاهای متنوّعی - غیر از منّ و سلوی - برای آنها بخواهد». موسی هرگز به آنها ایراد نکرد که چرا مرا با خطاب یا موسی! فرا خواندید و چرا مستقیماً خودتان از خدا نخواستید و این شرک و کفر است. بلکه تقاضای آنها را از خدا خواست و اجابت شد.
حضرت آیت الله مکارم شیرازی به استفتائی پیرامون «خواستگاری رفتن در ایام عزاداری» پاسخ گفتند.
مرجع عالیقدر شیعه دربارۀ عدم مشروعیت «نماز قلبی»گفت: این‌گونه کارهایی که به آن نماز قلبی می‌گویند، مشروع نیست.
«نماز جمعه» قبل از هر چیز یک عبادت بزرگ دسته جمعى است و اثر عمومى عبادات را که تلطیف روح و جان و شستن دل از آلودگى‌هاى گناه است، در بردارد. در روایتى از پیامبر(ص) داریم: جمعه، حج کسانى است که قادر به شرکت در مراسم حج نیستند.
قرآن کریم در پاسخ به منکران معاد، داستان مرد مشرکی را نقل می‌کند که با قطعه‌ای استخوان پوسیده نزد پیامبر(ص) آمد و پرسید: «چه کسی می‌تواند این استخوان را زنده کند؟» خداوند در سوره یس با یادآوری آفرینش نخستین انسان پاسخ می‌دهد: همان خدایی که انسان را از هیچ آفرید، قادر است پس از خاک شدن نیز او را دوباره زنده کند.
تقرّب الهی به معنای احاطه خداوند بر وجود و حتّی درونی ترین احساسات و ذهنیات اوست. با احاطه علمی ای که خداوند به ما دارد و با توجه به بودن ما در قبضه قدرت او تکلیف ما روشن است. نه افعال و گفتار ما از او پنهان است، و نه اندیشه ها و نیات، و نه حتّی وسوسه هایی که از قلب ما می گذرد. معنی دیگر قرب در امور معنوی و بندگی آن است که بنده خدا با اعمال صالح خود در معرض شمول رحمت الهی واقع می شود.