چگونه غیر علم و شبه علم را بازشناسیم؟

به گزارش «مبلغ» به نقل از ایبنا – نشر اختران کتاب «شبه علم چیست؟(شبه علم، شبه عرفان، شبه پزشکی و شبه فلسفه در دوران پست مدرن)» اثر محمدرضا توکلی صابری را در ۳۶۶ صفحه منتشر کرد.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم: «در جهان عجیب و پر فتنه و فریبى زندگى مى‌کنیم؛ جهانى پر از اطلاعات نادرست، تبلیغات دروغین، تعصب، افسانه، فریب و نیرنگ. این اطلاعات نادرست به سرعت هم در جهان واقعى و هم در فضای دیجیتال انتشار یافته و حقیقت انگاشته مىشوند. در این عصر دیجیتال که اطلاعات درست و نادرست در هم آمیخته اند و تبلیغات گوناگون قدرت‌هاى مالى و سیاسى جهانى می‌کوشند حقیقت را با کذب بیامیزند تا از آن بهره بردارى کنند، درست فکر کردن و درست استدلال کردن به شیوه منطقى و عقلانى مهمترین مهارتى است که مى‌توانیم به دست آوریم. این تبلیغات فقط جنبه سیاسی ندارد، بلکه همه زمینه های زندگی ما را می پوشاند. مطالب شبه علمی و خرافی یکی از آنهاست.

در فضاى مجازى مطالبى منتشر مى‌شود که واقعیت ندارد و شکل تغییر یافته یک حقیقت است. تبلیغات روس‌ها در انتخابات آمریکا و تاثیرى که بر انتخاب دونالد ترامپ گذاشت تاثیر تبلیغات در دنیاى مجازى را به خوبى روشن ساخت. روس‌ها در حدود صد و هشتاد هزار جایگاه خبرى، اطلاعاتى و غیره در اینترنت ایجاد کرده بودند که گروه‌هاى مذهبى، نژادى، سیاسى و فرهنگى مختلف را آمریکا هدف گرفته بود.

شرکت کمبریج آنالیتیکا (Cambridge Analytica) که نامش در جریان کمک روسیه به دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا بر سر زبان افتاد، اظهار داشت که ما با تبلیغات خود در حمایت از نامزدهاى مورد پشتیبانى خود در کشورهاى مختلف جهان تاکنون بیست و پنج انتخابات را برده‌ایم. روسیه فقط یک کشور بود که انتخابات آمریکا را در زیر بمباران تبلیغاتى خودش گرفته بود. تصور کنید، مطالبى که اکنون در اینترنت مى‌بینیم و کشورهایى مانند، آمریکا، روسیه، اسراییل، عربستان و بعضى کشورهاى عربى و بعضى کشورهاى اتحادیه اروپا علیه ایران منتشر مى‌کنند تا چه حد مى‌تواند افکار عمومى را تغییر دهد.

این تبلیغات فقط جنبه سیاسى ندارد، بلکه همه زمینه‌هاى زندگى ما را مى‌پوشاند. مطالب شبه علمى و خرافى یکى از آنهاست. درگیر کردن یک جامعه به مسایل بى‌اهمیت، بى‌فایده و زیان‌بخش و کاهش کارآیى واقعى و جلوگیرى از پیشرفت علمى-فنى آن یکى از آنهاست. خطر شبه علم زیاد است. خطر شبه علم اعتقاد به یک موضوع و یا جهل نسبت به یک موضوع نیست. خطر آن فراتر از این است. توجه کنید که شبه علم با ادعاهاى فریبکارانه در پزشکى، به ویژه در ایام شیوع ویروس کرونا، چه آسیبى به سلامت جامعه مى‌زند. چه افرادى که سلامت یا جان خود را از دست مى‌دهند. چه داروهاى بى فایده‌اى که تولید و مصرف مى‌شوند. هدف عمده این تبلیغات تاثیر گذاشتن بر تصمیم‌گیرى و شکل دادن افکار و نگرش ما در جهت منافع آنها است. تغییر اولویت‌هاى پژوهشى و علمى-فنى یک جامعه و جلوگیرى از دستیابى به بعضى فناورى‌ها نیز از جنبه‌هاى دیگر این تبلیغات است.

اکنون که کوشش مجددى براى پیشرفت علمى در ایران آغاز شده است و پیشرفت‌هایى در زمینه زیست فناورى، انرژى اتمى، و فناورى هوا-فضا حاصل شده است باید متوجه خطرهاى شبه علم و شبه عرفان‌هاى روسى و هندى و آمریکایى باشیم که دارد از فضاى مجازى، به مطبوعات، رسانه‌هاى جمعى و به دانشگاه‌ها و حوزه‌هاى دینى راه مى‌یابد و منابع محدودى را که باید صرف پیشرفت علمى شود به این ترتیب به هدر مى‌دهد.

بنابراین مطالب متنوعى را که در رسانه‌هاى جمعى و فضاى مجازى مى‌خوانیم، مى‌شنویم و مى‌بینیم چگونه مى‌توانیم اعتماد کنیم؟ آیا مى‌توانیم سیستم و فرآیندى براى ارزیابى حقیقت براى خود ایجاد کنیم تا چیزى را بى‌جهت نپذیریم و به دنبال دلایل مستند و منطقى در تایید آنها برآییم. یک بخش مهم از این فرآیند آموختن علم است که به‌طور سامان‌مند معرفت ما را در برابر واقعیت مى‌آزماید. روش علمى در این فرآیند به یارى ما مى‌آید. علم فرآیندى است که ظرفیت خودپیرایى را دارد و مى‌تواند عقاید و معرفت‌هایى را که برخلاف واقعیت هستند بر ما آشکار کند. در نهایت علم فرآیندى است که مى‌تواند به ما نشان دهد که حقیقت چیست و چگونه مى‌توان به آن رسید.»

نویسنده در این کتاب سعى دارد نشان دهد چگونه غیر علم، ضد علم و شبه علم را از علم راستین بازشناسیم و چگونه با تفکر انتقادى از اینکه خود را فریب دهیم یا دیگران ما را فریب دهند جلوگیرى کنیم.

فصل اول تا سیزدهم در مورد شیوه‌های درست اندیشیدن و تفکر انتقادی و موضوعات شبه علمی و شبه عرفانی است، فصل چهاردهم تا هفدهم در مورد موضوعات شبه پزشکی و روش‌های درمانی دروغین است. سه فصل آخر اگر چه به شبه علم مربوط نیست، از آنجا که به شبه فلسفه مربوط می‌شود در این کتاب گنجانده شده است.

بعضى از مطالب کتاب عبارتند از: دانشورزى و شبه دانشورزى، مغالطه‌هاى منطقى، پست مدرنیسم و دانشورزى، فراعادى یا شعبده‌بازى، مدیتاسیون متعالى، ماهاریشى ماهش یوگى، اوشو، ساى بابا، تله پاتى، هاله کیرلیان، تجربه نزدیک به مرگ و تجربه خروج از بدن، هیپنوتیسم، مهندسى ژنتیک و محصولات غذایى تراریخته، شیادى در پزشکى و پزشک نماها، طب مکمل، طب نوین، طب سنتى، طب خرافى و طب اسلامى، فردید و فردیدیات، علم دینى و غیر دینى، علم مارکسیستى.

کتاب «شبه علم چیست؟(شبه علم، شبه عرفان، شبه پزشکی و شبه فلسفه در دوران پست مدرن)» توسط نشر اختران در ۳۶۶ صفحه به تازگى در تهران منتشر شده است.