نشان خانه خرد کجاست؟

در فلسفه جديد عقل ديگر نه جوهر مجرد است و نه قوه اي از قواي نفس، بلكه همراه و دمساز اراده اي است كه شأن خود را احراز قدرت بشر بر جهان و موجودات مي داند.

به عبارت ديگر عقل جهان جديد، اعطاي صورت بشري به جهان است. اين خرد از آن جهت كه نظر به قدرت دارد، خرد عملي است. منتها چون جهان را بدون طرح علمي دگرگون نمي توان كرد و قدرت نيز در علم تمركز دارد، گاهي شأن نظريش بزرگتر مي نمايد و سياست و تدبير، تابع خرد نظري انگاشته مي شود.

خرد جديد در اصل خرد عملي است (و شايد هميشه در تاريخ فلسفه خرد در اصل خرد عملي بوده است) و خردي كه دگرگون كننده و جهان ساز است چگونه خرد عملي نباشد؟ خرد جديد بنيانگذار جهان جديد است و ميزان خرد بنيانگذار نمي تواند در بيرون از آن قرار داشته باشد. پس ناگزير اعتبار اين خرد با نتيجه و حاصلش معلوم مي شود. در عالم سياست، تدابيري نداريم كه از ابتدا و قبل از اعمال خوب باشند.

سياستي خوب است كه نتيجه و حاصل خوب داشته باشد. مثلا حكومت سنگاپور از آن جهت كه كشورش را با دست خالي به صورت نظمي نمونه در جهان در آورده است، از خرد عملي بهره داشته است.
فلان حكومت آسياي شرقي هم كه قرني است در فلاكت در جا مي زند و اصرار در ادامه اين رويه دارد، از خرد و تدبير بي بهره مانده است.

اگر مي خواهيم بدانيم خانه خرد كجاست، نشانش را در جايي بجوييم كه نظم و سامان و صلح و اخلاق و رضايت هست و آنجا كه اينها نيست، نياز اول نياز به خرد است و همه بايد بكوشند كه نشان خانه خرد را بيابند.