احکام مرتبط با نماز جمعه

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، نماز جمعه یکی از عبادات مهم و ویژه در اسلام است که در شرایط خاص، احکام متفاوتی دارد. از نحوه شرکت بانوان در این نماز تا تکالیف امام و مأموم در صورت وقوع اشتباه در رکعت‌ها، فهم دقیق این احکام می‌تواند باعث اطمینان بیشتر در انجام عبادات شود. در این مقاله، به بررسی مهم‌ترین مسائلی که ممکن است در نماز جمعه پیش آید، پرداخته می‌شود.

بنا بر احتیاط واجب باید نمازگزاران به خطبه‌های امام (به تمام خطبه) گوش دهند و ساکت باشند و از حرف زدن بپرهیزند.

بنابر روایت ابنا، در تحریر الوسیله نظر مبارک مرحوم امام (ره) چنین آمده است:

« کسی که نماز جمعه را به امامی اقتدا کرده می‌تواند نماز عصر را نیز به همان امام اقتداء کند و اگر بخواهد بعد از اقتداء به امام جمعه در نماز عصر احتیاطاً نماز ظهر را هم بخواند، باید بعد از پایان نماز جماعت عصر، نماز ظهر و عصر را مجدداً به جای آورد مگر این که امام هم بعد از خواندن نماز جمعه احتیاطاً نماز ظهر را به جا آورده باشد که در این صورت اگر مأموم نیز همین طور عمل کرده لازم نیست نماز عصر را دوباره تکرار کند.»

نظر مبارک امام خامنه ای (حفظه الله) در این رابطه چیست؟

پاسخ: طبق نظر حضرت امام (رضوان الله تعالی علیه) عمل شود.

چنانچه امام اشتباهاً در رکعت دوم نماز جمعه بعد از قنوت به جای سجده به رکوع برود، تکلیف او و مأمومین چیست؟

پاسخ: نماز امام باطل است و همچنین مأمومینی که همراه او به رکوع رفته اند، نمازشان باطل است و مأمومینی که به رکوع نرفته اند، نماز را تمام کنند و احتیاطاً نماز ظهر را هم بخوانند.

چنانچه مأموم اشتباهاً در رکعت اول نماز جمعه بعد از قرائت، به رکوع برود، تکلیف او در رابطه با اعاده قنوت چیست؟

پاسخ: در فرض سؤال باید به قنوت برگردد و بعد از آن همراه امام به رکوع برود و نمازش صحیح است.

چنانچه امام اشتباهاً در رکعت اول نماز جمعه بعد از قرائت به رکوع برود، تکلیف او و مأمومین در رابطه با اعاده قنوت چیست؟

پاسخ: قنوت مستحب است و ترک آن خللی در نماز ایجاد نمی کند؛ بنا بر این در فرض سؤال مأمومین به تبعیت از امام به رکوع می روند و نماز را ادامه می دهند.

آیا بانوان می توانند در نماز جمعه شرکت کنند؟ و در صورت جواز آیا برای آنها کفایت از نماز ظهر می کند؟

پاسخ: شرکت بانوان در نماز جمعه اشکال ندارد و کفایت از نماز ظهر می کند.

اگر بین دو محل اقامه نماز جمعه دو راه است که فاصله در یک طریق کمتر از یک فرسخ شرعی باشد آیا اقامه نماز جمعه در هر دو محل، صحیح است؟

پاسخ: با فرض فاصله بین دو محل اقامه نماز جمعه به کمتر از یک فرسخ شرعی ولو از یکی از دو طریق متعارف تردد بین دو محل، بیش از یک نماز جمعه صحیح نیست.

چنانچه نمازگزار به هیچ کدام از دو خطبه نماز جمعه نرسد، بلکه در هنگام اقامۀ نماز جمعه حضور پیدا نماید و به امام اقتدا کند آیا نماز او صحیح و مجزی است؟

پاسخ: مأموم حتی اگر به رکوع رکعت آخر نماز جمعه هم برسد و اقتدا نماید، نماز جمعه اش صحیح و مجزی است.

آیا نماز جمعه کفایت از نماز ظهر می کند؟

پاسخ: کفایت می کند.

آیا نماز جمعه در زمان غیبت واجب است؟

پاسخ: واجب تخییری است؛ ولی خودداری از شرکت در آن به صورت دائمی وجه شرعی ندارد.

نماز جمعه را تا چه ساعتی بعد از ظهر شرعی می توان اقامه کرد؟

پاسخ: تا همان اوائل عرفی ظهر است و تا برگشت دو هفتم سایه شاخص ادامه دارد.

در قنوت نماز جمعه چه ذکری خوانده می شود؟

پاسخ: در قنوت می توان هر ذکر یا دعا یا آیه ای از قرآن را خواند و حتی می توان به یک «صلوات» یا «سُبْحَانَ اللهِ» یا «بِسْمِ اللهِ» یا «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ» اکتفا کرد ولی بهتر است دعاهایی خوانده شود که در قرآن آمده است، مانند: «رَبَّنا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنَا عَذابَ النَّار»، یا ذکرها و دعاهایی که از معصومین (علیهم السّلام) نقل شده است، مانند ذکر: «لا اِلَهَ اِلاّ اللهُ الحَلِیمُ الکَرِیمُ، لا اِلهَ اِلاّ اللهُ العَلِیُّ العَظِیمُ، سُبْحَانَ اللهِ رَبِّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ رَبِّ الْاَرَضِینَ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ رَبِّ الْعَرْشِ العَظِیمِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ العَالَمینَ».

ذکر چه مواردی در هر کدام از دو خطبه نماز جمعه واجب است؟

پاسخ: در خطبه ی اوّل، واجب است خطیب جمعه، حمد و ثنای الهی بگوید و سپس بر پیغمبر (صلی الله علیه وآله) درود بفرستد و مردم را به تقوا سفارش کند و یک سوره کوچک قرآن بخواند. در خطبه دوم نیز حمد و ثنای الهی را ایراد کند و بر پیغمبر اکرم (صلی الله علیه وآله) درود بفرستد. احتیاط واجب آن است که در خطبه دوم نیز مردم را به تقوا سفارش کند و سوره کوچکی از قرآن بخواند و احتیاط مستحب است که در خطبه دوم پس از درود بر پیغمبر (صلی الله علیه وآله)، بر امامان معصوم (علیهم السلام) نیز درود بفرستد و برای مؤمنین طلب مغفرت کند.

آیا در فاصله بین پایان خطبه نماز جمعه و شروع نماز جمعه، می‌توان نماز مستحبی خواند؟ نماز واجب چطور مثلاً ۲ رکعت نماز قضای صبح یا نماز قضای آیات؟

پاسخ: اشکال ندارد.

فردی که به خطبه‌های نماز جمعه نرسد و فقط به خود نماز جمعه برسد، آیا باید نماز ظهر را هم به جا آورد؟

پاسخ: اگر مأموم به خطبه های نماز جمعه نرسد، بلکه فقط هنگام نماز حاضر شود و به امام جمعه اقتدا کند، نماز او صحیح و مُجزی از نماز ظهر است.

حکم نماز جمعه مسافر چیست؟ آیا کفایت از نماز ظهر می کند؟

پاسخ: مسافری که نمازش شکسته است، می تواند در نماز جمعه شرکت کند و به جای نماز ظهر، نماز جمعه را بخواند.

در روز جمعه برای نماز جمعه، اذان گفتند؛ بعد از نماز جمعه برای نماز عصر هم دوباره اذان می گویند. آیا این اذان عصر، اشکال دارد؟ یعنی این اذان، اذان دومی که بدعت است محسوب می‌شود؟

پاسخ: اگر بین نماز جمعه و نماز عصر، نافله نماز عصر را نخوانند یا فاصله طولانی نشود، بنا بر احتیاط واجب باید اذان گفتن برای نماز عصر، ترک شود.

آیا گوش کردن به تمام خطبه‌های نماز جمعه واجب است یا نسبت به مقدار واجب خطبه‌ها، لازم است؟

پاسخ: بنا بر احتیاط واجب باید نمازگزاران به خطبه‌های امام (به تمام خطبه) گوش دهند و ساکت باشند و از حرف زدن بپرهیزند.

منبع: پایگاه اینترنتی رهبر معظم انقلاب