رضاشاه در کمتر از دو دهه ارتشی منظم، راهآهن، سازمان اداری متمرکز و نظام مالیاتی جدید ایجاد کرد، اما همین دولت مقتدر در شهریور ۱۳۲۰، بدون مقاومت مؤثر در برابر نیروهای شوروی و بریتانیا، فروپاشید. بررسی این سقوط در پرتو سخن امیرالمؤمنین علیه السلام که فرمود حکومت با کفر میماند، اما با ظلم نمیماند، نشان میدهد قدرت نظامی بدون عدالت و رضایت مردم، امنیتی شکننده و موقتی میسازد.
کوفه شهری بود که هزاران نامه برای دعوت از امام حسین علیهالسلام نوشت، اما چند هفته بعد در خیابانهایش خبری از همان شور و هیجان نبود. چه شد که جامعهای مطالبهگر، در لحظه سرنوشتساز به جامعهای منفعل تبدیل شد؟
قیام ابومسلم خراسانی در مسیر فروپاشی بنی امیه و برآمدن بنی عباس، فقط یک رخداد نظامی نبود؛ محصول انباشت نارضایتیهای اجتماعی و مهندسی یک دعوت پنهان بود. مرور زمینهها و پیامدها نشان میدهد چگونه شعارهای عدالتخواهانه میتواند موتور تغییر شود، اما در مرحله قدرت، به مسیری دیگر برود.