تکبر فقط خودبرتربینی و تحقیر دیگران نیست؛ گاهی انسان حقیقت را می‌داند، اما حاضر نیست آن را بپذیرد. در روایات اسلامی، حق‌گریزی یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تکبر و از ریشه‌های انحراف اخلاقی انسان معرفی شده است.
تکبر و برتری‌جویی از نخستین گناهانی بود که زمینه رانده شدن ابلیس از بارگاه الهی را فراهم کرد و در روایت دینی، هبوط انسان نیز با مفهوم دور شدن از جایگاه نخستین و ورود به عالم خاک پیوند خورده است. از این منظر، فخرفروشی و تفاخر تنها یک رفتار ظاهری و اجتماعی نیست، بلکه می‌تواند آثار عمیقی بر روح و سلوک معنوی انسان بر جای بگذارد.
تکبّر و استکبار، تنها یک خصلت ناپسند اخلاقی نیست، بلکه رذیله‌ای ویرانگر است که می‌تواند انسان را از پذیرش حق، کسب دانش، اصلاح خویش و حتی حفظ جایگاه اجتماعی محروم سازد. این خوی زشت، در ساحت فردی و اجتماعی، پیامدهایی چون کفر، انزوا، محرومیت از موفقیت و ... را به دنبال دارد.
جایگاه علم در دین اسلام بسیار ارزشمند است و تفاوت انسان با سایر جانداران در علم و عقل و متصف شدن او به جهل است. سایر حیوانات از دو نعمت عقل و علم بی بهره هستند و با توجه به این که جهل، متضاد علم است، حیوانات به جهل هم متصف نمی شوند.