در مکتب اسلام، آموزش و تربیت تنها مسیری برای کسب دانش و پیشرفت فردی نیست؛ بلکه جایگاهی بنیادین در رشد انسان و اصلاح جامعه دارد. از نخستین آیات قرآن که با «قلم» و «آموزش» پیوند خورده تا سفارش‌های مکرر پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) به فراگیری و انتقال دانش، مجموعه‌ای از آموزه‌های اسلامی بر ارزش علم و ضرورت گسترش تعلیم و تربیت در میان انسان‌ها تأکید می‌کند.
در نگاه پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع)، علم تنها وسیله‌ای برای افزایش دانسته‌ها نیست؛ بلکه چراغی برای تشخیص راه درست، رسیدن به سعادت و دور ماندن از جهل و گناه است. در احادیث فراوانی بر ضرورت دانش‌آموزی، یادگیری از کودکی، پرسیدن بدون خجالت و بهره‌گیری از دانش دیگران تأکید شده و حتی «طلب دانش» از وظایف مسلمان دانسته شده است.
در منطق متعالی رهبر شهید، فراگیری دانش امری مکانیکی و صرفاً مادی نیست و ریشه در عمیق‌ترین لایه‌های معنویت دارد. به تعبیر ایشان: «علم یک امر مقدس است» و «دنبال علم رفتن، دارای قدسیت است»؛ ایشان به‌عنوان یک استراتژیست تمدنی تأکید می‌کنند: «علم را باید با دین و اخلاق توأم کرد».
در حدیثی از پیامبر اسلام (ص)، چهار عامل اساسی برای برکت علم و پایداری ایمان ذکر شده است. این چهار نکته شامل احترام به استاد، تعظیم خداوند، نیکی به پدر و مادر، و ترک آزار به مخلوقات خداوند است. رعایت این اصول می‌تواند موجب شود که فرد در مسیر علمی و معنوی خود موفق و پایدار بماند و از مشکلات و تحولات منفی در ایمان خود جلوگیری کند.
از منظر معارف دینی، علم وسیله و ابزار است نه اینکه خودش هدف نهایی باشد. در واقع علم ابزار هدایت و زندگی متعالی در این دنیا و زندگی اخروی است.
در روایات اهل بیت (ع)، علم برترین فضیلت و وسیله هدایت معرفی شده است، سیره بزرگان دین نیز نشان می‌دهد که آنان با تحمل رنج‌های فراوان، سال‌ها در راه دانش‌افزایی تلاش کرده و آن را از مهم‌ترین مسئولیت‌های خود می‌دانستند.