نهضت مشروطیت ایران یکی از بزرگترین و سرنوشتسازترین تحولات سیاسی و اجتماعی در تاریخ معاصر کشور به شمار میرود که ساختار قدرت را از نظام استبداد مطلق ملوکالطوایفی به نظام قانونی تغییر داد.
حجت الاسلام یزدانی مقدم گفت:ولایت فقیهی که امام خمینی میگوید منوط به رأی مردم است،حتی از نظر امام اگر مردم انتخاب دیگری غیر از نظام اسلامی داشتند، این انتخاب، حق مردم است.
میرزای نائینی هم از استبداد میگریخت، هم از هرجومرج غربی. اما روایتهایی که امروز از او ساخته میشود، بیش از آنکه به حقیقت نزدیک باشد، ساخته و پرداخته منازعات سیاسی معاصر است.
واژه «استبداد» در عصر مشروطه وارد فرهنگ سیاسی شد،میرزای نائینی یکی از افرادی بود که این بحث را جدی مطرح کرد او با در نظر گرفتن محیط سیاسی ایران عصر مشروطیت، به نقد عمیق استبداد پرداخت.
این مرجع تقلید تأکید کرد: قرآن کریم ابراهیم را امت معرفی کرد؛ مرحوم میرزا هم گرچه فرد است اما این همه تألیف و آثار نشان میدهد او یک امت بود.
شاید کمتر کسی بداند فردی که موجب تأسیس جمعیت هلال احمر ایران که آن روزها جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران نامیده میشد، یک مجتهد ایرانی بود؛ آیت الله سید رضا فیروزآبادی.
با آغاز انقلاب مشروطه و مهاجرت علمای تهران، نقش چهره های روحانی در رهبری جنبش بیش از پیش پررنگ شد.