مبلغ/ برخي روشنفكران عرب تمدن اسلامي را «تمدن فقه» توصيف كردهاند. اين سخن از جنبههاي مختلف سخن درستي است. از فقه در اين تعبير، طبيعي است كه تعبد شخصي به فروع فقهي مراد نيست، بلكه جنبه تمدني فقه در اسلام است كه مقصود است. روشنفكري ديني در ايران چند دههاي است كه در برابر توجه به جنبههاي معنوي دين اهميت فقه را كم جلوه ميدهد.