حجة الوداع در ظاهر، انجام مناسک حج بود؛ اما در حقیقت، صحنه جمعبندی رسالت اجتماعی پیامبر(ص) و ترسیم خطوط اصلی عدالت، کرامت انسانی، وحدت امت و مسئله رهبری دینی به شمار میآمد. خروج پیامبر(ص) از مکه به سمت مدینه پس از پایان حج، پایان یک سفر عبادی نبود؛ آغاز مرحلهای بود که با خطبهها، مسیر غدیر و آینده جامعه اسلامی پیوند خورد.