ببینید| تسبیحات حضرت زهرا(س) چگونه زندگی انسان را متحول می‌کند؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، این هدیه معنوی، نمادی از عبادت و پیوند انسان با عالم ملکوت به شمار می‌رود و در تاریخ اسلام جایگاه ویژه‌ای یافته است. به همین دلیل، از تسبیحات حضرت زهرا(س) به عنوان یکی از اذکار مؤثر برای رسیدن به آرامش، تقویت ارتباط با خداوند و گره‌گشایی از دشواری‌های زندگی یاد شده است.

بنابر روایت ایمانور، در ادامه، بخشی از اسرار، فضائل و آثار این ذکر ارزشمند را مرور می‌کنیم.

تسبیح به چه معناست؟

در لغت‌نامه دهخدا، «تسبیح» به معنای پاک و منزه دانستن خداوند و یاد کردن او به پاکی آمده است.

در فرهنگ عمید نیز برای واژه تسبیح معانی مختلفی بیان شده است:

۱. گفتن «سبحان‌الله» و منزه دانستن خداوند.
۲. دعا و نیایش و ذکر و مناجات با خداوند.
۳. مهره‌هایی که به نخ کشیده می‌شوند و هنگام ذکر و مناجات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 تسبیحات حضرت زهرا(س) چه اذکاری دارد؟

تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) یکی از مشهورترین اذکار میان مسلمانان است و در روایات، توجه ویژه‌ای به آن شده است. بر اساس روایتی از امام علی(علیه‌السلام)، هنگامی که حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) درخواست خدمتکار کردند، رسول خدا(ص) به جای خدمتکار، این ذکر ارزشمند را به ایشان آموختند تا از برکات معنوی آن بهره‌مند شوند.

این تسبیحات از سه ذکر تشکیل شده است:

الله‌اکبر: ۳۴ مرتبه؛ به معنای بزرگ و برتر دانستن خداوند.
الحمدلله: ۳۳ مرتبه؛ برای ستایش و شکرگزاری از پروردگار.
سبحان‌الله: ۳۳ مرتبه؛ به معنای منزه دانستن خداوند از هرگونه عیب و نقص.

در مجموع، این اذکار ۱۰۰ مرتبه تکرار می‌شوند و خواندن آنها در شب و روز، به‌ویژه پس از نمازهای واجب و هنگام خواب، در روایات پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) مورد سفارش قرار گرفته است.

این سه ذکر، انسان را متوجه عظمت، ستایش و تنزیه خداوند می‌کند و سبب می‌شود یاد پروردگار در زندگی روزمره جایگاه پررنگ‌تری پیدا کند.

پس از پایان تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها)، مستحب است یک مرتبه «لا إِلهَ إِلّا اللَّهُ» گفته شود. همچنین توصیه شده است شمارش اذکار با تسبیحی از تربت امام حسین(علیه‌السلام) انجام شود.

در برخی نقل‌ها آمده است که حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) در ابتدا رشته‌ای از پشم آماده کردند و به تعداد مشخصی روی آن گره زدند و از آن برای ذکر گفتن استفاده می‌کردند. پس از شهادت حضرت حمزه(علیه‌السلام)، ایشان از خاک قبر آن شهید بزرگوار برداشتند و با آن تسبیح ساختند و خداوند را با آن تسبیح می‌کردند. مردم نیز از این شیوه حضرت زهرا(س) پیروی کردند. پس از شهادت امام حسین(علیه‌السلام) نیز استفاده از تربت آن حضرت برای ساخت تسبیح و ذکر گفتن با آن، مستحب دانسته شد.

داستان شکل‌گیری تسبیحات حضرت زهرا(س)

حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها)، دختر رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، برای اداره خانواده و انجام مسئولیت‌های خانه، سختی‌های فراوانی را تحمل می‌کردند و در انجام وظایف خود از دیگران کمک نمی‌گرفتند.

امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) در بیان بخشی از تلاش‌ها و فداکاری‌های حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) به مردی از قبیله سعد فرمودند:

«آیا درباره خود و فاطمه برایت سخن نگویم؟ زهرا در خانه من حضور داشت. وی از همه خاندان رسول خدا (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) نزد ایشان محبوب‌تر بود. او به اندازه‌ای مشک آب بر دوش کشید که جای بند آن بر سینه‌اش مانده بود. آن قدر دستاس گردانید که دستانش تاول زد و متورم شد. به قدری خانه را جارو کرد که لباس‌هایش پر از گرد و غبار شد. آنقدر آتش زیر دیگ برافروخت که لباس‌هایش از دود تیره شد. او بدین سان آسیب فراوان دید. به او گفتم: «نزد پدر بزرگوارت برو و از او بخواه خدمتکاری در اختیارت قرار دهد تا سختی انجام این امور را از دوش تو بردارد.»

حضرت زهرا(س) نزد پیامبر اکرم(ص) رفتند، اما در آن زمان گروهی نزد رسول خدا(ص) حضور داشتند و با ایشان گفت‌وگو می‌کردند. حضرت از مطرح کردن درخواست خود شرم کردند و به خانه بازگشتند.

پیامبر(ص) متوجه شدند که فاطمه(س) برای بیان موضوعی نزد ایشان آمده است. صبح روز بعد، رسول خدا(ص) به خانه حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) رفتند. پس از سلام و ورود به خانه، از حضرت زهرا(س) پرسیدند که روز گذشته چه خواسته‌ای داشته است.

امیرالمؤمنین(ع) که بیم داشت حضرت زهرا(س) از بیان درخواست خود خودداری کند، سختی‌های زندگی ایشان را برای پیامبر(ص) توضیح داد و از حمل مشک آب، گرداندن دستاس، جارو کردن خانه و تحمل دود آتش سخن گفت و بیان کرد که پیشنهاد داده است حضرت نزد پدر بزرگوارشان بروند و برای انجام امور خانه درخواست خدمتکار کنند.

در این هنگام رسول خدا(ص) فرمودند:

«آیا دوست دارید چیزی که بسیار بهتر از خادم است، به شما بیاموزم؟ هنگام خواب، سی و سه بار سبحان الله و سی و سه بار الحمدلله و سی و چهار بار الله اکبر بگویید.»

بدین ترتیب، ذکری که بعدها به «تسبیحات حضرت زهرا(س)» شهرت یافت، به عنوان عطیه‌ای معنوی از سوی پیامبر اکرم(ص) به دختر بزرگوارشان تعلیم داده شد.

روایت دیگری از درخواست خدمتکار و هدیه‌ای معنوی

در روایتی دیگر آمده است که حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) شرایط سخت خود را برای پیامبر اکرم(ص) بیان کردند و از ایشان خدمتکاری خواستند. رسول خدا(ص) با شنیدن سخنان دخترشان به گریه افتادند و فرمودند:

«فاطمه! سوگند به خدایی که مرا به حق مبعوث گرداند، چهارصد تن انسان گرسنه و بدون لباس در مسجد به سر می‌برند. اگر از خدای خویش بیم نداشتم، آنچه را درخواست کردی، به تو می‌دادم. فاطمه! من نمی‌خواهم اجر و ثواب تو نصیب یک خدمتکار شود. از آن بیم دارم که علی بن ‌ابیطالب فردای قیامت در پیشگاه خدا وقتی حق خویش را از تو مطالبه می کند، با تو به احتجاج برخیزد.»

پس از آن، پیامبر اکرم(ص) تسبیحات را به حضرت زهرا(س) آموزش دادند.

امیرالمؤمنین(ع) نیز به حضرت فاطمه(س) فرمودند:

«فاطمه! تو به قصد خواسته‌ای دنیایی نزد پیامبر رفتی، اما خداوند اجر و پاداش آخرت را به ما ارزانی داشت.»[1]

فضیلت تسبیحات حضرت زهرا(س) در روایات

در میان اذکاری که در روایات معصومین(علیهم‌السلام) بر انجام آنها تأکید شده، تسبیحات حضرت زهرا(س) جایگاه ویژه‌ای دارد. این ذکر از نخستین اعمالی است که پس از نماز بر انجام آن سفارش شده است.

ثواب تسبیحات حضرت زهرا(س) پس از نماز

امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرمایند:

«تسبیحات فاطمه در هر روز و در پی هر نماز، نزد من محبوب‌تر از هزار رکعت نماز در هر روز است.»[2]

در روایت دیگری، ابودرداء می‌گوید نزد پیامبر خدا(ص) رفت و از این موضوع گلایه کرد که ثروتمندان با داشتن امکانات بیشتر، فرصت انجام صدقه و برخی اعمال را دارند. پیامبر اکرم(ص) او را به ذکری راهنمایی کردند که با انجام آن می‌تواند به فضیلتی بزرگ دست یابد و فرمودند:

«در پی هر نماز، سی و سه بار سبحان اللّه، سی و سه بار الحمدللّه و سی و چهار بار اللّه اکبر بگو.»[3]

 ثواب تسبیحات حضرت زهرا(س) هنگام خواب

از امام صادق(علیه‌السلام) روایت شده است که هنگام خواب انسان، فرشته بزرگوار و شیطان سرکش به سوی او می‌آیند. فرشته به انسان سفارش می‌کند روز خود را با خیر به پایان برساند و شب را نیز با خیر آغاز کند، در حالی که شیطان او را به پایان دادن روز با گناه و آغاز کردن شب با گناه دعوت می‌کند.

اگر انسان از فرشته پیروی کند و هنگام خواب تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) را بخواند، فرشته شیطان را از او دور می‌کند و تا زمان بیدار شدن از او محافظت خواهد کرد. اگر فرد پس از آن نیز به توصیه فرشته عمل کند و تسبیح حضرت زهرا(س) را به جا آورد، خداوند عبادت تمام آن شب را در نامه اعمال او ثبت خواهد کرد.[4]

 سفارش به مداومت بر تسبیحات حضرت زهرا(س)

امام صادق(علیه‌السلام) درباره اهمیت استمرار این ذکر می‌فرمایند:

«اى اباهارون! ما بچه‏هاى خود را همان‌طور که به نماز امر می‏کنیم به تسبیحات حضرت فاطمه (علیهاالسلام) نیز امر می‏کنیم. تو نیز بر آن مداومت کن؛ زیرا هرگز به شقاوت نیفتاده است بنده‎ای که بر آن مداومت نموده است.»[5]

این روایت نشان می‌دهد که تسبیحات حضرت زهرا(س) تنها ذکری برای بزرگسالان نیست و در تربیت دینی فرزندان نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.

 تسبیحات حضرت زهرا(س)؛ مصداق خیر کثیر

امام باقر(علیه‌السلام) درباره تسبیحات حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) می‌فرمایند:

«خداوند متعال با هیچ ستایشى، بالاتر از تسبیحات فاطمه زهرا (علیهاالسلام) عبادت نشده است و اگر چیزى افضل از آن وجود داشت، رسول خدا (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) آن را به فاطمه (علیهاالسلام) اعطاء می‏کرد.»[6]

همچنین از امام باقر(ع) نقل شده است:

«هر که تسبیح فاطمه را بگوید و بعد از آن استغفار کند، خدا او را بیامرزد، و آن بر زبان صد بار است و در میزان عمل هزارتاست و شیطان را دور می کند و خدا را خشنود می‌نماید.»

امام صادق(علیه‌السلام) نیز می‌فرمایند:

«هر کس تسبیح حضرت فاطمه‏ ى زهرا (علیهاالسلام) را قبل از اینکه وضع خود را بعد از نماز واجب عوض کند، بجا آورد، خداى متعال او را مشمول مغفرت خود مى‏گرداند.»[7]

راز نورانیت تسبیحات حضرت زهرا(س)

تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) به دلیل منشأ الهی، محتوای معنوی و جایگاهی که در میان اذکار دارد، از نورانیت ویژه‌ای برخوردار دانسته شده است. این ذکر که پیامبر اکرم(ص) آن را به حضرت زهرا(س) هدیه کردند، بر سه اصل «الله‌اکبر»، «الحمدلله» و «سبحان‌الله» استوار است.

هر یک از این اذکار، مفهومی اساسی را در بر دارد: «الله‌اکبر» یادآور عظمت و بزرگی خداوند، «الحمدلله» بیانگر ستایش و شکرگزاری و «سبحان‌الله» بیانگر تنزیه پروردگار از هرگونه نقص و کاستی است.

این ذکر ارزشمند علاوه بر تقویت ارتباط قلبی انسان با خداوند، می‌تواند زمینه آرامش و توجه بیشتر به معنویت را فراهم کند. انتساب آن به حضرت زهرا(س) نیز جایگاه و ارزش معنوی آن را دوچندان کرده است.

به همین دلیل، تسبیحات حضرت زهرا(س) در موقعیت‌های مختلف، از جمله پس از نمازهای واجب، هنگام خواب، آغاز فعالیت‌های روزانه و در شرایط فشار و دشواری زندگی مورد توجه قرار گرفته است.

آثار تسبیحات حضرت زهرا(س) بر نفس انسان

تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در متون دینی و روایات، یکی از اذکار مؤثر برای تزکیه نفس، آرامش قلب و تقویت ارتباط با خداوند معرفی شده است. مداومت بر این ذکر می‌تواند آثار معنوی و اخلاقی متعددی برای انسان داشته باشد.

 ۱. تزکیه نفس و پاک شدن از آلودگی‌های گناه

ذکر خداوند می‌تواند زمینه پاکی قلب از آثار گناه و غفلت را فراهم کند. تسبیحات حضرت زهرا(س) نیز به عنوان یکی از اذکار ارزشمند، انسان را به مراقبت از نفس و توجه به وضعیت روحی و اخلاقی خود دعوت می‌کند.

کسی که با استمرار بر این ذکر، مراقب رفتار و درون خود باشد، می‌تواند در مسیر پاکسازی قلب از غفلت‌ها و آلودگی‌های اخلاقی حرکت کرده و به تقوا، ایمان و صبر نزدیک‌تر شود.

 ۲. افزایش ایمان و تقویت ارتباط با خدا

ذکر خداوند، انسان را به پروردگار نزدیک‌تر می‌کند. هنگام گفتن تسبیحات حضرت زهرا(س)، تنها زبان انسان مشغول ذکر نیست؛ بلکه اگر ذکر با توجه همراه باشد، ذهن و قلب نیز به یاد خداوند انس می‌گیرند.

این ارتباط معنوی می‌تواند توان انسان را برای مواجهه با مشکلات افزایش دهد و او را در برابر وسوسه‌های نفسانی و شیطانی مقاوم‌تر کند.

 ۳. آرامش قلب و کاهش نگرانی‌ها

یکی از مهم‌ترین آثار ذکر خدا، ایجاد آرامش در دل است. تسبیحات حضرت زهرا(س) نیز به‌ویژه در زمان‌هایی که انسان با نگرانی، فشار و دشواری مواجه است، می‌تواند زمینه توجه بیشتر به خداوند و آرامش قلبی را فراهم کند.

تداوم این ذکر، انسان را به کنترل بهتر احساسات و مدیریت فشارهای روحی کمک می‌کند و از شدت تأثیرگذاری هیجانات منفی می‌کاهد.

 ۴. تقویت شکرگزاری و رضایت از تقدیر الهی

«الحمدلله» انسان را به یاد نعمت‌های خداوند می‌اندازد و روحیه شکرگزاری را در او تقویت می‌کند. تکرار این ذکر باعث می‌شود فرد بیش از پیش نعمت‌های الهی را ببیند و در برابر دشواری‌ها نیز صبر بیشتری داشته باشد.

شکرگزاری می‌تواند زمینه رضایت درونی را تقویت کند و انسان را در پذیرش اراده الهی و تحمل سختی‌های زندگی یاری دهد.

 ۵. تقویت پیوند معنوی با حضرت فاطمه زهرا(س)

تسبیحات حضرت زهرا(س) علاوه بر آنکه ذکر خداوند است، به دلیل انتساب به حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها)، می‌تواند پیوند معنوی انسان با اهل‌بیت پیامبر(ص) را نیز تقویت کند.

این ارتباط معنوی، دل انسان را با سیره و اخلاق اهل‌بیت(ع) نزدیک‌تر کرده و او را به حرکت در مسیر الهی و اخلاقی آنان تشویق می‌کند.

 ۶. برکات معنوی تسبیحات حضرت زهرا(س)

اگر این تسبیحات با توجه و حضور قلب انجام شود، در روایات برای آن آثار و برکات فراوانی بیان شده است. مداومت بر این ذکر می‌تواند زمینه پالایش روح، بهره‌مندی از رحمت الهی و برخورداری از پاداش اخروی را فراهم کند.

در روایات، دور شدن از شقاوت و بدبختی، سنگین شدن اعمال، خشنودی خداوند و رسیدن به بهشت از جمله آثار معنوی این ذکر بیان شده است.

فواید تسبیحات حضرت زهرا(س)

این عطیه معنوی که پیامبر اکرم(ص) آن را در برابر درخواست دنیوی حضرت زهرا(س) به ایشان آموزش دادند، تنها یک عمل عبادی ساده نیست؛ بلکه مداومت همراه با توجه بر آن، آثار و فواید متعددی دارد، از جمله:

 تقویت ارتباط و نزدیکی با خداوند متعال؛
 گشایش در مشکلات و دشواری‌ها؛
باز شدن گره‌های پیچیده زندگی؛
 افزایش آرامش و تقویت روحیه؛
برخورداری از برکت در زندگی و عمر؛
 ایجاد احساس وسعت و بهره‌وری بیشتر از زمان؛
 زنده شدن دل و تقویت امید؛
افزایش توانایی برای مقابله با مشکلات زندگی؛
رشد روحی، اخلاقی و سلوک معنوی؛
 بهره‌مندی از پاداش و ثواب فراوان؛
نجات از شقاوت و بدبختی در دنیا و آخرت.

توصیه بزرگان و اولیای دین درباره تسبیحات حضرت زهرا(س)

تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در سخنان بزرگان دین و عالمان نیز جایگاه ویژه‌ای دارد و به عنوان ذکری برای تقویت ایمان، آرامش قلب، تزکیه نفس و توجه بیشتر به خداوند مورد سفارش قرار گرفته است.

شیخ عباس قمی: در کتاب «مفاتیح الجنان»، تسبیحات حضرت زهرا(س) از اذکار مهم و مورد سفارش روزانه معرفی شده است. شیخ عباس قمی این تسبیحات را مصداق ذکر کثیر می‌داند که خداوند در قرآن به آن فرمان داده است: «… اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا»؛ یعنی خدا را بسیار یاد کنید.

آیت‌الله بهجت: در سخنان آیت‌الله بهجت نیز به مسئله ساخت تسبیح توسط حضرت زهرا(س) اشاره شده و تسبیحات آن حضرت به عنوان یکی از اذکار مهم برای تزکیه نفس و تقویت ارتباط معنوی با خداوند مورد توجه قرار گرفته است.

علامه مجلسی: علامه مجلسی در «بحارالانوار» به جایگاه تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) پرداخته و آن را از اعمال مستحب و مؤثر در تصفیه و تزکیه قلب معرفی کرده است. در این آثار، برای این ذکر در دنیا و آخرت آثار و برکات متعددی بیان شده است.

سید بن طاووس: در آثار سید بن طاووس نیز بر اهمیت تسبیحات فاطمیه تأکید شده و این ذکر به عنوان یکی از راه‌های نزدیک شدن به خداوند و جلب رحمت الهی مورد توجه قرار گرفته است.

چرا باید هر روز تسبیحات حضرت زهرا(س) را بخوانیم؟

توصیه به مداومت بر تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) به دلیل آثار معنوی، روحی و عملی این ذکر است. انجام آن پس از نمازهای واجب، با توجه و آرامش، می‌تواند زمینه توجه بیشتر انسان به خداوند و صفای قلب را فراهم کند.

قرآن کریم نیز درباره اثر یاد خدا بر آرامش قلب می‌فرماید:

«ألا بذکر الله تطمئن القلوب»[8]

یاد خداوند موجب آرامش دل‌هاست و همین آرامش می‌تواند انسان را برای مواجهه با سختی‌های زندگی آماده‌تر کند و پیوند او با خداوند را افزایش دهد.

از سوی دیگر، تسبیحات حضرت زهرا(س) زمان زیادی از انسان نمی‌گیرد و در عین سادگی، در منابع دینی برای آن خیر و برکات فراوانی ذکر شده است. از همین رو، فردی که آثار معنوی آن را درک کند، تلاش می‌کند این ذکر را در برنامه روزانه خود قرار دهد و حتی فرزندان و اطرافیان خود را نیز به انجام آن توصیه کند.

قوت ربانی و برکت تسبیحات حضرت زهرا(س)

حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) این تسبیحات را در شرایطی آموختند که فشار و سختی زندگی ایشان را خسته کرده بود و از پیامبر اکرم(ص) درخواست خدمتکار داشتند.

رسول خدا(ص) به جای خدمتکار، عبادتی را به دختر بزرگوار خود آموزش دادند که اساس آن بر توحید و توجه به خداوند استوار بود. در این نگاه، خداوند به واسطه این ذکر، قوت و توان معنوی به انسان عطا می‌کند.

در نقل دیگری آمده است که پیامبر اکرم(ص) به حضرت زهرا(س) فرمودند:

«فاطمه جان! اگر هر روز برای شروع کارت این تسبیح را بگویی خداوند آنچه را مهم است برای امور دنیا و آخرت، برایت کفایت می‌کند».

در برخی روایات اهل‌بیت(ع) نیز آمده است که گاهی حضرت زهرا(س) بر اثر خستگی کارهای خانه به خواب می‌رفتند. امیرالمؤمنین(ع) وارد خانه شدند و مشاهده کردند گهواره در حال حرکت است و دستاس نیز می‌چرخد.

در این نقل، امیرالمؤمنین(ع) متوجه شدند که جبرئیل برای جنبانیدن گهواره اباعبدالله(ع) آمده و فرشتگان نیز برای کمک به حضرت زهرا(س)، دستاس را می‌چرخانند. این عنایات الهی در روایت، از برکات تسبیحات حضرت زهرا(س) دانسته شده است؛ ذکری که بر اساس این نقل، زمینه یاری فرشتگان الهی از برترین بانوی عالم را فراهم کرده است.

فراتر از علم کیمیا

در خاطره‌ای که آیت‌الله محمدی ری‌شهری از فرزند شیخ حسنعلی نخودکی نقل کرده است، آمده که امام خمینی(قدس‌سره) در دوران جوانی و طلبگی، در حرم امام رضا(علیه‌السلام) با مرحوم شیخ حسنعلی نخودکی دیدار کردند.

امام خمینی(قدس‌سره) از ایشان درخواست کردند علم کیمیا را به آنان بیاموزد.

شیخ نخودکی در پاسخ پرسید: اگر بتوانید همه کوه‌های عالم را به طلا تبدیل کنید، آیا مطمئن هستید که این توانایی مورد سوءاستفاده قرار نگیرد؟

امام پاسخ دادند که چنین اطمینانی وجود ندارد.

شیخ نخودکی گفت: پس چرا بر آموختن چیزی اصرار دارید که ممکن است موجب خسران شود؟ در عوض، چیزی به شما می‌آموزم که زیانی ندارد و شما را از نیاز به دیگران بی‌نیاز می‌کند.

سپس توصیه کرد پس از نماز، ابتدا آیة‌الکرسی خوانده شود، سپس تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها)، پس از آن سه بار سوره «قل هو الله» و سه صلوات گفته شود و در ادامه، آیات دوم و سوم سوره طلاق سه مرتبه قرائت شود:

«وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا»[9]

در این دستورالعمل معنوی، تسبیحات حضرت زهرا(س) یکی از بخش‌های اصلی به شمار می‌رود.

در ادامه این خاطره آمده است که امام خمینی(قدس‌سره) بعدها فرمودند از زمانی که شیخ نخودکی این توصیه را به ایشان ارائه کرد، آن را ترک نکردند و در طول زندگی با مشکل تأمین روزی مواجه نشدند.

این روایت بر این نکته تأکید می‌کند که اذکار و آیات الهی در نگاه عالمان دینی دارای حقایق و آثاری هستند و التزام و مداومت بر آنها می‌تواند آثار معنوی و عملی فراوانی به دنبال داشته باشد.

 ترتیب صحیح تسبیحات حضرت زهرا(س) چگونه است؟

بر اساس روایات متعدد، تسبیحات حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) از سه ذکر مقدس «الله‌اکبر»، «الحمدلله» و «سبحان‌الله» تشکیل شده است. این ذکر که هدیه پیامبر اکرم(ص) به دختر گرامی‌شان است، در میان مسلمانان و به‌ویژه شیعیان جایگاه ویژه‌ای دارد.

درباره ترتیب این اذکار، در برخی منابع اختلاف نظرهایی مطرح شده است؛ با این حال، مشهورترین و معتبرترین ترتیب چنین است:

الله‌اکبر: ۳۴ مرتبه
الحمدلله: ۳۳ مرتبه
سبحان‌الله: ۳۳ مرتبه

علامه حلی در کتاب «مختلف» به بررسی دیدگاه‌های مختلف فقها پرداخته و مشهورترین ترتیب را همین ترتیب دانسته است؛ یعنی ابتدا «الله‌اکبر»، سپس «الحمدلله» و در پایان «سبحان‌الله». این دیدگاه از سوی بزرگانی مانند شیخ طوسی، شیخ مفید در کتاب «المقنعة»، ابن‌السَّلَّار، ابن‌براج و ابن‌ادریس نیز تأیید شده است.

بررسی دیگر منابع فقهی نیز همین دیدگاه را تأیید می‌کند. شیخ بهایی در «مفتاح الفلاح» بر مشهور بودن این ترتیب تأکید کرده و شیخ محمدحسن نجفی در «جواهرالکلام» نیز آن را ترتیب رایج و متداول دانسته است.

بنابراین، بر اساس مجموعه روایات و دیدگاه‌های عالمان، ترتیب مشهور تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) چنین است:

الله‌اکبر: ۳۴ مرتبه
الحمدلله: ۳۳ مرتبه
سبحان‌الله: ۳۳ مرتبه

البته در برخی منابع ممکن است ترتیب‌های دیگری نیز ذکر شده باشد، اما ترتیب بالا در میان شیعیان رایج‌تر است و مورد تأیید شمار زیادی از علما قرار گرفته است.

 سخن پایانی

تسبیحات حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) را نمی‌توان تنها مجموعه‌ای از چند ذکر کوتاه دانست. این تسبیحات، در فرهنگ دینی، نمادی از پیوند عمیق انسان با خداوند و هدیه‌ای معنوی است که پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در پاسخ به نیاز و سختی زندگی، به حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) آموختند.

«الله‌اکبر»، «الحمدلله» و «سبحان‌الله» در کنار یکدیگر، عظمت خداوند، شکر نعمت‌های او و پاک دانستن ذات الهی از هر نقص را به انسان یادآوری می‌کنند. همین مفاهیم می‌توانند ابعاد فکری، روحی و معنوی انسان را تحت تأثیر قرار دهند.

جایگاه ویژه این ذکر در تعالیم اهل‌بیت(علیهم‌السلام) و سفارش‌های فراوان به مداومت بر آن، نشان‌دهنده اهمیت تسبیحات حضرت زهرا(س) در زندگی دینی است.

از این منظر، تسبیحات حضرت زهرا(س) می‌تواند بخشی از سبک زندگی معنوی انسان باشد؛ ذکری کوتاه اما عمیق که انسان را به شکرگزاری، توجه به عظمت خداوند، پاکسازی درون و تقویت ارتباط با پروردگار دعوت می‌کند.

این ذکر همچنین یادآور آن است که مسیر آرامش و کمال معنوی همیشه از اعمال دشوار و طاقت‌فرسا نمی‌گذرد؛ گاهی چند جمله کوتاه، اگر با معرفت، توجه و مداومت همراه شود، می‌تواند انسان را به سوی آرامش، سعادت و رشد معنوی هدایت کند.

پی‌نوشت‌ها:

[1] بحارالأنوار، ج ۴۳، ص ۸۵.

[2] الکافی، ج ۳، ص ۳۴۳، ح ۱۵.

[3] مسند احمد، ج ۳۶، ص ۴۰، ح ۲۱۷۰۹.

[4] فلاح السائل، ج ۱، ص ۲۷۹.

[5] ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ج ۱، ص ۱۶۳.

[6] الکافی، ج ۳، ص ۳۴۳.

[7] فروع کافی، ص ۳۴۲، ح ۶.

[8] سوره رعد، آیه ۲۸.

[9] زمزم عرفان.