مبلغ – سرویس جامعه: در جوامع معاصر، موج‌های متوالی تورم و نوسانات اقتصادی معمولاً نخستین ضربه خود را به مناسبات انسانی و رفت‌وآمدهای خانوادگی وارد می‌کنند. بسیاری از خانواده‌ها در مواجهه با تنگناهای مالی، اولین تدبیر خود را در کاستن از هزینه‌های مهمانی، قطع رفت‌وآمد با بستگان و پناه بردن به لاک انزوا جستجو می‌کنند. اما نظریه‌پردازان حوزه اقتصاد رفتاری و جامعه‌شناسی، از جمله مارک گرانووتر در نظریه قدرت پیوندهای اجتماعی، خلاف این برداشت عمومی را نشان می‌دهند. تحلیل‌های میدانی گویای آن است که گسستن رشته‌های ارتباطی در دوران سختی، نه تنها کمکی به بقای اقتصادی خانوار نمی‌کند، بلکه فرد را از حیاتی‌ترین سرمایه حمایتی یعنی شبکه امن خویشاوندی محروم می‌سازد.
خویشاوندان، نخستین و در دسترس‌ترین حلقه امنیت اجتماعی هستند. در بحران‌های اقتصادی، هیچ سازوکار اداری، تسهیلات بانکی یا نهاد خیریه‌ای نمی‌تواند جایگزین انعطاف‌پذیری و حمیت برآمده از خون و ریشه مشترک شود. زمانی که دیدارها و رفت‌وآمدهای خانوادگی به صورت مستمر و پیوسته برقرار باشد، چشم‌ها از احوال پنهان یکدیگر باخبر می‌شوند و پیش از آنکه کرامت انسانی یک جوان، برادر یا خویشاوند آبرودار در برابر بیگانگان شکسته شود، گره از کار او گشوده خواهد شد. الفت خانوادگی بستری می‌سازد که در آن وام‌های بدون بهره فامیلی، صندوق‌های قرض‌الحسنه درون‌خانوادگی، تسهیل ازدواج جوانان و اشتراک ظرفیت‌های شغلی شکل می‌گیرد؛ سازوکارهایی که فراتر از منطق خشک سودمحور بازار، بر پایه همدلی و مهر بنا شده‌اند.
سعدی در گلستان با بیانی نغز یادآور می‌شود که بنی‌آدم اعضای یک پیکرند، اما بی‌تردید در ساحت واقعیت، نزدیک‌ترین رگ‌ها و پیوندها میان ارحام جریان دارد؛ پس چگونه می‌توان آسوده نشست در حالی که عضوی از تبار و فامیل در رنج و فقر دست‌وپا می‌زند؟ کاهش بار روانی فقر، دومین ثمره سترگ این هم‌نشینی‌هاست. روان‌شناسان بر این باورند که انزوا، ضریب احساس محرومیت را چند برابر می‌کند، در حالی که رفت‌وآمدهای گرم و بی‌تکلف، بار استرس‌های ناشی از بی‌ثباتی مالی را میان جمع تقسیم کرده و امید به بقا و تلاش مجدد را در انسان زنده نگه می‌دارد.
جامعه ایرانی همواره در بزنگاه‌های تاریخی توانسته است به مدد قبیله عاطفی و همبستگی خویشاوندی از سخت‌ترین قحطی‌ها و شوک‌های تاریخی به سلامت گذر کند. الگوی نجات امروز ما نیز در بازگشت به رفت‌وآمدهای ساده، کنار گذاشتن تشریفات و تجملات دست‌وپاگیر، و فعال‌سازی مجدد نهاد صله رحم به عنوان قدرتمندترین شبکه تامین اجتماعی درون‌زا نهفته است؛ شبکه‌ای که در آن داراترها بی‌منت می‌بخشند و نیازمندان با حفظ حرمت و عزت نفس، بحران را پشت سر می‌گذارند.
مفاهیم بلند طرح‌شده پیرامون تأثیر گره‌گشایی فامیلی، تقدم بخشش به بستگان بر دیگران، و نقش صله رحم در گشایش‌های مادی و مصونیت از فقر، ریشه در آموزه‌های درخشان معصومین دارد:
۱. اولویت انفاق و رسیدگی مالی به خویشاوندان بر دیگران
«مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا صَدَقَةَ وَ ذُو رَحِمٍ مُحْتَاجٌ.»
امام علیه‌السلام فرمود: هیچ صدقه و انفاقی در حالی که خویشاوندی نیازمند است، پذیرفته (یا شایسته) نیست.
https://lib.eshia.ir/11025/9/412
۲. ثواب گام برداشتن مالی و جانی برای خویشاوندان در سختی‌ها
«عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ عَنِ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ مَنْ مَشَى إِلَى ذِی قَرَابَةٍ بِنَفْسِهِ وَ مَالِهِ لِیَصِلَ رَحِمَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَجْرَ مِائَةِ شَهِیدٍ…»
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: هر کس با جان و مال خود به سوی خویشاوندش حرکت کند تا پیوند خویشاوندی را برقرار سازد (و گره از کار او بگشاید)، خداوند پاداش صد شهید به او عطا خواهد فرمود…
۳. ترجیح گره‌گشایی از اقوام بر متکدیان ناشناس
«عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ: سُئِلَ عَنِ الصَّدَقَةِ، عَلَى مَنْ یَسْأَلُ عَلَى الْأَبْوَابِ أَوْ یُمْسِكُ ذَلِكَ عَنْهُمْ وَ یُعْطِیهِ ذَوِی قَرَابَتِهِ؟ قَالَ: لَا، بَلْ یَبْعَثُ بِهَا إِلَى مَنْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ قَرَابَةٌ فَهَذَا أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ.»
از امام صادق علیه‌السلام سؤال شد: آیا صدقه و انفاق به کسانی داده شود که بر در خانه‌ها تکدی می‌کنند، یا از آنان بازداشته شده و به خویشاوندان اختصاص یابد؟ فرمود: خیر، بلکه آن را برای کسی بفرستد که میان او و وی پیوند خویشاوندی است، چرا که این کار پاداشی به مراتب بزرگ‌تر دارد.