قسم دروغ؛ لغزشی کوچک، سقوطی بزرگ

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در نگاه بزرگان اخلاق و فقه، «قسم دروغ خوردن به نام خدا» نه‌تنها لغزش زبانی، که سقوطی اخلاقی و گناهی بزرگ تلقی می‌شود؛ گناهی که از آیت‌الله خوشوقت تا آیت‌الله بهجت، هر یک با تأکید بر حرمت آن، راه‌هایی روشن برای بازگشت و جبرانش ارائه کرده‌اند؛ از توبه و محاسبه نفس روزانه گرفته تا اطعام نیازمندان و روزه‌داری.

این مجموعه دیدگاه‌ها تصویری روشن از جایگاه «قسم دروغ» در سنت دینی و راه‌های رهایی از آن ترسیم می‌کند.

مرحوم آیت‌الله خوشوقت، استاد بزرگ اخلاق، قسم دروغ را یکی از گناهان کبیره می‌دانست و چند راهکار برای ترک این گناه بزرگ معرفی کرده است. توبه کردن و تلاش برای ترک این گناه، یکی از راهکارهای اصلاحی است که از طرف این استاد اخلاق معرفی شده است.

البته ایشان تأکید می‌کرد که خوب است هر کسی که مرتکب چنین گناهانی می‌شود، یک دفترچه کوچک به طور محرمانه و شخصی داشته باشد تا گناه‌هایی را که در طول روز مرتکب می‌شود و از جمله قسم‌هایی که به دروغ یاد می‌کند، در آن بنویسد تا در آخر شب به نامه اعمال آن روزش نظری بیندازد و تلاش کند که از روز بعد این گناه‌ها را ترک کند.

***

آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی هم در جواب کسی که پرسیده بود «اگر کسى عمداً به قرآن قسم دروغ بخورد و بعد از آن پشیمان شود، وظیفه او چیست؟» جواب داده است که: «باید توبه کند و با اعمال صالح، گذشته خود را جبران کند.»

البته به گفته این مرجع شیعه، اگر کسی به دروغ قسم یاد کرد باید برای کفاره آن، ده فقیر را اطعام کند و اگر توانایی مالی برای انجام این کار را ندارد، می‌تواند به جای آن روزه بگیرد.

***

مرحوم آیت‌الله العظمی بهجت (ره) هم در توضیح المسائل خود در مسئله 2126 در پاسخ به پرسشی درباره حکم قسم خوردن به دروغ نوشته است که: «قسم دروغ حرام و گناه است.»

***

آیت‌الله حاج آقا مجتبی تهرانی هم نکته‌ای را درباره قسم دادن دیگران یادآوری کرده با این مضمون که اگر انسان از شخص دیگری بخواهد که کاری را برای او انجام بدهد و برای تأکید بر انجام کار، او را قسم بدهد، در این صورت اگر شخص به درخواست او عمل نکرد، مرتکب گناه نشده است؛ به این دلیل که مجبور به انجام آن عمل نیست و کفاره شکستن قسم و یا قسم دروغ هم برای او واجب نمی‌شود.

از طرف دیگر، اگر انسان متعهد شود که عملی را در آینده انجام بدهد یا آن را ترک کند، بعد از آن برای تأکید بر عهدش قسم یاد کند، چنانچه شرایط وفای به عهد ایجاد شود، درواقع قسم منعقد شده و اگر از آن سرپیچی کند، گناه کرده و کفاره بر او واجب می‌شود.

اطعام فقیر و یا روزه گرفتن، راهکار خوبی برای ترک عادت بد قسم خوردن به دروغ و یا شکستن قسم است تا زمینه توبه را برای او ایجاد کند.