پاسخ کارشناس علوم دینی به سئوالات درباره طول عمر امام زمان (عج)؛ نمونه‌هایی از طول عمر انسان‌های دیگر

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پرسش از طول عمر امام زمان (عج) بیش از آنکه یک مسئله زیستی یا تاریخی باشد، آزمونی عمیق در نسبت میان عقل، ایمان و قدرت مطلق الهی است. قرآن کریم با ارائه نمونه‌های روشن از کنترل زمان و حیات انسان در سنت الهی، نشان می‌دهد که طول عمر حجت خدا نه امری استثنایی و ناممکن، بلکه بخشی از یک منطق تکرارشونده در تاریخ وحی است که انسان معاصر را به بازاندیشی در حدود علم، طبیعت و توکل فرا می‌خواند.

دکتر محمدحسن جعفری، کارشناس علوم دینی، در گفت‌وگویی به بررسی اسرار طول عمر امام زمان (عج) و درس‌ها آن پرداخته است.

پرسش: چرا باور به طول عمر امام زمان (عج) برای برخی دشوار است، اما برای منطق قرآن امری آشنا و تکرارشونده به شمار می‌آید؟

پرسش از طول عمر امام مهدی (عج) در واقع پرسش از حدود قدرت خدا، ماهیت زمان و سطح ایمان انسان است. این مسئله یکی از کانونی‌ترین نقاط تلاقی عقل، وحی و تجربه تاریخی بشر است؛ نقطه‌ای که در آن، انسانِ معاصر با همه دستاوردهای علمی‌اش، بار دیگر در برابر ایمان به غیب قرار می‌گیرد.

طول عمر امام زمان (عج)، معمولاً در نگاه اول به‌عنوان یک مسئله زیستی یا تاریخی طرح می‌شود؛ گویی پرسش اصلی این است که «چگونه ممکن است انسانی بیش از هزار سال عمر کند؟» اما این صورت‌بندی، نشانه یک تقلیل مسئله است. در واقع مسئله طول عمر امام زمان (عج) در بطن خود، مجموعه‌ای از پرسش‌های بنیادین را حمل می‌کند: اینکه نسبت قوانین طبیعی با اراده الهی چیست؟ آیا سنت‌های الهی تغییرناپذیرند یا انعطاف‌پذیرند؟ یا چرا خداوند بر برخی از اولیای خود، قوانین حاکم بر اکثریت بشر را جاری نمی‌کند؟

مواجهه با این موضوع، مستلزم گسست از چارچوب‌های صرفاً مادی و ورود به قلمروی الهیات تاریخی است؛ جایی که اراده الهی بر مکانیسم‌های شناخته‌شده طبیعی حاکمیت مطلق دارد و حیات، مفهومی فراتر از چرخه تولد و مرگ را در بر می‌گیرد.

پارادایم قرآنی: امکان‌سنجی طول عمر در سنت الهی

پرسش: برای امکان‌سنجی طول عمر امام زمان(عج) آیا ما نمونه‌های دیگری در تاریخ داریم که امروز برای ما قابل اثبات باشند؟

برای درک منطق طول عمر امام (عج) ابتدا باید مبانی قرآنی را که این امر را در قامت یک سنت معرفی می‌کنند، تثبیت کنیم. قرآن کریم بارها به نمونه‌هایی اشاره می‌کند که در آن، طول عمر انسان‌ها به اراده مطلق خداوند به شکل چشم‌گیری تمدید شده است. این موارد حکم مبنای تجربی برای امکان وقوع را دارند.

مشهورترین نمونه، حضرت نوح (ع) است که قرآن کریم با صراحت سندی تاریخی ارائه می‌دهد: «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَهٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا» (عنکبوت/۱۴)

نه تنها ۹۵۰ سال عمر عادی یک انسان در آن دوران نبوده، بلکه این مدت، فقط دوره دعوت اوست و عمر کلی او طولانی‌تر است. این بیان قرآنی نشان می‌دهد که حد اعلای حیات در نظام الهی، به طور ذاتی محدود به ۷۰ یا ۸۰ سال نیست. این موضوع سقف تصورات ما از حیات فانی را در هم می‌شکند.

در مورد حضرت خضر (ع) هم اگرچه قرآن به‌طور مستقیم به عمر ایشان اشاره نمی‌کند، اما روایات معتبر اهل بیت (ع) بر حیات مستمر ایشان تأکید دارند. این جریان نشان می‌دهد که بقای انسان زنده برای انجام مأموریت‌های خاص (مانند هدایت اولیاء و تعلیم رازهای الهی)، نه فقط در گذشته، بلکه در حال نیز ممکن و جاری است. طول عمر امام مهدی (عج) هم از همین سنخ است، بقایی مأجور و هدفمند برای حفظ آخرین حلقه اتصال بشریت با منبع وحی.

اصحاب کهف؛ کنترل زمان بر پیکر انسان

داستان اصحاب کهف هم یک تذکر الهی است که زمان، در دست خداوند است. آنان سیصد سال در خوابی عمیق فرو رفتند و بدن‌هایشان نه تنها نپوسید، بلکه آسیبی هم ندید: «وَلَبِثُوا فِی کَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَهٍ سِنِینَ وَازْدَادُوا تِسْعًا» (کهف/۲۵)

اگر خداوند می‌تواند مکانیسم‌های عادی پیری و مرگ را برای مدت طولانی متوقف کند، توقف آن برای حفظ یک وجود مبارک (امام معصوم) برای مدتی بیش از هزار سال، از نظر منطق وحی، تفاوتی در اصل وقوع ندارد، تنها نیاز به اراده‌ای قطعی دارد.

ابعاد فلسفی و کلامی: ضرورت حفظ حجت الهی

پرسش: این موضوع از منظر تکوینی و بقای امامت و هدایت بر روی زمین چه ابعادی دارد؟

از دیدگاه کلامی شیعی وجود امام ضرورتی تکوینی برای بقای نظام هستی است؛ نه فقط یک رهبر سیاسی یا اجتماعی. امام قطب معنوی و تجلی‌گاه صفات کمال الهی در زمین است. امام واسطه فیض الهی برای عالم خلقت است. امام صادق (ع) فرمودند: «لَوْ بَقِیَتِ الْأَرْضُ بِغَیْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ» این بدان معناست که هستی، نیازمند یک نقطه اتصال ثابت و ناگسستنی با خالق است. اگر امام در دوره غیبت نباشد، نظم معنوی عالم به هم می‌ریزد. طول عمر امام، ضمانتی برای عدم انقطاع این رابطه حیاتی است تا زمان ظهور فرا رسد.

امامت؛ میراث‌دار تمام حقایق

امام زمان (عج) وارث تمام انبیای اولوالعزم، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و محمد (ص) است. برای اینکه این میراث عظیم از دانش، تجربه، و اسرار الهی به صورت دست‌نخورده حفظ شود و به‌درستی در عصر ظهور پیاده‌سازی شود، نیاز به یک حافظ معصوم با طول عمری نامتعارف است. طول عمر، بستری برای جمع‌آوری و حفظ ظرفیت‌های نبوت است.

غیبت و طول عمر؛ میدان عظیم آزمون برای انسان

پرسش: در عین حال که طول عمر امام زمان (عج) موجب بقای هدایت شده، برای ما چه آموزه‌های دیگری دارد؟

مهمترین جنبه کاربردی این موضوع در زندگی مؤمنان، بُعد امتحانی آن است. جهان مدرن، جهان محاسبه، اندازه‌گیری و مشاهده‌پذیری است. غیبت طولانی و طول عمر امامی که خارج از چرخه مشاهده روزمره ماست، اصلی‌ترین نقطه چالش ایمان است.

یعنی امتحان تسلیم در برابر علم مطلق است. قرآن به ما یادآوری می‌کند: «أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ» (عنکبوت/۲) این امتحان سخت‌ است؛ چون ذهن انسان، به دنبال شواهد ملموس است. اما غیبت، ما را به نظمی برتر یعنی نظم توکل و ایمان به علم غیبی فرامی‌خواند. ایمان به طول عمر امام، یک تمرین دائم برای بی‌اعتباری ظواهر دنیوی و تکیه بر باطن است.

صبر درازمدت و پیوستگی در انتظار

از طرف دیگر طول عمر امام (عج) مستلزم صبر درازمدت از سوی شیعیان است. این صبر، یک تمرین معنوی است. انتظار برای ظهور یک شخصیت حکیم و منظم، نیازمند این است که پیروانش هم در انتظار، متعهد و پایبند به اصول باشند.

امام صادق (ع) در روایتی که طولانی‌ترین دعا برای تعجیل فرج را بیان می‌کنند، در واقع طولانی‌ترین راهنمای رفتار در دوران انتظار را ارائه می‌دهند. این صبر، فعالیت مستمر با هدف آمادگی است.

درواقع طول عمر امام زمان (عج) یک افسانه نیست، بلکه تجلی حکمت نامتناهی خداوند در اداره زمان و بقای حجتش است. قرآن این سنت را پیش از این با نوح (ع) و دیگران به ثبت رسانده است. برای ما به عنوان منتظران، این حقیقت باید تبدیل به یک اصل عملیاتی شود: ما در جهانی زندگی می‌کنیم که قوانین آن، تحت کنترل مطلق خالق است و هر آنچه برای کمال نهایی بشر لازم باشد، خداوند آن را ممکن و جاری خواهد کرد. پذیرش این امر، اوج آرامش و نظم درونی را برای یک فرد مؤمن به ارمغان می‌آورد؛ زیرا می‌داند که هدف نهایی، تحت مدیریت قوی‌ترین و باسابقه‌ترین راهنمای عالم قرار دارد.