در تفسیر سخنان امام علی(ع): رضایت مردم بر خشنودی خواص مقدم است

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، امام علی(ع) در بیانی روشن، حاکمان را از ترجیح خواص بر مردم برحذر می‌دارد و تأکید می‌کند که خشم توده‌ها می‌تواند بنیان حکومت را سست کند، حتی اگر نزدیکان در ظاهر خشنود باشند.

در نگاه ایشان، خواص در دوران رفاه بار اضافی حکومت‌اند و در روزگار سختی کم‌تحمل و کم‌یار، در حالی که این عامه مردم‌اند که ستون دین، جامعه و پشتوانه واقعی حاکمیت در برابر بحران‌ها و دشمنان به شمار می‌آیند.
بنابر روایت شفقنا، در متن نامه نامه ۵۳ نهج البلاغه (عهدنامه مالک اشتر) آمده است:

باید که محبوبترین کارها در نزد تو، کارهایى باشد که با میانه ‏روى سازگارتر بوده و با عدالت دمسازتر و خشنودى رعیت را در پى داشته باشد زیرا خشم توده ‏هاى مردم، خشنودى نزدیکان را زیر پاى بسپرد و حال آنکه، خشم نزدیکان اگر توده‏ هاى مردم از تو خشنود باشند، ناچیز گردد.

خواص و نزدیکان کسانى هستند که به هنگام فراخى و آسایش بر دوش والى بارى گران‏ اند و چون حادثه ‏اى پیش آید کمتر از هر کس به یاریش برخیزند و خوش ندارند که به انصاف در باره آنان قضاوت شود. اینان همه چیز را به اصرار از والى مى‏ طلبند و اگر عطایى یابند، کمتر از همه سپاس مى‏ گویند و اگر به آنان ندهند، دیرتر از دیگران پوزش مى‏ پذیرند و در برابر سختیهاى روزگار، شکیباییشان بس اندک است.

اما ستون دین و انبوهى مسلمانان و ساز و برگ در برابر دشمنان، عامه مردم هستند، پس، باید توجه تو به آنان بیشتر و میل تو به ایشان افزونتر باشد.

درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ( مهدوی دامغانی ) در بیان این نامه اینگونه نوشته شده است:

امیر المؤمنین على علیه السّلام سپس به او نشان مى‏ دهد که قانون امیرى کوشش در جلب رضایت عامه مردم است که اگر عامه مردم از امیر راضى باشند، نارضایتى خواص براى او زیانى ندارد و حال آنکه اگر عامه ناراضى شوند، رضایت خواص براى او سودى‏ نخواهد داشت. و این مثل آن است که اگر در شهر ده بیست تن از توانگران و ثروتمندان در التزام والى قرار گیرند و او را خدمت کنند و با او افسانه سرایى نمایند و به ظاهر براى او همچون دوست شوند، همه اینان و نظایرشان از اطرافیان امیر و شفاعت کنندگان و مقربان درگاهش در صورتى که عامه مردم او را نپسندند نمى ‏توانند براى او کارى انجام دهند، وانگهى براى خواص مى ‏توان بدل و جایگزین فراهم کرد و حال آنکه براى عامه جایگزین و بدل نیست و اگر عامه مردم بر او بشورند همچون دریا خواهند بود که چون طوفانى شود هیچ کس را یاراى ایستادگى در قبال آن نیست و حال آنکه خواص چنین نیستند.