مبلغ – سرویس معارف: در شلوغی این روزهای زندگی آپارتمانی و دغدغه‌های تمام‌نشدنی مدرن، گاهی روابط خویشاوندی به سردی می‌گراید. یک سوءتفاهم کوچک، کلمه‌ای سنگین در یک مهمانی خانوادگی یا حتی ماه‌ها بی‌خبر ماندن از احوال یکدیگر، کافی است تا دیوارهای بلند قهر و جدایی میان خویشاوندان سایه بیندازد. در فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامی ما، صله رحم فقط یک تعارف مناسبتی نیست؛ بلکه داروی شفابخشی برای التیام دل‌تنگی‌ها و کدورت‌هاست. پیشینیان ما در محلات قدیمی، وقتی می‌دیدند دو نفر از خویشاوندان یا همسایگان با هم قهر هستند، دست‌به‌کار می‌شدند و با وساطت و بهانه‌های ساده‌ای مثل عیادت در روز بیماری یا دیدار در مناسبت‌ها، یخ کدورت را می‌شکستند.
این سنت حسنه در ادبیات کهن نیز جایگاهی رفیع دارد؛ حافظ شیرازی در غزلیات خود بارها بر قدر و منزلت دوستی و صفا تاکید می‌کند و یادآور می‌شود که دوران عمر کوتاه است و ارزش ندارد که دل‌ها به کینه آلوده شود. امروزه نیز روان‌شناسان اجتماعی در بررسی آسیب‌های انزوا و قطع روابط خانوادگی هشدار می‌دهند که کینه‌های انباشته‌شده، بار روانی سنگینی بر دوش فرد می‌گذارد و اضطراب مزمن ایجاد می‌کند. در مقابل، قدم پیش گذاشتن برای آشتی و عیادت از خویشاوندی که دل‌خوری ایجاد کرده، ترشح هورمون‌های آرامش‌بخش را در بدن افزایش می‌دهد و به انسان احساس رهایی و سبکی درونی می‌بخشد.
برخی گمان می‌کنند که نخستین گام برداشتن برای آشتی، به معنای پذیرش تمام خطاهای طرف مقابل یا شکستن غرور فردی است؛ اما واقعیت کاملا برعکس است. کسی که پادرمیانی می‌کند یا به دیدار خویشاوند قهرکرده می‌رود، در واقع نشان می‌دهد که اصالت خانوادگی و آرامش جمعی برای او بسیار باارزش‌تر از خودخواهی‌های زودگذر است. این رفتار در فرهنگ دینی ما نیز پشتوانه‌های محکمی دارد؛ چنان‌که قرآن کریم در آیه ۱۰ سوره مبارکه حجرات بر صلح و اصلاح میان مؤمنان تاکید می‌کند و می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ»؛ یعنی مؤمنان با یکدیگر برادرند، پس میان برادران خود صلح برقرار کنید و از خدا پروا کنید تا مورد رحمت قرار گیرید. این آیه نشان می‌دهد که اصلاح ذات‌البین، تکلیفی جمعی و راهی برای جلب رحمت الهی است (قرآن کریم، سوره حجرات، آیه ۱۰).
در همین راستا، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در روایتی گران‌بها درباره فضیلت عظیم آشتی دادن و پیش‌قدم شدن در رفع کدورت‌ها می‌فرمایند: «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِأَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصَّوْمِ وَ الصَّلَاةِ وَ الصَّدَقَةِ؟ قَالُوا: بَلَى، قَالَ: إِصْلَاحُ ذَاتِ الْبَيْنِ، فَإِنَّ فَسَادَ ذَاتِ الْبَيْنِ هِيَ الْحَالِقَةُ». ترجمه روان روایت چنین است: آیا شما را به درجه‌ای برتر از روزه و نماز و صدقه خبر ندهم؟ گفتند: آری، فرمود: آشتی دادن و اصلاح میان مردمان است؛ زیرا برهم زدن رابطه میان افراد، ریشه‌کن‌کننده دین است (كنز العمّال، ح 5480؛ مجموعة ورام، ج 1، ص 39.؛ دسترسی در کتابخانه فقاهت: https://lib.eshia.ir/13718/1/175). این بیان نشان می‌دهد که خداوند متعال چه جایگاه والایی برای از بین بردن کینه‌ها و برقراری دوباره پیوند عاطفی قائل است.
امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام نیز در وصیت‌نامه نورانی خود در نهج‌البلاغه به فرزندانشان و همه انسان‌ها، سفارش اکیدی درباره حفظ پیوندهای خانوادگی دارند و می‌فرمایند: «أُوصِيكُمَا وَ جَمِيعَ وَلَدِي وَ أَهْلِي وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتَابِي بِتَقْوَى اللَّهِ… وَ صَلَاحِ ذَاتِ بَيْنِكُمْ فَإِنِّي سَمِعْتُ جَدَّكُمَا (ص) يَقُولُ صَلَاحُ ذَاتِ الْبَيْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ الصَّلَاةِ وَ الصِّيَامِ». ترجمه: شما و همه فرزندان و خاندانم و هر کس را که این وصیت من به او می‌رسد، به تقوای الهی و اصلاح میان خودتان سفارش می‌کنم؛ چرا که من از جد شما پیامبر (ص) شنیدم که فرمودند اصلاح میان مردمان از عموم نماز و روزه برتر است (شریف رضی، نهج‌البلاغه، نامه ۴۷). امام در این فراز، صلح و آشتی درونی جامعه و خانواده را هم‌تراز با تقوای الهی قرار می‌دهند تا نشان دهند بی‌تفاوت بودن نسبت به قطع روابط خویشاوندی، چه آسیبی به پیکره جامعه دینی وارد می‌کند.
علاوه بر این، در روایتی از امام محمد باقر علیه السلام در کتاب شریف کافی درباره پاداش و زیبایی ارتباط با خویشاوندان آمده است که صله رحم اعمال را پاکیزه می‌کند، اموال را افزایش می‌دهد، بلاها را دور می‌سازد و حساب روز قیامت را آسان می‌گرداند: «صِلَةُ الْأَرْحَامِ تُزَكِّي الْأَعْمَالَ، وَتُنْمِي الْأَمْوَالَ، وَتَدْفَعُ الْبَلْوَى، وَتُيَسِّرُ الْحِسَابَ، وَتُنْسِئُ فِي الْأَجَلِ». این روایت به زیبایی به ما یادآوری می‌کند که وقتی به دیدار خویشاوند دورافتاده یا قهرکرده می‌رویم، فراتر از یک بازدید ساده، در حال باز کردن گره‌های روحی و گشایش در برکت‌های زندگی فردی و اجتماعی خود هستیم (کلینی، الکافی، جلد ۲، کتاب الایمان والکفر، باب صلة الرحم، ص ۱۵۰، حدیث ۳؛ دسترسی در کتابخانه فقاهت: https://lib.eshia.ir/11005/2/150).
بنابراین، اگر در خانواده یا میان دوستان کسی هست که مدتی است به دلیل یک دل‌خوری کوچک ارتباط خود را با او قطع کرده‌ایم، نباید منتظر بمانیم تا طرف مقابل پیش‌قدم شود. یک تماس صمیمانه، فرستادن هدیه‌ای کوچک، یا رفتن به خانه او با روی گشاده، می‌تواند تمام یخ‌های کدورت را آب کند. وقتی قدم اول را با بزرگواری برمی‌داریم، در حقیقت به حفظ بنیان‌های عاطفی جامعه کمک کرده‌ایم و نشان داده‌ایم که سنت‌های زیبای انسانی و دینی همچنان در روزگار ما زنده و جاری هستند.