چرا انسان به صاحبان قدرت و ثروت دل میبندد و برای نزدیکشدن به آنها طمع میکند؟ امیرالمؤمنین(ع) با تعبیری تکاندهنده، این میل را خطری برای عزت انسان میداند و راه مهار آن را در زهد آگاهانه، قناعت و پناهبردن به خداوند معرفی میکند.
در نهجالبلاغه، امام علی(ع) قرآن را فقط کتابی برای خواندن نمیداند؛ بلکه آن را چراغ هدایت، «بهار دلها»، درمان دردهای معنوی، معیار تشخیص حق از باطل و ریسمانی برای نجات انسان معرفی میکند.
نماز در سیره پیامبر اکرم(ص) جایگاهی ویژه داشت و هیچیک از امور روزمره زندگی نمیتوانست بر اقامه آن مقدم شود. امیرالمؤمنین علی(ع) در روایتی، میزان اهتمام رسول خدا(ص) به نماز را توصیف کردهاند.
یک عالم معتزلی و شارح مشهور نهجالبلاغه، سخن امام علی(ع) درباره «یعسوبالدین» و گرد آمدن مردم پیرامون او را از اخبار مربوط به مهدی آخرالزمان دانسته است؛ روایتی که میتواند یکی از نقاط قابل تأمل در گفتوگوی مشترک شیعه و اهل سنت درباره مهدویت باشد.
روایتی از ابن مغازلی شافعی، از منابع اهلسنت، ماجرای انفاق چهار درهم توسط امام علی(ع) را روایت میکند؛ چهار درهمی که یکی در شب، یکی در روز، یکی پنهانی و دیگری آشکارا بخشیده شد.
«زیارت امینالله» تنها سلامی بر امیرالمؤمنین(ع) نیست؛ مناجاتی عمیق برای آرام شدن دل در برابر تقدیر الهی، رضایت به قضای خدا، شوق دیدار پروردگار و پیوند با اولیای الهی است. این زیارت که از امام سجاد(ع) نقل شده، از زیارتهای معتبر و پرفضیلتی است که در منابع شیعه جایگاهی ویژه دارد و میتوان آن را در کنار مزار امیرالمؤمنین(ع) و دیگر ائمه(ع) زمزمه کرد.
از نگاه امیرالمؤمنین(ع)، کمال انسان تنها به دانستن و اندیشیدن نیست؛ عقل با دانش، تجربه و تفکر رشد میکند و دل با دوری از گناه و پایبندی به تقوا سلامت میماند. در آموزههای علوی، عقلِ پخته و قلبِ سالم، دو سرمایه ارزشمند برای رسیدن به سعادت حقیقیاند.
حضرت آیتالله جوادی آملی در درس اخلاق خود، عبادتکنندگان را بر اساس انگیزه بندگی به سه گروه تقسیم کرد. به گفته وی، برخی از سر ترس عبادت میکنند، گروهی با انگیزه رسیدن به بهشت و عدهای نیز از سر شکر و شوق دیدار خداوند.
یکی از رویدادهای مهم تاریخ اسلام مربوط به هجرت حضرت پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله از مکه به مدینه است و خداوند حداقل سه آیه از آیات قرآن را در همین حوالی زمانی نازل کرد.
هجرت پیامبر (ص) از بیعتهای عقبه تا معجزات غار ثور، مسیرِ پیریزی تمدن اسلامی را در پرتو آیات الهی رقم زد.
آیا زیاد بودن طرفداران یک جریان، نشانه حقانیت آن است؟ امیرالمؤمنین(ع) در خطبههای نهجالبلاغه پاسخی روشن به این پرسش میدهد: «در طریق هدایت از کمی نفرات نترسید.» از نگاه امام علی(ع)، اقلیت بودن اهل حق نه دلیل شکست است و نه مجوز عقبنشینی؛ چه بسیار گروههای اندکی که در طول تاریخ، به یاری خدا بر لشکرهای بزرگ باطل پیروز شدهاند.
لیلةالمبیت از جلوههای ایثار امیرالمؤمنین علیهالسلام در تاریخ اسلام است؛ شبی که همزمان با هجرت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله از مکه به مدینه، علی علیهالسلام با فدا کردن جان، نقشه دشمنان را ناکام گذاشت و تصریح شیخ مفید، شرافت دنیا و دین را به دست آورد.
دعای مشلول تنها روایتی از طلب شفا و برآوردهشدن حاجت نیست؛ حکایت جوانی است که پس از خطایی سنگین و نفرین پدر، در جستوجوی راه بازگشت و گشایش، به امام علی(ع) پناه میبرد. این دعا که در منابعی چون «مهج الدعوات»، «البلد الأمین» و «بحارالانوار» نقل شده، مجموعهای بلند از اسماء و صفات الهی، توبه، امید، توکل و طلب گشایش است؛ مناجاتی که در سنت دعایی شیعه جایگاهی ویژه یافته است.
انساندوستی یعنی انسانیتدوستی؛ یعنی راه و هدف انسانیت و کمال انسانیت را دوست داشته باشیم. علیدوستی انسانیتدوستی است، زیرا علی(ع) تجسمی از انسانیت، حقپرستی، پاکی، شجاعت، عدالت و یاری مظلوم بود. اسلام مکتب انسانیتدوستی است، نه انساندوستی؛ زیرا نمیتوان انسانیت و ضدانسانیت را یکسان دوست داشت.
تقلیل مسئله خلافت پیامبر صلی الله علیه وآله به یک انتخاب سیاسی عادی سبب وهن رسالت نبوی است.
لحظات پایانی عمر رسول الله (ص) با صحنههایی جانسوز همراه بود؛ حضرت فاطمه زهرا(س) در کنار بستر پدر اشک میریخت، امام حسن و امام حسین(ع) خود را به پیامبر(ص) رساندند و رسول خدا(ص) در واپسین لحظات، امیرالمؤمنین(ع) را فراخواند. سرانجام پیامبر(ص) سر مبارک خود را در دامان علی(ع) گذاشت و چشم از جهان فروبست؛ روایتی از واپسین دقایق زندگی پیامبر رحمت که یکی از غمبارترین صفحات تاریخ اسلام را رقم زد.
امام علی(ع) در نامه چهلم نهجالبلاغه، کارگزاری را که گزارشی درباره خیانت او به اموال عمومی دریافت کرده بود، به پاسخگویی فرا میخواند؛ اما نکته قابل تأمل اینجاست که حضرت حتی پیش از اثبات اتهام، با بهکار بردن عبارت «اگر چنین کرده باشی» بر ضرورت بررسی و پاسخگویی تأکید میکند. محور اصلی این نامه، تنها حسابرسی دنیوی نیست؛ بلکه هشدار امام درباره حسابرسی الهی است: «بدان که حسابرسی خداوند از حسابرسی مردم سختتر است.»
نهجالبلاغه تنها کتابی برای شناخت سیره و معارف امیرالمؤمنین(ع) نیست؛ در بخشهایی از این گنجینه علوی، تصویری هشداردهنده از روزگاری ترسیم شده است که فتنهها فراگیر میشوند، ارزشها رنگ میبازند و تشخیص حق از باطل دشوارتر از همیشه خواهد شد. امام علی(ع) در خطبهها و حکمتهای مختلف، از نشانههای این دوران، دگرگونی معیارهای اخلاقی، گسترش حرامخواری و دروغ، فاصله گرفتن از قرآن و امام و سختیهای دوران پیش از ظهور سخن گفته و در کنار این هشدارها، راه عبور از فتنهها را نیز نشان دادهاند.
نسبت میان «قصاص»، «انتصار» و «جهاد» از جمله مباحث مهمی است که در قرآن کریم و نهجالبلاغه، با نگاهی فراتر از ساحت فردی مطرح شده است. در این چارچوب، انتقام از دشمن متجاوز، نه واکنشی شخصی، بلکه بخشی از مسئولیت امت برای صیانت از حیات جامعه اسلامی معرفی میشود.
پیش از آنکه زائران اربعین قدم در مسیر نجف تا کربلا بگذارند، در جوار صحن حضرت زهرا(س) حرم امام علی(ع) بر سر سفره متبرک امام رضا(ع) مینشینند؛ جایی که خادمان رضوی با توزیع دهها هزار پرس غذای گرم، عاشقان سیدالشهدا(ع) را بدرقه طریق الحسین میکنند.
سیره پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع) نشان میدهد که احترام، اعتماد، پرهیز از سرزنش و سپردن مسئولیت به جوانان، از مهمترین اصول تربیتی در اسلام است؛ رویکردی که میتواند پاسخی برای بسیاری از چالشهای امروز در ارتباط با نسل جوان باشد.
ازدواج، یکی از مهمترین تصمیمهای زندگی است و موفقیت آن تا حد زیادی به انتخاب آگاهانه همسر بستگی دارد. در آموزههای امام علی(ع)، معیارهایی همچون دینداری، اخلاق نیک، رشد عقلی و عاطفی، اصالت خانوادگی و همکفو بودن، از مهمترین ملاکهای انتخاب همسر معرفی شدهاند؛ معیارهایی که میتوانند زمینهساز تشکیل خانوادهای پایدار و آرام باشند.
امیرالمؤمنین امام علی (ع) در روایتی کوتاه اما عمیق، مؤمنان را به امیدواری، انتظار فرج و پرهیز از ناامیدی نسبت به رحمت الهی فرا میخوانند؛ توصیهای که در روزگار سختیها، چراغ راه دلهای امیدوار است.
80کیلومتر از نجف تا کربلا؛ مسیری که نه با کیلومترشمار خودرو بلکه با قدمهای میلیونها زائر اندازهگیری میشود.
جنگ نهروان برخلاف جنگهای جمل و صفین که مواجهه با عهدشکنان سیاسی و دنیاطلبان شام بود، رویارویی با جریانی بود که از درون جبهه خودی سر برآورد.
امام علی(ع) در یکی از مهمترین نامههای نهجالبلاغه، تصویری روشن از جوان آرمانی ارائه میدهند؛ جوانی که با تقوا، اخلاق، مسئولیتپذیری، آزادگی و بهرهگیری از فرصتهای زندگی، مسیر سعادت را میپیماید.
آخرین وصیت امیرالمؤمنین امام علی (ع) تنها خطاب به امام حسن و امام حسین (ع) نبود؛ بلکه نسخهای همگانی برای همه مسلمانان، بهویژه والدین است. حضرت در نامه ۴۷ نهجالبلاغه، «تقوای الهی» و «نظم در کارها» را دو اصل اساسی معرفی میکنند؛ دو کلیدی که اگر از کودکی در خانواده نهادینه شود، میتواند شخصیت، مسئولیتپذیری و موفقیت فرزندان را در زندگی فردی و اجتماعی تضمین کند.
امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در حدیثی حکیمانه، ریشه عیبجویی و اشاعه عیب دیگران را آشکار میکنند و میفرمایند کسانی که خود گرفتار عیب هستند، برای توجیه کاستیهای خویش، از بازگو کردن عیبهای دیگران استقبال میکنند.
سلمان فارسی، صحابی مشهور حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و از یاران باوفای حضرت امیر سلام الله علیه است که پیامبر(ص) در وصفش فرمودند: سلمان از ما اهل بیت است. او ایرانی و پیش از اسلام آوردن، زرتشتی بود و روزبه نام داشت.
امام علی(ع) میفرمايند: به دنيا به ديد بیاعتنايی که بیميل به آن هستيد نگاه کنيد زيرا به خدا سوگند به زودی ساکنان زمين نقل مکان میکنند و آنان که با خوش گذرانی با کمال آسايش بسر میبرند به سخت ترين شرايط گرفتار میآيند. آنچه در دنیا وجـود دارد به زودی مثل ايـن است کـه قبل نبوده است و آنچه از آخرت وجود دارد به زودی مثـل بـاقیها خواهد بود.