هفدهم ربیعالاول، سالروز ولادت باسعادت پیامبر گرامی اسلام(ص) و امام جعفر صادق(ع) است و از مناسبتهای مهم در تقویم اسلامی به شمار میرود. برای این روز، اعمال و زیارتهایی نقل شده که یکی از آنها زیارت رسول خدا(ص) از راه دور است.
هفدهم ربیعالاول، روزی پربرکت برای مسلمانان است؛ در منابع دینی برای این روز نمازی دو رکعتی با قرائت ۱۰ مرتبه سوره قدر و ۱۰ مرتبه سوره اخلاص در هر رکعت و دعایی ویژه نقل شده است.
ماه ربیعالاول، سومین ماه از تقویم قمری است. ربیعالاول پس از ماههای محرم و صفر که با ایام شهادت ائمه، وفات پیامبر، سوگواری و ... همراه است فرامیرسد و به دلیل مناسبتهایی مانند ولادت پیامبر (ص) و ... در باورهای عامه به عنوان ماه خروج از غمها و ایامی خوشیمن و پر برکت شناخته میشود.
۱۲ ربیعالاول، دوازدهمین روز از سومین ماه سال قمری است. از رویدادهای این روز به ورود رسول اكرم (ص) به منطقه قبا در مدینه در سال 1 ق، آغاز وجوب نماز در سال ۱ ق، است.
نهم ربیعالاول در فرهنگ شیعه، روزی سرشار از شادی و شکرگزاری است؛ روزی که با آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج) پس از شهادت امام حسن عسکری(ع)، جایگاهی ویژه یافته و در روایات با نامها و فضیلتهای فراوانی از آن یاد شده است. اطعام مؤمنان، گشادهدستی، پوشیدن لباس نو، شکرگزاری، عبادت و تجدید عهد با امام زمان(عج) از جمله اعمالی است که برای این روز ذکر شده است.
تولد پنهان، وکلای سری، ۴۰ عقیقه و یک عمهی شاهد؛ این موارد راهحلهای امام عسکری (ع) برای گفتن یک حقیقت بزرگ بود: امام هست ولی دیده نمیشود.
نهم ربیعالاول از مناسبتهایی است که درباره آن، سخنان و دیدگاههای متفاوتی مطرح شده است؛ آیتالله بهجت(ره) نیز در بیاناتی، با نگاهی قابل تأمل به این روز و نحوه مواجهه با آن پرداختهاند.
نهم ربیعالاول، در فرهنگ شیعه فرصتی برای بازخوانی عهد با امام حیّ و حاضر و آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج) است؛ عهدی که در انتظار منفعلانه خلاصه نمیشود، بلکه معرفت، ولایتپذیری، خودسازی، دفاع از آرمانهای اهلبیت(ع)، تربیت نیرو و تلاش برای تحقق عدالت و معنویت را مطالبه میکند. پیوند این فرهنگ با عاشورا نیز نشان میدهد که منتظر واقعی، همانگونه که از نهضت حسینی درس قیام و مقاومت میآموزد، باید خود را برای یاری امام عصر(عج) و زمینهسازی ظهور آماده کند.
هشتم ربیعالاول، سالروز شهادت امام حسن عسکری(ع) و آغاز امامت حضرت مهدی(عج) است؛ روزی که در منابع اعمالی مانند زیارت امام یازدهم(ع)، صلوات بر آن حضرت و نمازی برای طلب حاجت نقل شده است. در این میان، نماز چهار رکعتی منسوب به امام حسن عسکری(ع) از اعمالی است که برای درخواست حاجت و توسل به خداوند خوانده میشود.
ربیعالاول به دلیل نزول رحمت الهی بر زمین بهار ماهها نام گرفته است. ماهی که روزه گرفتن و خواندن زیارت پیامبر(ص) و امام علی(ع) به شکرانه سلامتی این دو بزرگوار از اعمال مستحبی اولین روز آن است.
۲۸ صفر، سالروز رحلت پیامبر گرامی اسلام(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع)، از مناسبتهای مهم سوگواری در جهان اسلام است. در منابع دینی برای شب و روز این مناسبت، اعمالی از جمله غسل، روزه، زیارت پیامبر(ص) از راه دور، صدقه، دعا و استغفار توصیه شده است. در ادامه، اعمالی که برای ۲۸ صفر نقل شده را مرور میکنیم.
امروز اول ماه صفر است که در کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی دعای ویژهای برای دور ماندن از بلایا در این ماه بیان شده است.
شیخ طوسی در روایتی با ذکر سند: هرگاه ماه نو وارد میشد، امام جواد (ع) در اوّلین روز آن، دو رکعت نماز میخواند.
برای ماه صفر اعمال مختلفی سفارش شده که توجه به آنها و رعایتشان برخلاف شبهات، این ما را خیر و نیکو میگرداند.
در برخی از روایات اسلامی آمده است که مسلمانان از انجام کارهای مهم در ماه صفر، پرهیز و برای دفع آفات و بلایای این ماه بسیار صدقه دهند که بر همین اساس صدقه دارای شرایطی و مصارفی است.
در روایات منسوب به امام باقر(ع) و دیگر امامان معصوم(ع)، برای روز عاشورا مجموعهای از آداب عبادی و معنوی، از زیارت امام حسین(ع) در کربلا تا زیارت از راه دور برای کسانی که امکان حضور ندارند، نقل شده است. در این روایات بر سوگواری، دعا، نماز و یاد مصیبت اهلبیت(ع) تأکید شده و برای آن ثوابهای عظیمی بیان گردیده است؛ بهگونهای که عاشورا به عنوان روزی برای همدلی با اهلبیت(ع) و زنده نگه داشتن پیام قیام امام حسین(ع) معرفی میشود.
همزمان با آغاز ماه محرمالحرام، در منابع دینی مجموعهای از اعمال مستحب برای شبها و روزهای این ماه بهویژه شب اول، روز اول و شب و روز عاشورا توصیه شده است. شبزندهداری، دعا، نمازهای مستحبی و روزه در برخی روزهای این ماه از جمله اعمالی است که در روایات بر آن تأکید شده و در کنار آن، عزاداری برای امام حسین(ع) بهعنوان مهمترین عمل این ایام مورد توجه قرار گرفته است.
برای آخرین روز ماه ذیالحجه که روز آخر سال قمری نیز است، به نقل از کتاب اقبالالاعمال مرحوم سیدبنطاووس رحمهالله اعمالی ذکر شده است.
رهبر شهید انقلاب اسلامی استثنائی بودن روز مباهله را در «شاخص روشنگر بودن» و نقش ممتاز آن در «تمایز جبههی حق و باطل» میدانند.
حضرت آیت الله جوادی آملی گفتند: روز ۲۴ ذیحجّه را توصیه میكنیم كه هرگز این را از دست ندهید به عنوان یك روز علمی تلقّی بكنید؛ الآن هم «بِهال» زنده است معجزه است، قرآن الآن معجزه است، مباهله هم الآن معجزه است؛ منتها كسی كه بتواند بِهال كند «آن كس كه می یافت نشود آنم آرزوست».
دعای روز مباهله، مجموعهای از معارف ناب توحیدی، همراه با عبارتهایی در شناساندن جایگاه نبی اکرم(ص) و اهلبیت(ع) است که در آن درخواستهایی از خداوند مطرح میشود. توجه به فرازهای این دعا و بررسی نسبت آنان با ویژگیهای روز مباهله از موضوعاتی است که در بررسی این دعا میتواند مورد توجه قرار بگیرد.
۱۸ ذیالحجه و روز عید سعید غدیر خم است. این عید از بزرگترین و مهمترین اعیاد مسلمانان است که اعمال خاص و پر فضیلتی دارد. در آیات و روایات بسیاری در مورد ثواب اعمال و فضیلتهای این عید گفته شده است، همچنین این عید بزرگ را روز رفع حاجات در دنیا و آخرت نیز ذکر کردهاند.
روز دهم ماه ذیالحجه و عید قربان روز عید و خوشحالی و سرور است، زیرا علاوه بر این که بندهای مخلص از آزمونی دشوار، سربلند بیرون آمد و بندگی خویش را در پیشگاه خدای بزرگ ثابت کرد، گروه عظیمی از بندگان مخلص خدا به او تاسی جسته، به زیارت خانه خدا میشتابند و مراسم منا و از جمله، قربانی را انجام میدهند.
نماز واعدنا یا نماز ذی الحجه از جمله نمازهای مستحبی است که خواندن آن در دهه اول ماه ذی الحجه توصیه شده و ثواب زیادی دارد.
دحو الارض یکی از روزهای پربرکت سال است. طبق برخی روایات، زمین کعبه و حرم الهی در این روز ظاهر گشته و گسترش یافته و نخستین رحمت الهی در این روز از آسمان نازل شده است.
بر اساس روایات و سنت زیارتی شیعه، ماه رجب، یازدهم و بیستوسوم ذوالقعده و ششم رمضان، بهعنوان ویژهترین ایام زیارت امام رضا(ع) معرفی شدهاند.
روایت حضرت آیتالله شهید خامنهای از تاکید پیامبر اعظم صلواتاللهعلیهوآله بر اقامه نماز روزهای یکشنبه ماهذیالقعده را بخوانید.
در طول سال برخی ماه های قمری، انسان را به یاد حضرات معصومان (ع) می اندازد. مثلاً ماه «محرم» همیشه برای همۀ ما یادآور امام حسین (ع) و شهادت جانسوز ایشان و همین طور یاران گرامی آن بزرگوار در «کربلا» است. یا شخص رسول اکرم (ص) فرموده اند که ماه «شعبان»، ماه من است و در این ماه بخصوص اهل ایمان، عطر مقدس وجود آن حضرت (ص) را از عمق جان استشمام می نمایند.
نمازی که برای روزهای یکشنبه ماه ذیالقعده سفارش شده، برکات بسیار بزرگ و سرنوشتسازی دارد.
یک کارشناس مذهبی با اشاره به اعمال روز پایانی ماه مبارک رمضان، از لزوم توجه به صدقه دادن و کمک کردن به بندگان خدا در این روز سخن گفت.