امروز اول ماه صفر است که در کتاب مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی دعای ویژهای برای دور ماندن از بلایا در این ماه بیان شده است.
شیخ طوسی در روایتی با ذکر سند: هرگاه ماه نو وارد میشد، امام جواد (ع) در اوّلین روز آن، دو رکعت نماز میخواند.
برای ماه صفر اعمال مختلفی سفارش شده که توجه به آنها و رعایتشان برخلاف شبهات، این ما را خیر و نیکو میگرداند.
در برخی از روایات اسلامی آمده است که مسلمانان از انجام کارهای مهم در ماه صفر، پرهیز و برای دفع آفات و بلایای این ماه بسیار صدقه دهند که بر همین اساس صدقه دارای شرایطی و مصارفی است.
در روایات منسوب به امام باقر(ع) و دیگر امامان معصوم(ع)، برای روز عاشورا مجموعهای از آداب عبادی و معنوی، از زیارت امام حسین(ع) در کربلا تا زیارت از راه دور برای کسانی که امکان حضور ندارند، نقل شده است. در این روایات بر سوگواری، دعا، نماز و یاد مصیبت اهلبیت(ع) تأکید شده و برای آن ثوابهای عظیمی بیان گردیده است؛ بهگونهای که عاشورا به عنوان روزی برای همدلی با اهلبیت(ع) و زنده نگه داشتن پیام قیام امام حسین(ع) معرفی میشود.
همزمان با آغاز ماه محرمالحرام، در منابع دینی مجموعهای از اعمال مستحب برای شبها و روزهای این ماه بهویژه شب اول، روز اول و شب و روز عاشورا توصیه شده است. شبزندهداری، دعا، نمازهای مستحبی و روزه در برخی روزهای این ماه از جمله اعمالی است که در روایات بر آن تأکید شده و در کنار آن، عزاداری برای امام حسین(ع) بهعنوان مهمترین عمل این ایام مورد توجه قرار گرفته است.
برای آخرین روز ماه ذیالحجه که روز آخر سال قمری نیز است، به نقل از کتاب اقبالالاعمال مرحوم سیدبنطاووس رحمهالله اعمالی ذکر شده است.
رهبر شهید انقلاب اسلامی استثنائی بودن روز مباهله را در «شاخص روشنگر بودن» و نقش ممتاز آن در «تمایز جبههی حق و باطل» میدانند.
حضرت آیت الله جوادی آملی گفتند: روز ۲۴ ذیحجّه را توصیه میكنیم كه هرگز این را از دست ندهید به عنوان یك روز علمی تلقّی بكنید؛ الآن هم «بِهال» زنده است معجزه است، قرآن الآن معجزه است، مباهله هم الآن معجزه است؛ منتها كسی كه بتواند بِهال كند «آن كس كه می یافت نشود آنم آرزوست».
دعای روز مباهله، مجموعهای از معارف ناب توحیدی، همراه با عبارتهایی در شناساندن جایگاه نبی اکرم(ص) و اهلبیت(ع) است که در آن درخواستهایی از خداوند مطرح میشود. توجه به فرازهای این دعا و بررسی نسبت آنان با ویژگیهای روز مباهله از موضوعاتی است که در بررسی این دعا میتواند مورد توجه قرار بگیرد.
۱۸ ذیالحجه و روز عید سعید غدیر خم است. این عید از بزرگترین و مهمترین اعیاد مسلمانان است که اعمال خاص و پر فضیلتی دارد. در آیات و روایات بسیاری در مورد ثواب اعمال و فضیلتهای این عید گفته شده است، همچنین این عید بزرگ را روز رفع حاجات در دنیا و آخرت نیز ذکر کردهاند.
روز دهم ماه ذیالحجه و عید قربان روز عید و خوشحالی و سرور است، زیرا علاوه بر این که بندهای مخلص از آزمونی دشوار، سربلند بیرون آمد و بندگی خویش را در پیشگاه خدای بزرگ ثابت کرد، گروه عظیمی از بندگان مخلص خدا به او تاسی جسته، به زیارت خانه خدا میشتابند و مراسم منا و از جمله، قربانی را انجام میدهند.
نماز واعدنا یا نماز ذی الحجه از جمله نمازهای مستحبی است که خواندن آن در دهه اول ماه ذی الحجه توصیه شده و ثواب زیادی دارد.
دحو الارض یکی از روزهای پربرکت سال است. طبق برخی روایات، زمین کعبه و حرم الهی در این روز ظاهر گشته و گسترش یافته و نخستین رحمت الهی در این روز از آسمان نازل شده است.
بر اساس روایات و سنت زیارتی شیعه، ماه رجب، یازدهم و بیستوسوم ذوالقعده و ششم رمضان، بهعنوان ویژهترین ایام زیارت امام رضا(ع) معرفی شدهاند.
روایت حضرت آیتالله شهید خامنهای از تاکید پیامبر اعظم صلواتاللهعلیهوآله بر اقامه نماز روزهای یکشنبه ماهذیالقعده را بخوانید.
در طول سال برخی ماه های قمری، انسان را به یاد حضرات معصومان (ع) می اندازد. مثلاً ماه «محرم» همیشه برای همۀ ما یادآور امام حسین (ع) و شهادت جانسوز ایشان و همین طور یاران گرامی آن بزرگوار در «کربلا» است. یا شخص رسول اکرم (ص) فرموده اند که ماه «شعبان»، ماه من است و در این ماه بخصوص اهل ایمان، عطر مقدس وجود آن حضرت (ص) را از عمق جان استشمام می نمایند.
نمازی که برای روزهای یکشنبه ماه ذیالقعده سفارش شده، برکات بسیار بزرگ و سرنوشتسازی دارد.
یک کارشناس مذهبی با اشاره به اعمال روز پایانی ماه مبارک رمضان، از لزوم توجه به صدقه دادن و کمک کردن به بندگان خدا در این روز سخن گفت.
زمانی خداوند از شما رضایت دارد و از عملکرد شما خشنود میشود که حب و بغضها و دوستی و دشمنیها را برای خدا خالص کنید.
شب آخر ماه رمضان نزد خداوند بسیار مبارک است و اعمال و فضیلتهای بسیار دارد.
ماه شعبان به پایان میرسد و رمضان، ماه رحمت و مغفرت، از راه میرسد. در این لحظات ناب، دعای منقول از امام صادق(ع) نقشه راهی برای ورود پاک و آگاهانه به ماه قرآن است؛ دعایی لبریز از توبه، خشوع و امید.
امام رضا(ع) در آخرین جمعه شعبان فرمودند: تقصیر گذشته را جبران کنید. بسیار دعا، استغفار و تلاوت قرآن نمایید و توبه کنید تا ماه رمضان را در حال اخلاص دریابید. این ذکر را زیاد بگویید: «اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَکُنْ قَدْ غَفَرْتَ لَنَا فِی مَا مَضَی مِنْ شَعْبَانَ فَاغْفِرْ لَنَا فِیمَا بَقِیَ مِنْهُ»
در واپسین روزهای ماه شعبان، امام رضا(ع) با توصیههایی عمیق و کاربردی، مسیر خودسازی و آمادگی برای ورود به ماه ضیافت الهی را ترسیم کردند؛ سفارشهایی که نهتنها راهنمای عموم مؤمنان، بلکه نقشه راهی الهامبخش برای مبلغین در جهت تهذیب نفس، اصلاح رابطه با مردم و آمادهسازی معنوی پیش از ماه مبارک رمضان است.
با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، پیامبر اکرم (ص) در خطبه شعبانیه مسلمانان را به آمادهسازی دل و عمل دعوت کردهاند تا بیشترین بهره را از این ضیافت الهی ببرند. از کنترل نفس و گرسنگیداری با یاد قیامت تا مهربانی با نیازمندان، این توصیهها راهنمایی معنوی برای ورود قدرتمند به ماه رحمت، مغفرت و عبادت است.
امام رضا(ع) در آخرین جمعه شعبان فرمودند: کوتاهی گذشته را با دعا، استغفار و تلاوت قرآن جبران کنید. از گناه توبه کرده، امانتها را ادا و کینهها را دور کنید تا با خلوص وارد رمضان شوید. این دعا را زیاد بخوانید: «اللّهم إن لم تکن غفرت لنا فی ما مضی من شعبان، فاغفر لنا فی ما بقی منه»
آیت الله مصباح یزدی گفت: در مناجات شعبانیه از خدا میخواهیم که نگاهش به ما نگاه اهل طاعت باشد نه آن نگاهی که به اهل گناه دارد.
آیتالله مصباح یزدی از اعتراف به گناه و اشتباه در محضر خدا به عنوان آخرین وسیلهای یاد کرد که انسان میتواند برای تقرب به خدا از آن استفاده کند.
آیتالله مصباح یزدی گفت: شیوههای راز و نیاز با خدا در بیانات اهلبیت(ع) است که در مفاتیح و سایر کتابهای دعا آمده و به تعبیر حضرت امام خمینی(ره)، دعا قرآن صاعد است و قدر آن دانسته نمیشود.
آیتالله مصباح یزدی در شرح فرازی از مناجات شعبانیه گفت: مناجاتکننده زمانی میتواند برای رفع مشکلاتش راز و نیاز کند که ابتدا ظرف وجود خود را تمیز کرده و آمادگی دریافت مهربانی حقتعالی را داشته باشد.