در آیات پایانی سوره تحریم، قرآن از چهار زن سخن میگوید که سرنوشتشان یک پیام روشن دارد: نه همسری پیامبر میتواند تضمینکننده نجات باشد و نه زندگی در خانه فرعون مانع رستگاری است. این آیات، با روایت سرنوشت همسران نوح و لوط در کنار آسیه و مریم(س)، معیار واقعی سقوط و نجات انسان را به انتخاب و ایمان او گره میزنند.
طلاق در قرآن پایان مسئولیت نیست؛ از تأمین هزینه زن باردار تا پرداخت اجرت شیردهی، آیات سوره طلاق بر رعایت حقوق زن و فرزند حتی پس از جدایی تأکید دارد.
دنیا در نگاه قرآن نه مقصد نهایی انسان است و نه عرصهای بیارزش؛ «مزرعه آخرت»، «تجارتخانه اولیای خدا» و «کلاس درس» انسان است؛ اما در همین جهانِ پرجاذبه و سرشار از آزمون، انسان میان عقل و فطرت از یک سو و هواهای نفسانی از سوی دیگر قرار گرفته و برای رسیدن به کمال، به هدایت پیامبران نیاز دارد.
سجده در برخی آیات قرآن تنها یک فرمان عبادی نیست؛ این آیات انسان را به تواضع در برابر خداوند و دوری از تکبر دعوت میکنند. اما چرا در برخی آیات، سجده واجب شده و ماجرای سجده همزمان مسلمانان و مشرکان هنگام تلاوت سوره نجم چه بوده است؟
قرآن کریم در سوره واقعه، درباره حیات پس از مرگ، با اشاره به آفرینش انسان، رویش گیاهان، نزول باران و پیدایش آتش، نشانههایی روشن از قدرت بیپایان خداوند ارائه میکند و نشان میدهد که رستاخیز، ادامه همان قدرتی است که هر روز در جهان جریان دارد.
قرآن وقتی وارد زندگی میشود، فقط محفوظات ذهن را بیشتر نمیکند؛ میتواند نگاه آدمی به دنیا، آخرت و حتی خودش را تغییر دهد.
از نگاه قرآن کریم، جهان مجموعهای ساکت و بیروح نیست که موجودات آن بدون ارتباط با خالق خود در کنار یکدیگر قرار گرفته باشند. آسمانها و زمین و حتی کوچکترین اجزای عالم، هر یک به شیوهای متناسب با حقیقت وجودشان، خداوند را تسبیح میکنند؛ ذکری که شاید گوش ظاهری انسان قادر به شنیدن آن نباشد، اما قرآن از وجود آن خبر میدهد.
«زبان قرآن» یکی از مباحث مهم در علوم قرآنی است. گرچه قرآن کریم به زبان عربی نازل شده است، اما بحث درباره زبان قرآن تنها به نوع زبان و واژگان عربی آن محدود نمیشود. در این حوزه، موضوعاتی همچون ساختار و ویژگیهای زبان قرآن، شناخت و معنای گزارههای قرآنی، انگیزانندگی زبان قرآن، کارکردهای آن و چگونگی ارتباط زبان قرآن با مخاطبان مورد بررسی قرار میگیرد.
چهار قل شامل سورههای کافرون، توحید، فلق و ناس است؛ چهار سورهای که خواندن آنها در روایات برای پناه بردن از بلاها و حفظ انسان، فرزند و مال مورد توجه قرار گرفته است.
سوگندهای قرآن فقط تأکیدی بر یک حقیقت نیستند؛ هر «قسم» دریچهای است به یکی از مفاهیم عمیق وحی. از خورشید و شب و زمان گرفته تا قرآن، فرشتگان، قیامت و حتی جان پیامبر(ص)، خداوند با سوگندهای خود نگاه انسان را به نشانههایی بزرگ در آفرینش و حقایق بنیادین هستی جلب میکند. بررسی این سوگندها نشان میدهد که پشت این تعبیرهای کوتاه، مجموعهای از پیامهای هدایتی، اعتقادی و اخلاقی نهفته است.
حضرت عیسی(ع) با نشانههای روشن و بشارت آمدن پیامبر پس از خود، بنیاسرائیل را به پذیرش حقیقت دعوت کرد؛ اما گروهی از آنان به جای پذیرش این دعوت، آن را انکار کردند و حتی پیامبر الهی را به سحر متهم کردند.
خداوند در آیه 99 سوره «انعام» ساختمان میوه ها را به عنوان نشانه روشنی از قدرت و حکمت خدا برای افرادی که ایمان می آورند معرفی می کند. نطفه های نر با وسایل مخصوصی (وزش باد یا حشرات و مانند آنها) از کیسه های مخصوص جدا می شوند، و روی قسمت مادگی گیاه قرار می گیرند، پس از انجام عمل لقاح و ترکیب شدن با یکدیگر، نخستین تخم و بذر تشکیل می گردد، و در اطرافش انواع مواد غذایی آن را در بر می گیرند.
ذکر «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ» در فرهنگ اسلامی فراتر از یک عادت زبانی، استراتژیِ آغازِ هر امر خیر و کلیدِ گشایش برکات الهی است. بر اساس متون دینی و روایات، این ذکر شریف، ظرفیتهای مادی و معنوی گستردهای را برای انسان فراهم میکند.
آیات ۶ تا ۱۱ سوره ممتحنه، تصویری متفاوت از رابطه مؤمنان با دیگران ارائه میکند، جایی که قرآن میان دشمنی عملی و صرف مخالفت تفاوت میگذارد و نشان میدهد نه هر مخالفی دشمن است و نه هر رابطهای با دیگران پذیرفتنی.
اگر این قرآن بر کوه نازل میشد، کوه با همه استواریاش در برابر عظمت کلام الهی خاشع و متلاشی میشد، اما پرسش اصلی اینجاست که انسانی که مخاطب این قرآن است، چرا گاهی در برابر پیام آن چنین بیتفاوت میماند؟
هیئت علمی مکتب نرجس(س)، گفت: قرآن کریم انسان را به سوی زندگیای هدایت میکند، که در آن انسانیت، پویایی و حرکت به سوی کمال متجلی باشد و یکی از مهمترین عوامل تحقق چنین زندگیای، امید است.
وقتی ترس از قدرت و واکنش انسانها، جای ترس از خدا را بگیرد، ایمان در برابر آزمونها رنگ میبازد قرآن در آیه ۱۳ سوره حشر، این واقعیت را درباره منافقان بهصراحت آشکار میکند.
رهبر شهید با استناد به آیه «اِنْ یَنْصُرْکُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَکُمْ»، بر باور به وعدههای الهی و یاری دین خدا بهعنوان شرط نصرت،عزت و وحدت امت اسلامی تأکید میکرد همچنین،بررسی آیات ۱۲ تا ۱۸ سوره حجرات نیز نشان میدهد که پرهیز از سوءظن، غیبت، تجسس و تبعیض، نقش محوری در تحقق انسجام اجتماعی و اقتدار جامعه اسلامی دارد؛ ارزشهایی که ملت ایران، تغییر سرنوشت خود را با تکیه بر آنها تجربه کرده است.
از نگاه قرآن، تاریخ فقط روایت اتفاقات گذشته نیست؛ سرگذشت اقوام پیشین میتواند چراغ راه انسان برای آینده باشد. قرآن کریم با بازخوانی سرنوشت قوم نوح، عاد، ثمود، فرعون و دیگر ملتهای گذشته، انسان را به تفکر، عبرت و شناخت عوامل سعادت و هلاکت دعوت میکند؛ تا از تجربه گذشتگان برای ساختن امروز و فردای خود بهره بگیرد.
وزارت امور خارجه، مهاجرت و تونسیهای خارج از این کشور با صدور بیانیهای ضمن اعلام مخالفت با هتک حرمت قرآن، چنین اقداماتی را بیانگر دامنزدن به افراطگرایی و تروریسم برشمرد.
گاهی سختترین انتخاب زندگی، انتخاب میان حق و کسانی است که دوستشان داریم. آیه پایانی سوره مجادله نشان میدهد ایمان واقعی آنجاست که انسان، حتی در برابر عزیزترین وابستگیهایش، حق را قربانی نکند، انتخابی که بهایش ممکن است گذشتن از نزدیکترین آدمها باشد.
گاهی برای سنجیدن ایمان انسان، به آزمونهای بزرگ نیاز نیست، یک هزینه کوچک هم میتواند مرز میان باور و ادعا را آشکار کند. قرآن در ماجرای صدقه پیش از نجوا با پیامبر(ص)، از جایی پرده برمیدارد که ترس از کم شدن مال، میزان واقعی دلبستگی انسان به ایمان را نشان میدهد.
گاهی سقوط با یک اتفاق بزرگ شروع نمیشود، با یک نجوا آغاز میشود. قرآن از نجواهایی میگوید که میتوانند آرامش انسان را برهم بزنند و راه را برای گناه و دشمنی باز کنند.
در روزگاری که یک رسم جاهلی میتوانست سرنوشت یک زن را با یک جمله تغییر دهد، زنی نزد پیامبر(ص) رفت و از ظلمی که بر او روا شده بود شکایت کرد، شکایتی که با نزول آیات ابتدایی سوره مجادله، نهتنها شنیده شد، بلکه به اصلاح یک سنت نادرست انجامید.
نماز میخوانیم، دعا میکنیم، قرآن میخوانیم و از خدا سخن میگوییم؛ اما گاهی هنوز گرفتار اضطراب، ترس از آینده و حسرت گذشتهایم. چرا دینداری همیشه به آرامش نمیرسد؟ شاید مسئله کمبود عبادت نباشد؛ شاید خدا را عبادت میکنیم، اما هنوز نتیجه زندگی را به او نمیسپاریم. آرامش در منطق قرآن و سیره پیامبر(ص)، به معنای زندگی بدون مشکل نیست؛ یعنی در میان طوفانهای زندگی، تکیهگاهی داشته باشیم که دل را از فروپاشی نجات دهد.
عدالت همیشه با توصیه و سخنرانی برقرار نمیشود، گاهی برای ایستادن مقابل ظلم، باید قدرت داشت. قرآن در سوره حدید پس از سخن گفتن از «میزان» و برپایی قسط، از «آهن» و «بَأْسٌ شَدِید» آن سخن میگوید و گویی برای حفظ عدالت، مقاومتی لازم است که اجازه ندهد قدرت ظلم، میدان را در اختیار بگیرد.
بعضی از شکستها و از دست دادنها، بیشتر از خود فقدان ما را آشفته میکنند، چون به چیزهایی دل بستهایم که قرار نبوده ماندگار باشند. قرآن در آیات ۱۹ تا ۲۴ سوره حدید، نگاه انسان به دنیا را اصلاح میکند و راهی برای رها شدن از حسرت داشتههای از دسترفته نشان میدهد.
آیا عادلانه است که آتش یک فتنه، دامن انسانهای بیگناه را هم بگیرد؟ آیه ۲۵ سوره انفال با هشدار درباره فتنهای که «تنها به ستمکاران» نمیرسد، پرسشی جدی پیش روی مخاطب میگذارد: اگر هرکس باید پاسخگوی عمل خودش باشد، چرا گاهی آثار گناه گروهی، گریبان همه جامعه را میگیرد؟ پاسخ را باید در تفاوت میان مجازات فردی و پیامدهای اجتماعی گناه جستوجو کرد؛ جایی که سکوت و بیتفاوتی در برابر فساد میتواند یک جامعه را درگیر عواقبی کند که دیگر مرزی میان «خشک و تر» نمیشناسد.
سقوط انسان ناگهانی نیست؛ از تردید آغاز میشود، با فرصتسوزی ادامه پیدا میکند و سرانجام به جایی میرسد که دیگر راه بازگشتی باقی نمیماند. آیات ۱۲ تا ۱۸ سوره حدید، روایت همین سقوط تدریجی و حسرتی است که پایان آن رقم میخورد.
در روزهایی که فشارهای زندگی و ناملایمات، صبر و آرامش بسیاری از ما را تحتتأثیر قرار میدهد، قرآن کریم و ادعیه اهلبیت(ع) راهکارهایی برای تقویت استقامت و آرامش قلب معرفی کردهاند؛ از سورههای انبیاء و یوسف(ع) تا دعای «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا» که میتوان آنها را در هنگام سختی و بیقراری تلاوت کرد.