دعای توسل یکی از دعاهای شناختهشده و پرکاربرد در میان شیعیان است؛ دعایی که در فرازهای مختلف آن، پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) به عنوان وسیلهای برای تقرب به خداوند و طلب حاجت از درگاه الهی مورد توسل قرار میگیرند.
تسبیحات حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) از جمله اذکار ارزشمند و پرجایگاهی است که در آموزههای دینی همواره مورد تأکید قرار گرفته است. این ذکر شریف که از سه ذکر اصلی و در مجموع چهار جمله تشکیل شده، تنها وسیلهای برای پاکیزه نگه داشتن زبان از سخنان نادرست و آرام کردن دل نیست؛ بلکه در روایات، آثار و برکات فراوانی برای آن در زندگی دنیا و آخرت بیان شده است.
«سبحانالله، الحمدلله، لاالهالاالله و اللهاکبر»؛ چهار ذکری که بسیاری هر روز در نماز بر زبان میآورند، اما شاید کمتر درباره علت چهارگانه بودن آنها و تعداد صحیح تکرارشان بدانند.
حجتالاسلام رضا محمدی در پاسخ به پرسشی درباره بهترین ذکر برای تقرب به خدا، «لا إله إلا الله» را برترین ذکر دانست و بر فضیلت گفتن اذکار در حال سجده تأکید کرد.
درد، فقط جسم را درگیر نمیکند؛ گاهی آرامش روان و دل انسان را نیز تحتتأثیر قرار میدهد. در آموزههای اسلامی، دعا و ذکر بهعنوان راهی برای پناه بردن به خدا و طلب شفا مورد توجه قرار گرفته است. از دعاهای نقلشده از پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) برای دردهای عمومی گرفته تا آیات و سورههایی از قرآن که با نیت شفا تلاوت میشوند، مجموعهای از توصیههای معنوی برای لحظات بیماری و درد وجود دارد؛ البته در کنار بهرهگیری از این آموزهها، مراجعه به پزشک و پیگیری درمان پزشکی نیز ضروری است.
در آموزههای شیعه، توسل به اهلبیت(ع) راهی برای طلب حاجت و گشودن گرههای زندگی با واسطه قرار دادن اولیای الهی نزد خداوند است. در کتاب «کلم طیب» دستورالعملی برای استغاثه به حضرت صاحبالزمان(عج) نقل شده که با دو رکعت نماز آغاز میشود و پس از سلام و عرض ارادت به امام زمان(عج)، فرد حاجت خود را از خداوند طلب میکند.
«زیارت امینالله» تنها سلامی بر امیرالمؤمنین(ع) نیست؛ مناجاتی عمیق برای آرام شدن دل در برابر تقدیر الهی، رضایت به قضای خدا، شوق دیدار پروردگار و پیوند با اولیای الهی است. این زیارت که از امام سجاد(ع) نقل شده، از زیارتهای معتبر و پرفضیلتی است که در منابع شیعه جایگاهی ویژه دارد و میتوان آن را در کنار مزار امیرالمؤمنین(ع) و دیگر ائمه(ع) زمزمه کرد.
امیرالمؤمنین(ع) در پاسخ به گلایه شخصی که از بیماری خود مینالید، دعایی داد که جبرئیل وقتى حسن و حسین بیمار بودند به پیامبر (ص) آموخت.
دعا، جلوهای از پیوند بنده با خداوند متعال و یکی از ارزشمندترین راههای تقرب و پناهجویی به درگاه الهی است؛ در میان ادعیه مأثور، دعای مجیر با مضامین بلند توحیدی و درخواست پناه از آتش، جایگاهی ویژه دارد.
آیت الله بهجت(ره) میفرمود: «اگر بدانید در این استغفار چه گنجهایی نهفته است؟ روح را صیقل میدهد، راهها باز میشود و حاجتها برآورده میشوند.»
ذکری مهم از مرحوم آیت الله فاطمی نیا به سفارش امام صادق علیه السلام که قبل از طلوع آفتاب و قبل از غروب آفتاب باید بخوانیم.
آیتالله العظمی بهجت(ره) در توصیههای خود، ذکر صلوات را برای بسیاری از مشکلات و خصلتهای ناپسند مورد تأکید قرار میدادند؛ از درمان عصبانیت و وسوسههای نفسانی تا طلب حاجت، گشایش در امور و تقویت محبت اهلبیت(ع).
اگر یک دعا میتوانست امید، عدالت و رحمت را به تمام جهان هدیه کند، برای چه کسی دعا میکردی؟ دعای فرج، فقط تمنای ظهور نیست؛ دعای نجات انسانها و آرزوی طلوع جهانی سرشار از خیر و عدالت است.
وسوسه و تردیدهای ذهنی گاهی آرامش فکری و اعتقادی انسان را هدف میگیرد. آیتالله مجتهدی تهرانی با نقل روایتی از پیامبر(ص)، ذکری را برای مقابله با این وسوسهها توصیه میکند و میگوید تکرار «لا حول و لا قوة إلا بالله العلی العظیم» به تعداد ۱۰۰ مرتبه در روز، میتواند راهی برای رهایی از شک و تردیدهای شیطانی باشد.
دعای مشلول تنها روایتی از طلب شفا و برآوردهشدن حاجت نیست؛ حکایت جوانی است که پس از خطایی سنگین و نفرین پدر، در جستوجوی راه بازگشت و گشایش، به امام علی(ع) پناه میبرد. این دعا که در منابعی چون «مهج الدعوات»، «البلد الأمین» و «بحارالانوار» نقل شده، مجموعهای بلند از اسماء و صفات الهی، توبه، امید، توکل و طلب گشایش است؛ مناجاتی که در سنت دعایی شیعه جایگاهی ویژه یافته است.
وقتی گرفتاری راهها را به روی انسان میبندد، دعا به آخرین پناه دل تبدیل میشود؛ آیه ۶۲ سوره نمل، همان آیهای که با «أَمَّنْ یُجیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ» آغاز میشود، یادآور وعده الهی برای اجابت دعای درماندگان و گشودن گرههای زندگی است. اما «امن یجیب» در نگاه قرآن تنها ذکری برای برآورده شدن حاجت نیست؛ این آیه در اصل با تأکید بر اینکه رفع گرفتاری و اجابت حقیقی در اختیار خداوند است، یکی از استدلالهای قرآن بر توحید به شمار میرود.
رسول اکرم(ص) در روایتی پنج ذکر را معرفی کردند که به گفته ایشان، «بر زبان سبک و در میزان عمل سنگین» هستند؛ ذکرهایی که رضایت خداوند را در پی دارند و از گنجهای بهشت و باقیات صالحات شمرده شدهاند.
مناجات، آن لحظهای است که فاصله میان دل انسان و پروردگار از میان میرود؛ گفتوگویی بیواسطه که گاهی حتی پیش از بیان خواستهها، پاسخ خود را در آرامش دل پیدا میکند.
گاهی یک دعای خیر، پشتوانهای ماندگار برای زندگی فرزند است؛ در آموزههای اسلامی نیز والدین به دعا برای هدایت، اصلاح و عاقبتبهخیری فرزندان سفارش شدهاند.
از رسول اکرم(ص) دعایی برای قرائت در هر صبح و شام نقل شده است که در آن، بنده از خداوند برای حفظ جان، دین، خانواده و دارایی خود در برابر انواع آسیبها و بلاها پناه میجوید. در این دعا، توکل بر خدا، پناه بردن به او از شرّ انسانها و شیاطین و طلب حفاظت الهی مورد تأکید قرار گرفته است.
دعای غریق و دعای معرفت در دوران غیبت برای گره گشایی جامعه اسلامی توصیه شده است.
تسبیحات حضرت زهرا (س) برخلاف تصور برخی، تنها مختص پس از نماز نیست و در هر زمان و موقعیتی (مانند خواب، بیماری یا توبه) مستحب است.
متن کامل دعای عهد به همراه ترجمه فارسی، از امام صادق(ع) روایت شده و از مهمترین دعاهای مرتبط با امام مهدی(عج) به شمار میرود. در این دعا، تجدید بیعت با حضرت، درخواست تعجیل در ظهور، یاری حق، احیای دین و برقراری عدالت در جهان مورد تأکید قرار گرفته است.
گاهی یک ذکر کوتاه، دریچهای به رحمت بیپایان الهی میشود. امام صادق(ع) در روایتی ارزشمند، ذکر «ما شاء الله لا حول و لا قوة الا بالله» را از اذکاری معرفی میکنند که پس از دعا، زمینهساز اجابت حاجت است و در روایتی دیگر میفرمایند تکرار هفتادباره آن، هفتاد نوع بلا را از انسان دور میکند؛ ذکری که یادآور توکل کامل بر خداوند و سپردن همه امور به اراده اوست.
اگر روزهای سخت و پراضطرابی را پشت سر میگذارید، آیةالکرسی از آیاتی است که در روایات اسلامی به تلاوت آن سفارش فراوان شده است. بسیاری از مؤمنان آن را زمزمهای برای آرامش قلب و امید به لطف الهی میدانند.
زیارت اربعین، یکی از مشهورترین زیارتهای مأثور امام حسین(ع)، میراثی ارزشمند از امام صادق(ع) است که شیخ طوسی آن را در کتابهای «تهذیب الأحکام» و «مصباح المتهجد» نقل کرده است. این زیارت، علاوه بر بیان مقام والای سیدالشهدا(ع)، پیامهای عمیقی درباره ولایت، ایثار، مبارزه با ظلم و وفاداری به حق در خود دارد.
آیتالله جوادی آملی با اشاره به دعای «اللهم عرفنی نفسک» تأکید کرد که تا توحید روشن نشود، رسالت شناخته نمیشود و تا رسالت معلوم نباشد، امامت نیز فهم نخواهد شد؛ از همین رو این دعا، دعای معرفت و شناخت است.
اگر حاجت مهمی در دل دارید، روایات اسلامی بهترین زمان برای درخواست از خداوند را از دست ندهید. از نگاه اهلبیت(ع)، فاصله پس از نماز صبح تا طلوع خورشید، از برترین لحظههای دعا و طلب روزی است؛ زمانی که خواندن چند دعای سفارششده میتواند زمینهساز گشایش کارها، آرامش دل و برآورده شدن حاجات باشد.
گاهی همه آنچه برای آرام گرفتن نیاز داریم، چند جمله از یک مناجات است؛ زمزمهای که از دل برمیخیزد و راهی به سوی خدا میگشاید.
در آموزههای اسلامی، دعا یکی از راههای جلب برکت و گشایش در زندگی معرفی شده است. در مفاتیحالجنان با ترجمه استاد حسین انصاریان، دعایی برای طلب روزی نقل شده که سفارش شده است پس از نماز عشاء خوانده شود؛ دعایی که در آن بنده با اعتراف به ناآگاهی از محل روزی، همه اسباب رزق را به لطف و رحمت الهی میسپارد و از خداوند وسعت روزی و آسان شدن راه کسب آن را درخواست میکند.