در دورانی که مشغلههای کاری و دغدغههای فضای مجازی ارتباط عاطفی اعضای خانواده را کم کرده است، یادآوری کلام پیامبر اکرم درباره جایگاه مادر، نسخهای برای بازگرداندن گرمای خانه است.
مادر در فرهنگ اسلامی تنها یکی از ارکان خانواده نیست؛ جایگاهی ویژه در مسیر تربیت، سعادت و رشد انسان دارد. پیامبر اکرم(ص) در حدیثی مشهور میفرمایند: «الْجَنَّةُ تَحْتَ أَقْدَامِ الْأُمَّهَات»؛ بهشت زیر پای مادران است. در آموزههای قرآن و اهلبیت(ع) نیز بر رنجهای مادر در دوران بارداری و شیردهی و ضرورت احسان و نیکی به او تأکید شده است؛ تا جایی که پیامبر(ص) در پاسخ به پرسش درباره شایستهترین فرد برای نیکی، سه بار «مادر» را مقدم بر پدر معرفی میکند.
اولین کلمات، نخستین رفتارها و حتی بسیاری از باورهایی که در ذهن کودک شکل میگیرد، از خانه آغاز میشود؛ جایی که مادر، خواسته یا ناخواسته، نخستین الگوی فرزند است. کودک از گفتار و رفتار مادر، شیوه مواجهه با دیگران، مدیریت احساسات، سبک زندگی و حتی نوع نگاه به دین و جامعه را میآموزد. از همین رو، نقش مادر در فرهنگپذیری و اجتماعی شدن کودک تنها به آموزش مستقیم محدود نمیشود؛ بلکه شخصیت و رفتار او میتواند الگویی ماندگار برای ساختن آینده فرزند باشد.
مادری که در تلاطم مسئولیتها خود را از یاد برده، نمیتواند آرامشبخش خانهاش باشد؛ بازسازی روحیه مادر، نه یک خودخواهی، که پیشنیاز اصلی تربیت نسلی آرام و سالم است.
گاهی یک لیوان آب میتواند درس بزرگی درباره تربیت باشد. تجربهای ساده میان یک مادر و کودک خردسال نشان میدهد که کودکان بیش از آنکه به کلمات گوش دهند، پیام رفتار ما را دریافت میکنند؛ پیامی که میتواند «تو میتوانی» باشد یا «تو نمیتوانی».
سخنران حرم امام رضا(ع) به نقلی از مرحوم علامه امینی درباره اینکه چگونه میتوان سادات نبود اما در ردیف فرزندان حضرت صدیقه طاهره قرار گرفت، پرداخت.
در بسیاری از خانهها، ستون اصلی آرامش و پایداری نه دیوارها و داراییها، بلکه حضور مادری است که با مهر، صبر و تربیت، هم معیشت زندگی را معنا میبخشد و هم روح و ایمان خانواده را استوار میکند. مادران با زیستنِ اصیل و مسئولانه، بنیانی میسازند که نسلها بر آن تکیه میکنند.
مرد سیاه و بد قیافه ای را در کنار خود می بینم که لباس چرکین به تن دارد و بدبو است. گلویم را گرفته و خفه ام می کند!...
نشست مجازی «مادری در جنگ» با هدف ارائه راهکارهای عملی به مادران برای کنترل استرس، مدیریت هیجانات و حفظ بهداشت روانی خانواده در شرایط بحرانی برگزار شد.
نوروز امسال، نه یک جشن تجملاتی، بلکه یک «سنگر فرهنگی» است که مادر خانواده، فرمانده آن است.
در هنگامه نبرد و هجوم سایههای سنگینِ اخبار جنگ، خانه نخستین خاکریزی است که باید در برابر اضطراب محافظت شود. مادران، معمارانِ امنیتِ روانی هستند که با الهام از سیره حضرت زهرا(س)، میتوانند در دل بحران، بذرِ امید و حماسه را در جانِ لرزانِ فرزندانشان بنشانند.
مادرها همیشه برای مدیریت هر شرایطی راهکارهای خلاقانه و خاص خود را دارند. گویی این توانمندی را خداوند با مادر شدن در وجودشان به امانت گذاشته برای بزنگاههایی که ممکن است سخت باشد و سخت بگذرد. گروهی از مادرهای ایرانمان بعضی از راهکارهای خود را برای گذراندن روزهای جنگی با همدیگر به اشتراک گذاشتهاند.
استاد حوزه علمیه خواهران با بیان اینکه مادر؛ اولین و عمیقترین دانشگاه الهی است که در غربالگری ارزشهای اسلامی، جایگاهی رفیع دارد، گفت: اسلام با قرار دادن بهشت در زیر پای مادر، تأکید میکند که تربیت نفس، صبر بر رنج و انتقال شفقت، ارزشمندترین جهاد است.
ماه رمضان فرصتی است برای بازتعریف اولویتها و تقویت پیوندهای خانوادگی، بهویژه در شرایط سخت اقتصادی و روانی. مادر بهعنوان محور اصلی خانه میتواند با برنامهریزی واقعبینانه، تأکید بر سادگی و صمیمیت، فضایی سرشار از معنویت و آرامش برای خانواده ایجاد کند.
خانه باید پناهگاه امن اعضای خانواده باشد، حتی اگر بیرون از خانه طوفان در بگیرد. مادر به عنوان مدیر فضای خانه، با چند راهکار میتواند توازن را برقرار کند.
مادر که میشوی، باگذشتتر، صبورتر و مهربانتر میشوی و در یک جمله: «مادر که میشوی، خودت هم تربیت میشوی و همین، به رشد معنویِ خودت کمک میکند».
والدین امروزی در دنیای غرب معمولا حاضر به تشکیل خانوادهای با بیش از یک فرزند نمیشوند در عین حال، آنها با دیدن فرزند تنهایشان، مدام خاطرات کودکی خود را به یاد میآورند و هر وقت که با خواهران و برادرانشان دور هم جمع میشوند، برای تک فرزندهایشان دل میسوزانند.
انسانها در جامعه موظّفند که به معنای واقعی کلمه به یکدیگر کمک بکنند؛ هم کمک مالی، هم کمک فکری، هم کمک آبرویی، انواع و اقسام کمکها باید در جامعه شکل بگیرد؛ این درس فاطمی است، این معرفت فاطمی است.
فرزند خوب بودن نیازمند رفتارهای پیچیده و هزینههای سنگین نیست؛ گاهی احترام، شنیدنِ حرفهای مادر و مسئولیتپذیری در زندگی روزمره میتواند بخشی از زحمات بیدریغ مادران را جبران کند.
زندگی پرمشغله مادران، ترکیبی از کار، خانه و مراقبت از فرزندان است که گاهی انرژی و روحیه آنها را تهی میکند. اما راهکارهایی وجود دارد که حتی در روزهای پرکار، مادران میتوانند شاداب بمانند و زندگی خانوادگی را با انرژی و رضایت بیشتری تجربه کنند.
زنی که تنها یک مادر نیست؛ستون آرام خانهای است که اگر ترک بردارد، سقف دنیا بر سر همه فرو میریزد. زنی که میان ساعت کاری، صدای گریه کودک، قرار کاری و ظرفهای نشسته، هنوز لبخند میزند.
حضرت آیت الله جوادی آملی گفتند: انسان هم به عاطفه نیاز دارد هم به مدیریت و جهاد و عاطفه تنها با شیر و آغوش مادر انتقال می یابد؛ از این رو حقُّ الحضانه برای مادر طلاق یافته است. اگر بچه در آغوش مادر دوره هفت ساله مهر و عاطفه را سپری کند جامعه عطوف بار می آید.
مادر نقش سرنوشتسازی در تربیت فرزندان دارد؛ آنچنان که اخلاق و رفتار او میتواند منشأ خیر و نجات یک امت باشد یا بالعکس، زمینه انحراف و شر را فراهم کند. کارشناسان تأکید میکنند که اثر تربیت مادر بر کودک، بسیار عمیقتر و پایدارتر از تأثیر پدر یا دیگران است.
نشست «بررسی مفهوم مادرانگی و ابعاد آن» که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد، با محوریت فلسفه و جامعهشناسی مادری برگزار شد و بر بازاندیشی تجربه مادری، چالشهای هویت زنانه و تأثیر رسانهها بر تصویر مادر ایدهآل تمرکز داشت.
اسلام برای بهبود اجتماع و اصلاح شئون حیاتی جامعه، کوشش به اصلاح زن کرده و ملاک مدنیت را به او وابسته دانسته است و نیز برای داشتن فرزندان صالح که کارگردانان جامعه فردایند، توجه به مادر خوب داشته و در انتخاب او توصیههای بسیار کرده است.
یک کارشناس دینی با تأکید بر اینکه روز ولادت حضرت زهرا (س) یادآور نقش مادر به عنوان «سازنده انسان» است، گفت: نقشی که با حمایت صرف تفاوت دارد و با تربیت آگاهانه معنا پیدا میکند.
استاد حسین انصاریان در یکی از سخنرانیها درباره مقام مادر گفت: زنی که بچه میزاید، اولین کسی که با زاییدن بچه به او چشمروشنی میدهد، خداست.
در اسلام، مقام مادر بسیار رفیع است و آیات قرآن کریم و روایات، بر احسان به والدین، بهویژه مادر، تأکید فراوان دارند. این تأکید ریشه در زحمات بیبدیل مادر در بارداری، زایمان و شیردهی دارد. این فداکاریها و توصیههای دینی، پیوند عاطفی عمیق و محکمی (دلبستگی) بین مادر و فرزند ایجاد میکند که پایهای برای رشد سالم و مستقل فرزند در جامعه اسلامی است.
مادر در فرهنگ اسلامی، محور تربیت و سرچشمه مهر و ایمان است. نقش او در شکلدهی شخصیت، باورهای دینی و سلامت روانی فرزند، از دیدگاه قرآن و سیره اهلبیت(ع) بیبدیل است. در جامعه امروز که عوامل متعددی چون رسانه، فشار تحصیلی و تغییر ارزشهای اجتماعی نوجوانان را احاطه کرده است، مادر میتواند با الگوگیری از حضرت زهرا(س)، سبک تربیتی متعادل، محبتآمیز و معنوی را پایهگذاری کند.
احترام و محبت به والدین، حتی در سختترین شرایط، نشانهی بزرگی روح و ایمان است.