حدیث کساء از مشهورترین روایات اسلامی در تفسیر آیه تطهیر است که با نقلهای متعدد در منابع شیعه و اهل سنت، بر جایگاه ویژه اهلبیت(ع) تأکید دارد. بررسی تعابیر مختلف این حدیث نشان میدهد پیامبر اکرم(ص) در پاسخ به درخواست برخی همسران برای ورود به جمع اهل کساء، با عبارات گوناگون، مصداق «اهلبیت» را به پنج تن آلعبا(ع) اختصاص دادهاند.
امام صادق علیهالسلام در روایتی، مهمترین ویژگیهای منتظران حقیقی حضرت مهدی عجلاللهتعالیفرجهالشریف را بیان میکنند.
ثواب زیارت اربعین را باید در شمارش گامها جستوجو کرد؛ گامهایی که بر خاک عشق نهاده میشوند و تا آسمان رحمت امتداد مییابند.
از نگاه امام رضا (ع)، جسم انسان همچون زمینی پاک است که با مراقبت و رسیدگی، همواره بارور و سرزنده میماند؛ اما غفلت از آن، زمینه نابودی و فرسودگی را فراهم میکند.
نماز، نزدیکترین فاصله میان خاک و افلاک است؛ میعادگاهی که دلِ مؤمن در آن، خود را به بیکرانگی رحمت الهی میرساند.
امیرالمؤمنین علی(ع) در روایتی از کتاب «الخصال»، رزمندگان را به پرهیز از سخنان بیهوده و اهتمام به ذکر خدا هنگام رویارویی با دشمن سفارش میکنند و این دو را از مهمترین آداب حضور در میدان نبرد برمیشمارند.
در آموزههای اسلامی، نیکی به پدر و مادر از مهمترین سفارشهای دینی به شمار میرود و روایات، دعای خیر والدین را منشأ برکت و دعای بدِ برحق آنان را تأثیرگذار دانستهاند. با این حال، در کنار این هشدارها، پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) بارها پدران و مادران را از نفرین کردن فرزندان برحذر داشته و بر گذشت، مهربانی و تربیت همراه با محبت تأکید کردهاند.
حجاب و عفاف موضوعاتی هستند که در اسلام و قرآن بسیار به آنها اشاره شده است. همچنین پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) احادیث زیبایی در این مورد بیان کرده اند.
امیرالمومنین علی علیه السلام در حدیثی فرمودند: اَفْضَلُ العِبادَةِ الْعِفافُ، یعنی برترین عبادت ها عفاف است. حضرت در خطبه متقین نفس عفیف را از صفات مومن می شمارند.
روایات اهلبیت(ع) ابعاد گوناگونی از شخصیت و دوران غیبت حضرت ولیعصر(عج) را تبیین کردهاند. امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در حدیثی که در کتاب کمالالدین نقل شده، با توصیف حضرت مهدی(عج) به غربت و تنهایی آخرین حجت الهی در عصر غیبت اشاره میکنند؛ غربتی که مسئولیت منتظران را در شناخت، یاد و یاری آن حضرت بیش از پیش یادآور میشود.
نه برتریجویی و نه خودکمبینی؛ دوستی که خود را بزرگتر از دوستش میبیند، مدام تحقیر میکند و دوستی که خود را کوچکتر میبیند، مدام فداکاریِ افراطی میکند. هر دو، تواضع را نقض میکنند. تواضع واقعی آن است که بدانی تو و دوستت دو انسان با ارزشهای برابر هستید، هرچند تواناییها و نقشهایتان متفاوت باشد، پذیرش خطاهای هم؛ وقتی قدر خود را بدانی، میدانی که معصوم نیستی، پس در برابر خطای دوستت سختگیر نیستی و از او انتظار بینقصی نداری.
تشییع پیکر اولیای الهی، تنها بدرقه یک انسان نیست؛ فرصتی است برای بهرهمندی از رحمت و پاداشی که در روایات اهلبیت علیهمالسلام نوید داده شده است.
امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام در بخشی از خطبه ۲۳ نهجالبلاغه، با دعایی سرشار از معرفت، از خداوند متعال جایگاه شهیدان، همراهی با سعادتمندان و همنشینی با پیامبران را درخواست میکنند.
امیرالمؤمنین علی علیهالسلام در روایتی، جایگاه والای شهادت و دلبستگی خویش به آن را بیان میکنند.
رهبر شهید در شرح وصیت پیامبر(ص) به امیرالمؤمنین(ع) درباره اهمیت گریستن از خشیت خدا، گریه را معلول انفعالات درونی و درک حقیقت دانستند؛ به گونهای که گریه بدون این حالت درونی، فاقد فایده است.
عنوان بصری پس از سالها شاگردی نزد مالک بن انس، برای یادگیری از امام صادق(ع) به مدینه میآید اما با برخورد اولیه امام مواجه میشود.
در آموزههای اسلامی، گشوده شدن درهای رحمت الهی تنها با دعا محقق نمیشود، بلکه توبه، استغفار، صبر، شکرگزاری و نیکی به دیگران نیز از عوامل مهم نزول رحمت خداوند به شمار میروند. در این میان، قرآن کریم و روایات، آیات و اذکاری را برای طلب رحمت، گشایش و برکت توصیه کردهاند.
در روایتی پیامبر اکرم(ص) گریه بر مصائب حضرت زینب(س) را همسنگ گریه بر امام حسن و امام حسین(ع) دانسته است.
امام مهدی (عج) در فرازی از زیارت ناحیه مقدسه، عمق اندوه و دلدادگی خود به امام حسین (ع) را با عبارتی تأثیرگذار بیان میکنند: «هر صبح و شام بر تو میگریم و در مصیبتت به جای اشک، خون میگریم.» این روایت که در بحارالأنوار نقل شده، جلوهای از پیوند همیشگی با حماسه عاشورا و مظلومیت سیدالشهدا(ع) را به تصویر میکشد.
امام صادق(ع) در روایتی، از اشتیاق بیپایان فرشتگان برای زیارت امام حسین(ع) در کربلا خبر میدهند؛ بهگونهای که همواره گروهی از فرشتگان به این سرزمین مقدس فرود میآیند و گروهی دیگر عروج میکنند، در رفتوآمدی پیوسته که نشان از جایگاه والای کربلا در عالم ملکوت دارد.
عاشورا، نقطه اوج تقابل حق و باطل و ماندگارترین جلوه ایثار در تاریخ اسلام است؛ حماسهای که پیام آن در سخنان پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) بارها تبیین و بر زنده نگه داشتن یاد و راه سیدالشهدا(ع) تأکید شده است.
در روایتی منسوب به پیامبر اکرم(ص) آمده است که در روز قیامت همه چشمها گریان خواهند بود، مگر چشمی که بر مصیبت امام حسین(ع) اشک ریخته باشد؛ چشمی که به تعبیر این روایت، با رضایت و بشارت الهی وارد بهشت خواهد شد.
جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به این منطق نبوی نیازمند است؛ جامعهای که در آن عبادت بدون تقوا، علم بدون بصیرت و فعالیت اجتماعی بدون اخلاق رواج پیدا کند، دیر یا زود دچار فرسایش خواهد شد.
روایتی از امام رضا(ع) در کتاب «عیون اخبار الرضا(ع)» بر اهمیت حفظ کرامت انسانی و پرهیز از هرگونه تبعیض در برخورد اجتماعی تأکید دارد و نشان میدهد که تفاوتگذاری میان فقیر و غنی حتی در سادهترین رفتارها مانند سلام، در نگاه دینی رفتاری ناپسند شمرده میشود.
در این حدیث، ابیذر به مخاطب خود میآموزد که بزرگترین بدی به محبوبترین فرد، همان گناهی است که انسان نسبت به خود مرتکب میشود. رهبر شهید انقلاب با شرح این روایت بیان میکنند که محبت واقعی انسان به خویشتن تنها با ترک معصیت معنا پیدا میکند.
در این حدیث، سخن نیکو عاملی برای افزایش مال و رزق، طولانی شدن عمر و محبوبیت انسان در میان خانواده معرفی شده است. همچنین در بعد اخروی، «قول حسن» انسان را به بهشت رهنمون میکند.
رهبر شهید انقلاب با اشاره به حدیث «فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَعْمَلَ بِالصَّبْرِ مَعَ الْیَقِینِ فَافْعَل»، صبر را در سه عرصه بلا، اطاعت و ترک معصیت معنا کردند و بر نقش یقین در آسان شدن صبر تأکید نمودند.
امام موسی کاظم علیهالسلام در روایتی از اهمیت کنترل زبان و تأثیر آن بر حفظ عزت و شخصیت انسان سخن گفتهاند. ایشان میفرمایند: «زبانت را نگه دار تا عزیز گردی»؛ توصیهای اخلاقی که بر نقش گفتار در کسب احترام و جایگاه اجتماعی تأکید دارد.
سـزاوار نـیـست کـسی کـه بـزرگی خـدا را می شناسد، خود بزرگ بین باشد؛ زیرا بلندمرتبگی کسانی که عظمت خدا را می دانند، در این است که افتادگی کنند و عزّت کسانی که جلال و شکوه خدا را می شناسند، در این است که اظهار ذلّت کنند.
امام هادی(ع) در روایتی از کتاب تحف العقول، آشکار کردن کارها و برنامهها پیش از کامل شدن و استحکام یافتن آنها را موجب آسیب و ناکامی دانسته و بر ضرورت صبر و تدبیر در پیشبرد امور تأکید کردهاند.