تاریخ اسلام و تمدن
پیامبر اسلام(ص) از نگاه اندیشمندان جهان؛ از «مصلح بزرگ» تا «بنیانگذار تمدن»
چه چیزی باعث شده است شخصیت پیامبر اسلام(ص) چهارده قرن پس از ظهور اسلام همچنان مورد توجه مورخان، فیلسوفان، نویسندگان و دینپژوهان غیرمسلمان باشد؟ نگاهی به دیدگاه چهرههایی چون ویل دورانت، تولستوی، کارلایل، گاندی، گوته و کارن آرمسترانگ نشان میدهد که هر یک از زاویهای متفاوت، بر مؤلفههایی همچون توحید، اخلاق، صلح، عدالت، وحدت اجتماعی و نقش تمدنی پیامبر اسلام(ص) تأکید کردهاند.
چرا شیعه و اهلسنت درباره تاریخ میلاد پیامبر(ص) اختلاف دارند؟
اختلاف درباره روز ولادت پیامبر اکرم(ص) در حالی میان شیعه و اهلسنت وجود دارد که اصل تولد آن حضرت در ماه ربیعالاول و در سال عامالفیل مورد اتفاق است؛ اما بررسی منابع تاریخی نشان میدهد که تفاوت در نقل روز ولادت، با شرایط فرهنگی و تاریخی جامعه عرب در آن دوران ارتباط دارد.
راز محبوبیت اهلبیت(ع) میان مسلمانان چه بود؟
سیره اهلبیت(ع) نشان میدهد که مسیر جذب مردم به مکتب آنان از اختلافافکنی نمیگذشت؛ علم، اخلاق، گفتوگوی منطقی و رفتار نیک، ابزار اصلی ائمه(ع) برای جلب محبت مسلمانان و حفظ وحدت جامعه اسلامی بود.
چگونه اخلاق نبوی حضرت محمد(ص) دلهای مخالفان را به اسلام نزدیک میکرد؟
پیامبر اکرم(ص) همه انسانها را بدون هیچ استثنایی همچون فرزندان عزیز و پارهای از وجود خویش میدانست و خیر، سعادت و هدایت همه آنان را میخواست. هنگامی که مشاهده میکرد انسانی در مسیر گمراهی و هلاکت قدم برمیدارد، به شدت اندوهگین میشد؛ درست مانند پدری دلسوز که از گرفتار شدن فرزندانش در تباهی و نابودی رنج میبرد.
از اختلاف تا همدلی؛ روایت تاریخی تلاش مسلمانان برای وحدت
اختلافات مذهبی میان شیعه و اهل سنت ریشههایی تاریخی دارد، اما در کنار این تفاوتها، اشتراکات بنیادینی نیز وجود دارد که همواره زمینهساز تلاش برای تقریب و همگرایی بوده است؛ از تجربههای تاریخی در ایران و جهان اسلام تا شکلگیری اندیشه وحدت اسلامی در دوران معاصر، همه نشان میدهد که کاهش شکافهای مذهبی و تقویت همبستگی مسلمانان، دغدغهای دیرینه و همچنان ضروری است.
روایت کمتر دیدهشده از جامعه نبوی؛ از مشارکت زنان و جوانان تا کرامت انسانی
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: در دوره پیامبر(ص) زنان در امور سیاسی و اجتماعی و فرهنگی دخالت می کنند حتی در امور اقتصادی و نظامی هم فعالیت می کنند. در غزوه حنین برخی زنان در کنار مداوای مجروحان، سلاح به دست گرفتند و از جان پیامبر (ص) دفاع کردند.
اینفوگرافیک|همسر، یاور و یکی از بزرگترین حامیان پیامبر(ص)
انتخاب حضرت خدیجه (س) برای ازدواج، بیش از آنکه انتخاب یک موقعیت اجتماعی باشد، انتخاب یک شخصیت والا بود.
از پیامرسانی تا مدیریت وجوهات؛ بازخوانی نقش سازمان وکالت در عصری که شیعه در محاصره بود
در روزگاری که سامرا به پادگانی محصور برای امام یازدهم و شیعیان تبدیل شده بود، سازمان وکالت نه فقط یک نهاد مالی، بلکه شریان حیاتی ارتباط و حفظ هویت شیعه بود که زمینهساز گذار به دوران غیبت شد.
آیا مشرکان عصر جاهلیت موحد بودند؟/ نگاهی به توحید ربوبی در مذاهب اسلام
کتاب «توحید ربوبی از وحی تا وهم» با نگاهی پژوهشی تطبیقی به حقیقت توحید ربوبی در دیدگاه امامیه و وهابیت می پردازد.
ربیعالاول زیر سایه دهه محسنیه؛ بازخوانی یک اختلاف
شهادت حضرت محسن (ع) یکی از مظلومانهترین وقایع تاریخ اسلام است و در منابع معتبر ذکر شده است. اما بزرگداشت این واقعه، نیازمند دقت تاریخی و هماهنگی با سیره اهلبیت (ع) است. نادیده گرفتن دهه محسنیه به معنای انکار شهادت حضرت محسن (ع) نیست، بلکه به معنای پرهیز از تحریف تاریخی و حفظ تعادل در مناسبتهای دینی است.
سه آیهای که به بهانه هجرت پیامبر (ص) نازل شد
یکی از رویدادهای مهم تاریخ اسلام مربوط به هجرت حضرت پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله از مکه به مدینه است و خداوند حداقل سه آیه از آیات قرآن را در همین حوالی زمانی نازل کرد.
پلکانِ هجرت؛ بازخوانیِ وقایع در پرتوِ آیات وحی
هجرت پیامبر (ص) از بیعتهای عقبه تا معجزات غار ثور، مسیرِ پیریزی تمدن اسلامی را در پرتو آیات الهی رقم زد.
اسلام در مسیر ادویه و ابریشم؛ روایت تمدنی از تاجران مسلمان در شرق آسیا
برخلاف تصورات رایج که فتوحات نظامی را عامل اصلی گسترش اسلام میدانند، شواهد تاریخی نشان میدهد اسلام در شرق آسیا با قدرت نرمِ تجارت و اخلاق گسترش یافته است. بازرگانان مسلمان با تکیه بر اصول انسانی، اعتماد مردمان این مناطق را جلب کردند و مدلی ماندگار از تمدنسازی را ارائه دادند که امروز نیز میتواند الگوی دیپلماسی فرهنگی باشد.
ربیع الاول و سالروز لیلة المبیت
لیلةالمبیت از جلوههای ایثار امیرالمؤمنین علیهالسلام در تاریخ اسلام است؛ شبی که همزمان با هجرت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله از مکه به مدینه، علی علیهالسلام با فدا کردن جان، نقشه دشمنان را ناکام گذاشت و تصریح شیخ مفید، شرافت دنیا و دین را به دست آورد.
آخرین پیامهای پیامبر(ص)؛ آنچه تاریخ در روزهای پایانیِ مدینه از ما پنهان کرده است
در روزهای پایانی عمر پیامبر اکرم(ص)، زمانی که سایه رحلت بر مدینه سنگینی میکرد، اتفاقاتی رخ داد که فراتر از یک سوگواری ساده بود. این روزها، دوران انتقال از رسالت به امامت و تعیین نقشهراه برای امت بود؛ پیامهایی که تاریخ گاه در میان هیاهوی سوگ، از اهمیت حیاتی آنها غافل شده است.
چرا دعوت به ولایت علوی مهمترین محور رسالت نبوی است؟
تقلیل مسئله خلافت پیامبر صلی الله علیه وآله به یک انتخاب سیاسی عادی سبب وهن رسالت نبوی است.
امام حسن(ع)؛ قهرمان صبری که با پذیرش صلح، نقشه نابودی اهلبیت را ناکام گذاشت
دوران امام حسن مجتبی(ع) از تلخترین مقاطع تاریخ اسلام بود؛ زمانی که خیانت کوفیان و فرماندهان، امکان مقابله با معاویه را از میان برد. امام با پذیرش صلح، نه از سر سازش، بلکه برای خنثیکردن توطئه معاویه و حفظ خط اصیل اسلام، شکوهمندترین نرمش قهرمانانه تاریخ را رقم زد.
«تاریخ قرآن» چیست؟ آیا این اصطلاح با الهیبودن قرآن منافات دارد؟
«تاریخ قرآن» بخشی از علوم قرآنی است که به بررسی سرگذشت متن وحی از لوح محفوظ تا امروز میپردازد و با الهی بودن قرآن یا دوران پس از پیامبر (ص) منافاتی ندارد.
از ایمان تا تمدن؛ قرآن چه چیزی را پایه جامعه اسلامی میداند؟
قرآن کریم هدف بعثت پیامبران را تنها دعوت زبانی نمیداند؛ بلکه آن را آغاز تحولی بزرگ برای ساختن انسان و جامعهای بر مدار ایمان معرفی میکند. جامعهای که در نگاه قرآن، پیش از هر چیز با باور به خدا و پایبندی به راه الهی هویت پیدا میکند.
قرآن درباره ذوالقرنین چه میگوید؟ آیا او پیامبر بود؟
ذوالقرنین شخصیتی مؤمن، مقتدر و عدالتطلب است که بر اساس دیدگاه مشهور قرآنپژوهان، اگرچه پیامبر نبود، اما حکومتی گسترده و صالح داشت.
تزکیه و پیشرفت با اجابت دعوت پیامبر(ص) محقق میشود
دعوت پیامبر اکرم(ص) محدود به زمان بعثت نیست،امروز نیز همه مسلمانان مخاطب این دعوت الهی هستند و تا زمانی که به آن پاسخ ندهند، تزکیه، تعلیم و پیشرفت حقیقی در زندگی فردی و اجتماعی محقق نخواهد شد.
بینید| با این تاکتیک پیامبر(ص) میتوان آمریکا را شکست داد
پیامبر(ص) وقتی یهودیان بنینضیر عهدشکنی کردند و قصد ترور ایشان را هم داشتند، اقتصاد آنها را هدف قرار داد و مجبور به تسلیمشان کرد.
خونبهای بینالحرمین؛ چگونه زائران با دستهای بریده جاده نجف به کربلا را ساختند؟
مسیر پیادهروی کربلا امروز جادهای هموار و امن برای میلیونها عاشق است؛ اما این جاده در طول قرنها با خون زائرانی فرش شده که برای یک سلام، بهای قطع عضو و مرگ را به جان خریدند.
اباضیه؛ مذهب رسمی عمان را بیشتر بشناسید
اباضیه یکی از جریانهای قدیمی در تاریخ مذاهب اسلامی است؛ مذهبی که از قرن نخست هجری شکل گرفت و امروز در عمان، بهعنوان مذهب رسمی این کشور، پیروان فراوانی دارد.
تصاویری جالب از حرم امام رضا(ع) برای ۱۶۰ سال قبل
اولین تصاویر از حرم امام رضا(ع) ۱۶۰ سال قبل توسط یک عکاس ایتالیایی ثبت شد.
روایت تازه از زیارتگاه اسلامی آرامگاه کوروش/ آرامگاه کوروش پس از ورود اسلام به ایران «مشهد مادر سلیمان» نامیده شد
یافتهای تازه در جریان مرمت کاروانسرای تاریخی پاسارگاد نشان میدهد آرامگاه کوروش قرنها پس از سقوط هخامنشیان، به عنوان «مشهد مادر سلیمان» یکی از زیارتگاههای مهم فارس بوده است.
متعصبان کجاندیش چگونه در نهروان عمیقترین ضربه را به جامعه وارد کردند؟
جنگ نهروان برخلاف جنگهای جمل و صفین که مواجهه با عهدشکنان سیاسی و دنیاطلبان شام بود، رویارویی با جریانی بود که از درون جبهه خودی سر برآورد.
در سایه نیزهها
از عصر آتش و عطش در کربلا تا روزهای سنگین اسارت در کوفه و شام، کودکان اهلبیت سهمی بزرگ از مصیبت داشتند؛ سهمی که گاه در میان روایت دلاوریها و خطبهها کمتر دیده میشود. مقاتل و منابع تاریخی، از نگاههای هراسان، لبهای خشک، داغ پدر، تازیانه راه و غربت خرابه شام خبر میدهند؛ از کودکانی که در کنار قهرمانان کربلا، خود نیز قهرمانان صبر بودند.
سندرومِ بیثباتی؛ واکاویِ عللِ فروپاشیِ سرمایهیِ اجتماعی در کوفهیِ سالِ ۴۱ هجری
کوفه در سالِ ۴۱ هجری، تنها صحنهیِ یک منازعهیِ سیاسی نبود؛ این شهر به نمونهای تاریخی از فروپاشیِ سرمایهیِ اجتماعی، بیثباتیِ هویتی و ناتوانیِ جامعه در ایستادن کنارِ رهبریِ حق تبدیل شد. در چنین فضایی، امام حسن مجتبی (ع) نه فقط با سپاهِ شام، بلکه با سستیِ ارادهها، تزلزلِ وفاداریها و تنهاییِ دردناکی روبهرو شدند که ریشه در بحرانهایِ عمیقِ اجتماعیِ کوفه داشت.
تنها ایرانینژاد اهلبیت پیامبر(ص)
سلمان فارسی از شخصیتهای اسلامی بلندآوازه و از صحابه معروف پیامبر اکرم(ص) است که از چنان درجه بالایی برخوردار است که پیامبر(ص) او را از اهلبیت(ع) خود خواند.
