فقر فقط سفره انسان را کوچک نمی‌کند؛ گاهی می‌تواند او را به جایی برساند که برای تأمین نیازش دست به سوی دیگران دراز کند، محتاج افراد پست شود یا ناخواسته کسی را مدح یا نکوهش کند. امام علی(ع) در سخنی تأمل‌برانگیز، از خداوند می‌خواهد آبرو و شخصیتش را از پیامدهای چنین نیازمندی‌ای حفظ کند.
امام علی(ع) می‌توانست با مصلحت‌اندیشی، حکومت معاویه را برای مدتی تحمل و سپس او را برکنار کند؛ اما عدالت برای ایشان قابل معامله نبود. آیت‌الله حاج‌آقا محمد بروجردی در شرح این سیره، از چرایی پرهیز امام علی(ع) از مکر و تأیید حتی موقت حکومت ظالم می‌گوید.
گاهی راه گشایش از جایی می‌رسد که کمتر به آن توجه می‌کنیم؛ قرآن و روایات از دو کلید برای دفع بلا و گشایش روزی می‌گویند: استغفار و دعا.
فتنه همیشه با حادثه‌ای بزرگ و ترسناک وارد زندگی انسان نمی‌شود؛ گاهی درست در میان محبوب‌ترین داشته‌های او پنهان است. امیرالمؤمنین(ع) با اشاره به مال و فرزند، از آزمونی سخن می‌گوید که می‌تواند صبر، رضایت، شکر و میزان دلبستگی انسان به دنیا را آشکار کند.
مردم پایان داستان رستم و سهراب را می‌دانستند، اما باز هم با مرگ سهراب می‌گریستند، قهوه‌خانه را سیاه‌پوش می‌کردند و حتی برای نجات او به نقال پول و دام می‌دادند. نقالی فقط قصه‌گویی نبود؛ رسانه‌ای زنده برای انتقال ادبیات، حماسه، ارزش‌های اخلاقی و روایت‌های دینی بود که امروز برای ماندن، به مخاطبان و قالب‌های تازه نیاز دارد.
ممکن است انسانی سال‌ها نماز بخواند و عبادت کند، اما میان «صحیح بودن» و «قبول شدن» اعمال او فاصله‌ای عمیق وجود داشته باشد. حاج‌آقا مجتبی تهرانی با استناد به سخن امیرالمؤمنین(ع) از دو ویژگی‌ای می‌گوید که بدون آنها اعمال نیک به مقام قبولی نمی‌رسند: تقوا و اخلاص؛ و امام صادق(ع) از دو رکعت نمازی سخن می‌گویند که اگر پس از پنجاه سال عبادت پذیرفته شود، می‌تواند راه نجات انسان را باز کند.
آیت‌الله‌العظمی بروجردی(ره) در مواجهه با متکدی‌ای که توانایی کار و کسب داشت، به جای تقویت روحیه تکدی‌گری، او را به تلاش برای تأمین معاش دعوت کرد و با استناد به سخن امیرالمؤمنین(ع) یادآور شد که عزت انسان در گرو کار و تلاش اوست.
غرفه آستان مقدس علوی در بیست‌وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب بغداد، با نمایش نسخه‌ای از قرآن کریم منسوب به خط امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)، مورد توجه بازدیدکنندگان قرار گرفت.
روزهای سخت بخشی از زندگی هر انسانی است، اما در نگاه امام علی(ع) می‌توان با صبر، خرد، امید به خدا و شناخت درست از خود، از دل دشواری‌ها عبور کرد. در ادامه ۴۰ توصیه و سخن ارزشمند از امام علی(ع) را می‌خوانید که می‌تواند راهنمایی برای حفظ آرامش و افزایش تاب‌آوری در برابر مشکلات باشد.
امیرالمؤمنین(ع) در یک توصیه کوتاه، مسیر رسیدن به پیروزی را آشکار می‌کند؛ مسیری که از دوراندیشی آغاز می‌شود، با فکر و مشورت ادامه پیدا می‌کند و با یک اصل مهم یعنی «رازنگهداری» کامل می‌شود.
آیت‌الله بهاءالدینی(قدس سره) استغفار را از مهم‌ترین اذکار برای گردآوری خیر دنیا و آخرت دانسته و با نقل سخنی از امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «با استغفار معطر شوید؛ مبادا که بوی گناهان شما را رسوا کند.»
امام علی(ع) از یارانی گلایه می‌کرد که هنگام دفاع از حق، با بهانه‌های مختلف از میدان کنار می‌کشیدند؛ سخنان آن حضرت، تصویری روشن از پیامدهای سستی و بی‌مسئولیتی در برابر حق ارائه می‌دهد.
حجت‌الاسلام حسین انصاریان با اشاره به روایتی از پیامبر اکرم(ص)، از جایگاه ویژه امیرالمؤمنین(ع) در روز قیامت گفت؛ روایتی که بر اساس آن، پیامبر(ص) می‌فرمایند: «وقتی وارد قیامت می‌شوم، تکیه‌گاهم علی(ع) است.»
چرا انسان به صاحبان قدرت و ثروت دل می‌بندد و برای نزدیک‌شدن به آنها طمع می‌کند؟ امیرالمؤمنین(ع) با تعبیری تکان‌دهنده، این میل را خطری برای عزت انسان می‌داند و راه مهار آن را در زهد آگاهانه، قناعت و پناه‌بردن به خداوند معرفی می‌کند.
در نهج‌البلاغه، امام علی(ع) قرآن را فقط کتابی برای خواندن نمی‌داند؛ بلکه آن را چراغ هدایت، «بهار دل‌ها»، درمان دردهای معنوی، معیار تشخیص حق از باطل و ریسمانی برای نجات انسان معرفی می‌کند.
نماز در سیره پیامبر اکرم(ص) جایگاهی ویژه داشت و هیچ‌یک از امور روزمره زندگی نمی‌توانست بر اقامه آن مقدم شود. امیرالمؤمنین علی(ع) در روایتی، میزان اهتمام رسول خدا(ص) به نماز را توصیف کرده‌اند.
یک عالم معتزلی و شارح مشهور نهج‌البلاغه، سخن امام علی(ع) درباره «یعسوب‌الدین» و گرد آمدن مردم پیرامون او را از اخبار مربوط به مهدی آخرالزمان دانسته است؛ روایتی که می‌تواند یکی از نقاط قابل تأمل در گفت‌وگوی مشترک شیعه و اهل سنت درباره مهدویت باشد.
روایتی از ابن مغازلی شافعی، از منابع اهل‌سنت، ماجرای انفاق چهار درهم توسط امام علی(ع) را روایت می‌کند؛ چهار درهمی که یکی در شب، یکی در روز، یکی پنهانی و دیگری آشکارا بخشیده شد.
«زیارت امین‌الله» تنها سلامی بر امیرالمؤمنین(ع) نیست؛ مناجاتی عمیق برای آرام شدن دل در برابر تقدیر الهی، رضایت به قضای خدا، شوق دیدار پروردگار و پیوند با اولیای الهی است. این زیارت که از امام سجاد(ع) نقل شده، از زیارت‌های معتبر و پرفضیلتی است که در منابع شیعه جایگاهی ویژه دارد و می‌توان آن را در کنار مزار امیرالمؤمنین(ع) و دیگر ائمه(ع) زمزمه کرد.
از نگاه امیرالمؤمنین(ع)، کمال انسان تنها به دانستن و اندیشیدن نیست؛ عقل با دانش، تجربه و تفکر رشد می‌کند و دل با دوری از گناه و پایبندی به تقوا سلامت می‌ماند. در آموزه‌های علوی، عقلِ پخته و قلبِ سالم، دو سرمایه ارزشمند برای رسیدن به سعادت حقیقی‌اند.
حضرت آیت‌الله جوادی آملی در درس اخلاق خود، عبادت‌کنندگان را بر اساس انگیزه بندگی به سه گروه تقسیم کرد. به گفته وی، برخی از سر ترس عبادت می‌کنند، گروهی با انگیزه رسیدن به بهشت و عده‌ای نیز از سر شکر و شوق دیدار خداوند.
یکی از رویدادهای مهم تاریخ اسلام مربوط به هجرت حضرت پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله از مکه به مدینه است و خداوند حداقل سه آیه از آیات قرآن را در همین حوالی زمانی نازل کرد.
هجرت پیامبر (ص) از بیعت‌های عقبه تا معجزات غار ثور، مسیرِ پی‌ریزی تمدن اسلامی را در پرتو آیات الهی رقم زد.
آیا زیاد بودن طرفداران یک جریان، نشانه حقانیت آن است؟ امیرالمؤمنین(ع) در خطبه‌های نهج‌البلاغه پاسخی روشن به این پرسش می‌دهد: «در طریق هدایت از کمی نفرات نترسید.» از نگاه امام علی(ع)، اقلیت بودن اهل حق نه دلیل شکست است و نه مجوز عقب‌نشینی؛ چه بسیار گروه‌های اندکی که در طول تاریخ، به یاری خدا بر لشکرهای بزرگ باطل پیروز شده‌اند.
لیلة‌المبیت از جلوه‌های ایثار امیرالمؤمنین علیه‌السلام در تاریخ اسلام است؛ شبی که هم‌زمان با هجرت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله از مکه به مدینه، علی علیه‌السلام با فدا کردن جان، نقشه دشمنان را ناکام گذاشت و تصریح شیخ مفید، شرافت دنیا و دین را به دست آورد.
دعای مشلول تنها روایتی از طلب شفا و برآورده‌شدن حاجت نیست؛ حکایت جوانی است که پس از خطایی سنگین و نفرین پدر، در جست‌وجوی راه بازگشت و گشایش، به امام علی(ع) پناه می‌برد. این دعا که در منابعی چون «مهج الدعوات»، «البلد الأمین» و «بحارالانوار» نقل شده، مجموعه‌ای بلند از اسماء و صفات الهی، توبه، امید، توکل و طلب گشایش است؛ مناجاتی که در سنت دعایی شیعه جایگاهی ویژه یافته است.
انسان‌دوستی یعنی انسانیت‌دوستی؛ یعنی راه و هدف انسانیت و کمال انسانیت را دوست داشته باشیم. علی‌دوستی انسانیت‌دوستی است، زیرا علی(ع) تجسمی از انسانیت، حق‌پرستی، پاکی، شجاعت، عدالت و یاری مظلوم بود. اسلام مکتب انسانیت‌دوستی است، نه انسان‌دوستی؛ زیرا نمی‌توان انسانیت و ضدانسانیت را یکسان دوست داشت.
تقلیل مسئله خلافت پیامبر صلی الله علیه وآله به یک انتخاب سیاسی عادی سبب وهن رسالت نبوی است.
لحظات پایانی عمر رسول الله (ص) با صحنه‌هایی جان‌سوز همراه بود؛ حضرت فاطمه زهرا(س) در کنار بستر پدر اشک می‌ریخت، امام حسن و امام حسین(ع) خود را به پیامبر(ص) رساندند و رسول خدا(ص) در واپسین لحظات، امیرالمؤمنین(ع) را فراخواند. سرانجام پیامبر(ص) سر مبارک خود را در دامان علی(ع) گذاشت و چشم از جهان فروبست؛ روایتی از واپسین دقایق زندگی پیامبر رحمت که یکی از غم‌بارترین صفحات تاریخ اسلام را رقم زد.
امام علی(ع) در نامه چهلم نهج‌البلاغه، کارگزاری را که گزارشی درباره خیانت او به اموال عمومی دریافت کرده بود، به پاسخ‌گویی فرا می‌خواند؛ اما نکته قابل تأمل اینجاست که حضرت حتی پیش از اثبات اتهام، با به‌کار بردن عبارت «اگر چنین کرده باشی» بر ضرورت بررسی و پاسخ‌گویی تأکید می‌کند. محور اصلی این نامه، تنها حسابرسی دنیوی نیست؛ بلکه هشدار امام درباره حسابرسی الهی است: «بدان که حسابرسی خداوند از حسابرسی مردم سخت‌تر است.»