شاید عجیب به نظر برسد، اما در روایتی از امام صادق(ع) توصیه شده است مردم حتی وقتی کالاها گران میشوند، خرید را متوقف نکنند؛ توصیهای که در نگاه نخست ممکن است به معنای بیتوجهی به گرانی تعبیر شود. اما پشت این سخن، نکتهای مهم درباره حفظ رونق اقتصادی، حمایت از تولید و جلوگیری از تعطیلی کسبوکارها نهفته است؛ توصیهای که البته به معنای اسراف، احتکار یا خرید فراتر از توان مالی خانواده نیست.
امام صادق(ع) در روایتی، استغفار و طلب آمرزش از خداوند را یکی از راههای گشایش در رزق و روزی معرفی کردهاند و بر مداومت بر آن هنگام تأخیر در رسیدن روزی تأکید دارند.
حضرت فاطمه زهرا(س) در منظومه معارف اهلبیت(ع)، جایگاهی فراتر از شناخت و درک عادی بشر دارند؛ بانویی که حلقه اتصال رسالت پیامبر اکرم(ص) و امامت دوازده امام(ع) و سرچشمه تداوم نسل و معارف اهلبیت(ع) به شمار میروند. آیتالله العظمی وحید خراسانی در نوشتاری درباره مقام و فضائل حضرت زهرا(س)، با استناد به آیات قرآن و روایات اهلبیت(ع)، ابعاد گوناگون عظمت معنوی و جایگاه بینظیر آن حضرت را تبیین کردهاند.
پایبندی به دین در دوران غیبت، آزمونی دشوار برای مؤمنان است؛ امام جعفر صادق(ع) در روایتی از کتاب الکافی، سختی استقامت بر ایمان در این دوران را به تراشیدن خار مغیلان با دست تشبیه کردهاند.
آیا دوست دارید روزی در شمار یاران امام زمان (عج) باشید و در رکاب ایشان قرار بگیرید؟ شاید تصور کنید برای یاری امام عصر باید ظهور را درک کنید، اما امام صادق (ع) در روایتی امیدبخش، سه ویژگی مهم منتظران واقعی را معرفی کردهاند؛ ویژگیهایی که هرکدام از ما میتوانیم از همین امروز در زندگی خود به آنها عمل کنیم.
امام صادق(ع) در روایتی، علت نامگذاری حضرت فاطمه زهرا(س) به محدثه را بیان میکنند؛ بانویی که فرشتگان الهی با او سخن میگفتند.
گاهی فریبکاری در لباس دینداری ظاهر میشود؛ با کلامی شیرین، چهرهای آراسته و سخنانی بهظاهر معنوی، اما با نیتی که چیزی جز رسیدن به منافع دنیوی نیست. امام صادق(ع) در روایتی تأملبرانگیز، از افرادی پرده برمیدارند که دین را وسیلهای برای رسیدن به دنیا قرار دادهاند و با ظاهری فریبنده، حقیقتی آلوده را پنهان میکنند.
از نگاه امام صادق(ع)، ارزش دانش تنها به آموختن و دانستن نیست؛ نیت الهی، عمل به آموختهها و آموزش آن به دیگران، مسیری است که برای انسان جایگاهی والا رقم میزند. در روایتی از آن حضرت، از مقام کسی سخن گفته شده است که برای خدا میآموزد، برای خدا عمل میکند و برای خدا به دیگران آموزش میدهد.
چرا شیطان بیش از دیگران، مؤمنان را هدف وسوسههای خود قرار میدهد؟ امام صادق(ع) در روایتی خطاب به زراره، از تمرکز ابلیس بر اهل ایمان سخن میگویند و تأکید میکنند که او از دیگران فارغ شده است؛ تعبیری تأملبرانگیز که این پرسش را پیش میکشد: آیا مؤمنبودن، انسان را در معرض حملات بیشتری قرار میدهد؟ بررسی این روایت در پرتو آیات قرآن، از راز این تقابل و محدودیت قدرت شیطان در برابر اراده انسان پرده برمیدارد.
امام جعفر صادق(ع) در روایتی، حسادت را عاملی بازدارنده از آرامش درونی میدانند و هشدار میدهند که فرد حسود نباید انتظار آسودگی خاطر و آرامش قلبی داشته باشد.
نخستین لحظات ورود انسان به عالم برزخ با چه پرسشهایی همراه است؟ بر اساس روایات اسلامی، دو فرشته درباره توحید، نبوت، ولایت امامان(ع) و حتی چگونگی گذراندن عمر و کسبوکار انسان از او سؤال میکنند؛ اما نکته مهم این است که آیا پاسخ به این پرسشها تنها به دانستههای انسان بستگی دارد یا حقیقت اعتقادات و اعمال او نیز در این مرحله آشکار میشود؟
حضرت مهدی(عج) تنها در مسئله ظهور و قیام، موضوع روایات امام صادق(ع) نیست؛ در سخنان آن حضرت، زندگی و دوران غیبت امام مهدی(عج) با سرگذشت پیامبرانی چون موسی، یوسف، عیسی، خضر، نوح و صالح(ع) و همچنین رسول اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) پیوند خورده است. از ولادت پنهانی و ناشناخته ماندن در میان مردم تا طولانی شدن غیبت و حتی شیوه مواجهه با مخالفان؛ شباهتهایی که به گفته این روایات، بخشی از رازهای مهدویت و استمرار سنت الهی در مسیر هدایت بشر را آشکار میکند.
خوشاخلاقی در آموزههای اسلامی صرفاً یک ویژگی فردی یا رفتار پسندیده اجتماعی نیست، بلکه از آن بهعنوان عاملی مؤثر در کنترل خشم، تقویت روابط خانوادگی و اجتماعی و رشد معنوی انسان یاد شده است؛ چنانکه امام صادق(ع) خوشاخلاقی را عاملی برای زدوده شدن گناهان معرفی میکند.
سفر فقط رسیدن به مقصد نیست؛ در روایتی از امام صادق(ع) توصیهای برای مسافران نقل شده که در کنار خواندن آیتالکرسی، آنان را به عبرت گرفتن از مسیر، تفکر در سکوت و زنده نگه داشتن یاد خدا در سخن گفتن دعوت میکند.
همه لغزشها ناگهان اتفاق نمیافتند؛ گاهی یک دلبستگی ساده، اگر از کنترل خارج شود، میتواند انسان را قدمبهقدم از مسیر درست دور کند. در روایتی از امام صادق(ع)، شش دلبستگی بهعنوان زمینههای مهم عصیان معرفی شدهاند؛ دلبستگیهایی که در ظاهر بخشی از زندگیاند، اما افراط در آنها میتواند به غفلت از وظایف و ارتکاب گناه منجر شود.
صله رحم فقط یک توصیه اخلاقی برای حفظ ارتباط با خویشاوندان نیست؛ در روایات اسلامی برای این عمل آثاری مانند افزایش رزق، دور شدن مرگ بد و طولانی شدن عمر بیان شده است. در روایتی از امام صادق(ع) درباره راه چاره مرگ پرسیدند، فرمودند: «صله رحم، چاره مرگ است.»
ممکن است انسانی سالها نماز بخواند و عبادت کند، اما میان «صحیح بودن» و «قبول شدن» اعمال او فاصلهای عمیق وجود داشته باشد. حاجآقا مجتبی تهرانی با استناد به سخن امیرالمؤمنین(ع) از دو ویژگیای میگوید که بدون آنها اعمال نیک به مقام قبولی نمیرسند: تقوا و اخلاص؛ و امام صادق(ع) از دو رکعت نمازی سخن میگویند که اگر پس از پنجاه سال عبادت پذیرفته شود، میتواند راه نجات انسان را باز کند.
آیتالله جوادی آملی با استناد به روایتی از امام صادق(ع)، یکی از پایههای رشد فرهنگی جامعه را پرهیز از اظهارنظر و داوری بدون علم و تحقیق دانستند و تأکید کردند که انسان نباید مطلبی را بدون آگاهی تصدیق یا تکذیب کند.
برخی انسانها که فرصت کافی برای بندگی ندارند، همواره در جستوجوی فرصتی برای عبادت هستند و از خداوند مهلت میخواهند؛ اما در مقابل، کسانی که فرصت در اختیار دارند، با بهانههای مختلف انجام کارهای نیک را به آینده موکول میکنند.
چرا برخی انسانها در بهشت و برخی در جهنم جاودانه میشوند؟ امام صادق(ع) در روایتی، پاسخ این پرسش مهم را در «نیت» انسان میدانند و با استناد به آیهای از قرآن کریم توضیح میدهند که اگر انسان میتوانست برای همیشه در دنیا باقی بماند، نیت و جهتگیری او نسبت به اطاعت یا نافرمانی خداوند، معیار مهمی در سرنوشت ابدی او خواهد بود.
وقتی از امام صادق(ع) درباره «خُلق عظیم» پیامبر اکرم(ص) سؤال شد، ایشان در پاسخی کوتاه فرمودند: «هُوَ الْقُرْآنُ»؛ یعنی «خُلق عظیم» همان قرآن است.
امام صادق(ع) در روایتی که در کتاب «وسائل الشیعه» نقل شده است، به هشداری الهی خطاب به یکی از پیامبران گذشته اشاره میکنند؛ هشداری درباره ظهور گروهی که برای دستیابی به دنیا، مال، جاه و ریاست، دین را به ابزاری برای فریب مردم تبدیل میکنند.
سخنان شماری از دانشمندان اهل سنت درباره امام صادق(ع) نشان میدهد که جایگاه علمی و فضایل اخلاقی آن حضرت، فراتر از مرزهای مذهبی مورد توجه قرار گرفته است؛ از تعبیر «داناترین فرد زمان خود» تا تأکید بر گستردگی دانش امام ششم شیعیان.
شادابی و نشاط را فقط در نسخههای امروزی جستوجو نکنید؛ در برخی روایات اسلامی، توصیههایی برای تقویت روحیه و سرزندگی آمده که از پیادهروی و تماشای سبزه و آب جاری تا معاشرت با دوستان و توجه به پاکیزگی را دربرمیگیرد. امام صادق(ع) در روایتی از مجموعهای از عوامل شادابی و شکوفایی سخن گفته است؛ توصیههایی که نشان میدهد توجه به نشاط جسم و روان، در آموزههای اسلامی نیز جایگاه ویژهای داشته است.
تولد پنهان، وکلای سری، ۴۰ عقیقه و یک عمهی شاهد؛ این موارد راهحلهای امام عسکری (ع) برای گفتن یک حقیقت بزرگ بود: امام هست ولی دیده نمیشود.
حجتالاسلام و المسلمین رضا محمدی در پاسخ به پرسشی دربارهی معنای رایجِ «دیدار به قیامت» توضیح داد که این تعبیر در گفتار عامه، بیشتر ناظر به قیامت صغرا یعنی مرگ و مرحلهی پس از آن است، نه لزوماً قیامت کبرا.