حضرت مهدی(عج) تنها در مسئله ظهور و قیام، موضوع روایات امام صادق(ع) نیست؛ در سخنان آن حضرت، زندگی و دوران غیبت امام مهدی(عج) با سرگذشت پیامبرانی چون موسی، یوسف، عیسی، خضر، نوح و صالح(ع) و همچنین رسول اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) پیوند خورده است. از ولادت پنهانی و ناشناخته ماندن در میان مردم تا طولانی شدن غیبت و حتی شیوه مواجهه با مخالفان؛ شباهتهایی که به گفته این روایات، بخشی از رازهای مهدویت و استمرار سنت الهی در مسیر هدایت بشر را آشکار میکند.
خوشاخلاقی در آموزههای اسلامی صرفاً یک ویژگی فردی یا رفتار پسندیده اجتماعی نیست، بلکه از آن بهعنوان عاملی مؤثر در کنترل خشم، تقویت روابط خانوادگی و اجتماعی و رشد معنوی انسان یاد شده است؛ چنانکه امام صادق(ع) خوشاخلاقی را عاملی برای زدوده شدن گناهان معرفی میکند.
سفر فقط رسیدن به مقصد نیست؛ در روایتی از امام صادق(ع) توصیهای برای مسافران نقل شده که در کنار خواندن آیتالکرسی، آنان را به عبرت گرفتن از مسیر، تفکر در سکوت و زنده نگه داشتن یاد خدا در سخن گفتن دعوت میکند.
همه لغزشها ناگهان اتفاق نمیافتند؛ گاهی یک دلبستگی ساده، اگر از کنترل خارج شود، میتواند انسان را قدمبهقدم از مسیر درست دور کند. در روایتی از امام صادق(ع)، شش دلبستگی بهعنوان زمینههای مهم عصیان معرفی شدهاند؛ دلبستگیهایی که در ظاهر بخشی از زندگیاند، اما افراط در آنها میتواند به غفلت از وظایف و ارتکاب گناه منجر شود.
صله رحم فقط یک توصیه اخلاقی برای حفظ ارتباط با خویشاوندان نیست؛ در روایات اسلامی برای این عمل آثاری مانند افزایش رزق، دور شدن مرگ بد و طولانی شدن عمر بیان شده است. در روایتی از امام صادق(ع) درباره راه چاره مرگ پرسیدند، فرمودند: «صله رحم، چاره مرگ است.»
ممکن است انسانی سالها نماز بخواند و عبادت کند، اما میان «صحیح بودن» و «قبول شدن» اعمال او فاصلهای عمیق وجود داشته باشد. حاجآقا مجتبی تهرانی با استناد به سخن امیرالمؤمنین(ع) از دو ویژگیای میگوید که بدون آنها اعمال نیک به مقام قبولی نمیرسند: تقوا و اخلاص؛ و امام صادق(ع) از دو رکعت نمازی سخن میگویند که اگر پس از پنجاه سال عبادت پذیرفته شود، میتواند راه نجات انسان را باز کند.
آیتالله جوادی آملی با استناد به روایتی از امام صادق(ع)، یکی از پایههای رشد فرهنگی جامعه را پرهیز از اظهارنظر و داوری بدون علم و تحقیق دانستند و تأکید کردند که انسان نباید مطلبی را بدون آگاهی تصدیق یا تکذیب کند.
برخی انسانها که فرصت کافی برای بندگی ندارند، همواره در جستوجوی فرصتی برای عبادت هستند و از خداوند مهلت میخواهند؛ اما در مقابل، کسانی که فرصت در اختیار دارند، با بهانههای مختلف انجام کارهای نیک را به آینده موکول میکنند.
چرا برخی انسانها در بهشت و برخی در جهنم جاودانه میشوند؟ امام صادق(ع) در روایتی، پاسخ این پرسش مهم را در «نیت» انسان میدانند و با استناد به آیهای از قرآن کریم توضیح میدهند که اگر انسان میتوانست برای همیشه در دنیا باقی بماند، نیت و جهتگیری او نسبت به اطاعت یا نافرمانی خداوند، معیار مهمی در سرنوشت ابدی او خواهد بود.
وقتی از امام صادق(ع) درباره «خُلق عظیم» پیامبر اکرم(ص) سؤال شد، ایشان در پاسخی کوتاه فرمودند: «هُوَ الْقُرْآنُ»؛ یعنی «خُلق عظیم» همان قرآن است.
امام صادق(ع) در روایتی که در کتاب «وسائل الشیعه» نقل شده است، به هشداری الهی خطاب به یکی از پیامبران گذشته اشاره میکنند؛ هشداری درباره ظهور گروهی که برای دستیابی به دنیا، مال، جاه و ریاست، دین را به ابزاری برای فریب مردم تبدیل میکنند.
سخنان شماری از دانشمندان اهل سنت درباره امام صادق(ع) نشان میدهد که جایگاه علمی و فضایل اخلاقی آن حضرت، فراتر از مرزهای مذهبی مورد توجه قرار گرفته است؛ از تعبیر «داناترین فرد زمان خود» تا تأکید بر گستردگی دانش امام ششم شیعیان.
شادابی و نشاط را فقط در نسخههای امروزی جستوجو نکنید؛ در برخی روایات اسلامی، توصیههایی برای تقویت روحیه و سرزندگی آمده که از پیادهروی و تماشای سبزه و آب جاری تا معاشرت با دوستان و توجه به پاکیزگی را دربرمیگیرد. امام صادق(ع) در روایتی از مجموعهای از عوامل شادابی و شکوفایی سخن گفته است؛ توصیههایی که نشان میدهد توجه به نشاط جسم و روان، در آموزههای اسلامی نیز جایگاه ویژهای داشته است.
تولد پنهان، وکلای سری، ۴۰ عقیقه و یک عمهی شاهد؛ این موارد راهحلهای امام عسکری (ع) برای گفتن یک حقیقت بزرگ بود: امام هست ولی دیده نمیشود.
حجتالاسلام و المسلمین رضا محمدی در پاسخ به پرسشی دربارهی معنای رایجِ «دیدار به قیامت» توضیح داد که این تعبیر در گفتار عامه، بیشتر ناظر به قیامت صغرا یعنی مرگ و مرحلهی پس از آن است، نه لزوماً قیامت کبرا.