اگر تقویم از زندگی بشر حذف شود، نظم بسیاری از امور اقتصادی، اجتماعی و حتی کشاورزی و زندگی روزمره از بین می‌رود؛ اما آیا برای فهمیدن زمان همیشه به تقویم‌های چاپی و محاسبات پیچیده نیاز داریم؟ شکل‌های گوناگون ماه در آسمان، خود یک «تقویم طبیعی» است؛ تقویمی که با نگاهی دقیق به هلال و تغییرات آن، می‌توان گذر روزهای ماه را از روی آسمان تشخیص داد.
چرا به این ماه‌ها حرام می‌گوییم؛ آیا این تعبیر به معنای ممنوعیت و محدودیت است یا نشانه قداست و احترام؟ بررسی ریشه‌های تاریخی و قرآنی نشان می‌دهد ماجرا فراتر از یک واژه ساده است.
برای بسیاری از مردم، سال نو یعنی چراغانی، سفره‌های رنگی و حس تازه شدن. اما در تقویم قمری مسلمانان، آغاز سال همیشه حال و هوای عید ندارد و گاهی با سکوت، عزاداری یا تأمل همراه است. این تفاوت از کجا می‌آید و چرا سال نو مسلمانان بیشتر یادآور تاریخ و معناست تا جشن و سرود؟
ماههای قمری شامل دوازده ماه با نام‌های محرم، صفر، ربیع الاول، ربیع الثانی (یا ربیع الاخر)، جمادی الاول، جمادی الثانی (یا جمادی الاخر)، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذیقعده و ذیحجه هستند.
در عرصه عبادات اسلامی قرآن کریم، تقویم قمری را به رسمیت شناخته است. هرچند استفاده از تقویم‌های دیگر مانند شمسی یا میلادی برای امور عرفی ایرادی ندارد.