به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، کتاب «محیالدین؛ برگی از خاطرات مرحوم آیتالله محیالدین حائری شیرازی» اثری تازهمنتشرشده است که حدود ۱۱۰ خاطره کوتاه و مستقل را با روایت اولشخص در اختیار مخاطبان قرار میدهد. در این کتاب، آیتالله حائری شیرازی خود روایتگر ماجراهاست؛ از تجربههای خانوادگی و اجتماعی سخن میگوید، از اتفاقات روزمره مثال میآورد و در پایان هر خاطره، نکتهای تربیتی و دینی را پیش روی مخاطب قرار میدهد.
این شیوه روایت باعث شده است خواننده بهجای مواجهه با یک زندگینامه رسمی، احساس کند در حال شنیدن خاطرات و تجربههای شخصی خود آیتالله حائری شیرازی است؛ تجربههایی که هرکدام میتوانند دریچهای برای بازاندیشی در رفتار و سبک زندگی باشند.
بازگشت به فطرت؛ محور اصلی اندیشه تربیتی آیتالله حائری شیرازی
بنابر روایت تسنیم، آیتالله محیالدین حائری شیرازی خود را پیش از هر چیز یک مربی میدانست. در نگاه او، تربیت زمانی به نتیجه میرسد که فطرت انسان بر طبیعت او حاکم شود. وی معتقد بود وظیفه تربیت، تقویت فطرت و فراهم کردن زمینه حاکمیت آن بر تمایلات طبیعی است؛ در مقابل، غفلت از این مسیر موجب میشود طبیعت بر فطرت غلبه کند.
این نگاه فطرتمحور در آثار مختلف او، از جمله «راه رشد»، «تعلق»، «فکر» و «تربیت دینی کودک» دیده میشود. کتاب «محیالدین» نیز ادامه همین رویکرد است؛ با این تفاوت که در این اثر، زندگی شخصی و تجربههای روزمره او به بستری برای انتقال مفاهیم تربیتی تبدیل شده است.
خاطرات خانوادگی، شیوه تربیتی مادر در واگذاری مسئولیت به فرزندان، مواجهه با مسائل اجتماعی و چگونگی مدیریت خشم، نمونههایی از موضوعاتی هستند که در این کتاب به مفاهیمی برای تقویت وجدان درونی و مسئولیتپذیری تبدیل میشوند.
انس با قرآن، نهجالبلاغه و حافظ؛ پیوند معرفت دینی با زندگی روزمره
حجتالاسلام والمسلمین مهدی ماندگاری که از نزدیک با آیتالله حائری شیرازی آشنایی داشته است، در گفتوگویی به مناسبت انتشار کتاب «محیالدین»، به برخی ویژگیهای شخصیتی و فکری ایشان اشاره کرده است.
یکی از ویژگیهای برجسته آیتالله حائری شیرازی، انس عمیق با قرآن، نهجالبلاغه و دیوان حافظ بود. مباحثات ایشان درباره حافظ در قالب برنامههایی با عنوان «درسهایی از حافظ» از تلویزیون پخش میشد.
در نگاه او، حافظ تنها یک شاعر نبود، بلکه آثارش میتوانست زمینهای برای شناخت حالات نفسانی، تأمل در رفتار انسان و حرکت در مسیر سلوک معنوی باشد. این پیوند میان ادبیات، معارف دینی و زندگی روزمره در خاطرات کتاب «محیالدین» نیز دیده میشود؛ جایی که اتفاقات ظاهراً ساده، معنایی عمیقتر پیدا میکنند.
دغدغه ازدواج و ضرورت متناسبسازی الگوهای اجتماعی
یکی دیگر از موضوعات مورد توجه آیتالله حائری شیرازی، مسئله ازدواج و ضرورت بازنگری در برخی الگوهای اجتماعی بود. او معتقد بود با تغییر شرایط اجتماعی و پایین آمدن سن ازدواج، باید درباره شکل و الگوی ازدواج متناسب با اقتضائات جدید نیز اندیشید.
مهدی ماندگاری در این زمینه نقل میکند که آیتالله حائری شیرازی در جلسهای از او خواسته بود این موضوعات را مطرح کند. ماندگاری و دوستانش نیز چندین بار این مسئله را در محافل مختلف مطرح کردند، اما با واکنشهای تندی مواجه شدند.
پاسخ آیتالله حائری شیرازی به این واکنشها، تأکید بر زمانبر بودن تغییر نگرشهای اجتماعی بود. این دیدگاه نشان میدهد که او مسائل اجتماعی را صرفاً با توصیههای اخلاقی حلشدنی نمیدانست، بلکه بر ضرورت شناخت واقعیتهای جامعه و ارائه الگوهای متناسب با شرایط زمان تأکید داشت.
در کتاب «محیالدین» نیز روابط خانوادگی و تربیت فرزند جایگاه مهمی دارند؛ موضوعاتی که نشان میدهند دغدغه تربیتی او از سطح توصیههای فردی فراتر میرفت و به اصلاح الگوهای زندگی اجتماعی توجه داشت.
مبارزه با ربا؛ حساسیت نسبت به سلامت اقتصادی و اخلاقی جامعه
مبارزه با ربا از دیگر دغدغههای جدی آیتالله حائری شیرازی بود. ماندگاری در گفتوگوی خود به تعبیری از آیتالله جوادی آملی درباره جنگ خداوند با ربا اشاره میکند؛ تعبیری که نشاندهنده اهمیت و حساسیت این موضوع در نگاه عالمان دینی است.
آیتالله حائری شیرازی ربا را تنها یک تخلف یا گناه فردی نمیدانست، بلکه آن را عاملی برای آسیبدیدن اخلاق، باورهای دینی و مناسبات اجتماعی تلقی میکرد. این دغدغه در اندیشههای اقتصادی او و آثاری همچون «پول رایج جهانی و احیای پول اسلام» نیز بازتاب یافته است.
در خاطرات کتاب «محیالدین» نیز موضوعاتی مانند انصاف، اخلاص و توکل مطرح میشوند؛ مفاهیمی که میتوانند مخاطب را به بازنگری در رفتارهای اقتصادی و روابط روزمره خود دعوت کنند.
تمثیل؛ شیوه اثرگذار آیتالله حائری شیرازی در آموزش مفاهیم دینی
یکی از ویژگیهای برجسته روش تبلیغی آیتالله حائری شیرازی، استفاده گسترده و هوشمندانه از تمثیل بود. او مجموعهای چندجلدی از تمثیلات دارد که به گفته مهدی ماندگاری، از آثار ارزشمند در این زمینه به شمار میرود.
ماندگاری با اشاره به اهمیت تمثیل در انتقال مفاهیم، بر این نکته تأکید میکند که موفقیت تبلیغ در تفهیم است و تمثیل یکی از راههای مؤثر برای رسیدن به این هدف محسوب میشود.
قدرت تمثیل در روش آیتالله حائری شیرازی به این دلیل اهمیت داشت که مفاهیم پیچیده و انتزاعی دینی را به تجربههای ملموس زندگی نزدیک میکرد. خاطرات کتاب «محیالدین» نیز از همین ویژگی برخوردارند؛ هر خاطره بهنوعی یک تمثیل زنده است که بدون موعظه مستقیم، مخاطب را به اندیشیدن درباره رفتار خود دعوت میکند.
سادگی در زندگی و توکل در رفتار؛ از ویژگیهای شخصیتی یک مربی
مهدی ماندگاری در بخش دیگری از خاطرات خود به سبک سفر آیتالله حائری شیرازی اشاره میکند. به گفته او، آیتالله هیچگاه با هواپیما سفر نمیکرد و مسیرهای سفر را با خودرو میپیمود. در طول سفر نیز فلاسک چای، ظرف غذا و میوه همراه داشت.
وقتی از او درباره علت استفاده نکردن از هواپیما پرسیدند، پاسخ داده بود: «آدم عاقل که زیر پاش خالی این کار را نمیکند.»
این روایت، در کنار دیگر خاطرات نقلشده، تصویری از سادگی و سبک خاص زندگی او ارائه میدهد. ماندگاری همچنین بر اهتمام آیتالله حائری شیرازی به ولایت امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب و تلاش مستمر او در مسیر تبیین و تبلیغ این اندیشه تأکید میکند.
تربیت فرزند بدون تحکم؛ تقویت وجدان درونی بهجای نظارت بیرونی
یکی از مهمترین بخشهای اندیشه تربیتی آیتالله حائری شیرازی، توجه به استقلال فکری و تقویت وجدان درونی فرزندان بود.
فرزند ایشان نیز در مراسم رونمایی کتاب «محیالدین» به این ویژگی اشاره کرده و توضیح داده است که پدرش بهجای تکیه بر تحکم و نظارت بیرونی، تلاش میکرد آگاهی، اختیار و وجدان درونی فرزندان را تقویت کند.
در این الگوی تربیتی، دوران رشد کودک و نوجوان به سه دوره هفتساله تقسیم میشود: هفت سال نخست، دوره آزادی تجربه و فراهم کردن زمینه رشد طبیعی کودک است؛ هفت سال دوم، زمان آموزش ضوابط و قواعد زندگی به شمار میرود و هفت سال سوم، دوره همراهی و مشاوره است.
چنین نگاهی به تربیت، بهجای تحمیل رفتار از بیرون، بر پرورش قدرت تشخیص و مسئولیتپذیری در درون انسان تمرکز دارد. این رویکرد میتواند یکی از مهمترین درسهای کتاب «محیالدین» برای خانوادههای امروز باشد.
«محیالدین»؛ خاطراتی برای بازاندیشی در رفتار و سبک زندگی
کتاب «محیالدین» را میتوان بیش از آنکه یک زندگینامه یا مجموعه خاطرات صرف دانست، روایتی از یک روش تربیتی به شمار آورد؛ روشی که در آن دین از فضای مفاهیم انتزاعی خارج میشود و در متن زندگی روزمره حضور پیدا میکند.
خاطرات کوتاه و مستقل کتاب، امکان مطالعه تدریجی را فراهم میکنند و هر بخش با یک نکته تربیتی به پایان میرسد. این ساختار به مخاطب اجازه میدهد بدون مواجهه با موعظههای مستقیم و طولانی، از دل یک تجربه واقعی به تأمل درباره رفتار و انتخابهای خود برسد.
چگونگی مدیریت خشم، رعایت انصاف در روابط، تربیت فرزند بدون تحکم، مقابله با عادیسازی گناه و توجه به مسئولیتهای فردی و اجتماعی، بخشی از موضوعاتی هستند که در این مجموعه مورد توجه قرار گرفتهاند.
انتشار این کتاب در شرایطی که خانوادهها و جامعه با مسائل و چالشهای متنوع تربیتی، فرهنگی و اقتصادی روبهرو هستند، فرصتی برای بازخوانی اندیشههای آیتالله حائری شیرازی فراهم میکند؛ اندیشههایی که فطرت، اختیار و وجدان درونی انسان را در مرکز تربیت قرار میدهند.
آیتالله محیالدین حائری شیرازی در زندگی خود نشان داد که عالم دینی بودن به معنای فاصله گرفتن از مردم و تجربههای روزمره نیست؛ بلکه میتوان از دل همین تجربهها به حکمت رسید و آن را به دیگران منتقل کرد.
«محیالدین» نیز با روایت صمیمی و خاطرهمحور خود، همین مسیر را پیش روی خواننده میگذارد؛ مسیری که از بازخوانی گذشته آغاز میشود، اما مقصد آن تغییر رفتار و بهتر زیستن در زمان حال است.