توکل قرار نیست انسان را از میدان عمل بیرون بکشد و تلاش نیز نباید او را به این تصور برساند که همه‌چیز تنها با توانایی خودش رقم می‌خورد. در منطق اسلامی، انسان مأمور به تلاش، برنامه‌ریزی و استفاده از اسباب است، اما نتیجه را ملک مطلق خود نمی‌داند؛ از همین‌رو، «تلاش در عمل و توکل در دل» می‌تواند مرز میان مسئولیت‌پذیری و تنبلی از یک‌سو و غرور و ناامیدی از سوی دیگر باشد.