فاصله میان عیبجویی از دیگران و تبرئه رفتارهای خود، ریشه در ساختار پیچیده روان انسان دارد؛ جایی که داوری منصفانه تنها در پرتو فاصلهگرفتن از منافع شخصی و محاسبه پیشینی خویشتن ممکن میشود.
انسان امروز با انبوهی از آزمونها و دادههای روانشناختی درباره ویژگیهای خود روبهروست، اما انباشت اطلاعات روانشناختی لزوما به شناخت عمیق نمیانجامد؛ تفاوتی بنیادین میان توصیف رفتاری مدرن و سنت علوی وجود دارد که خودشناسی را نه ایستگاهی برای توجیه خطاها، بلکه مقدمهای برای مسئولیتپذیری، محاسبه نفس و اصلاح اخلاق میداند.
شبکههای اجتماعی با تبدیلِ تجربه زیسته به محصول نمایشی، چرخه پاداش اجتماعی را به محرکی برای وابستگیِ دائمی به تایید دیگران بدل کردهاند. این گزارش با واکاوی مفهوم اخلاقی عجب در مکتب علوی، نشان میدهد که چگونه وابستگی به تصویرِ ساختهشده از خویش، میتواند مانعِ نقدِ درونی و رشد اخلاقی انسان شود و فرد را از حقیقتی که هست، دور کند.
عنوان بصری پس از سالها شاگردی نزد مالک بن انس، برای یادگیری از امام صادق(ع) به مدینه میآید اما با برخورد اولیه امام مواجه میشود.
برای بسیاری از مردم، سال نو یعنی چراغانی، سفرههای رنگی و حس تازه شدن. اما در تقویم قمری مسلمانان، آغاز سال همیشه حال و هوای عید ندارد و گاهی با سکوت، عزاداری یا تأمل همراه است. این تفاوت از کجا میآید و چرا سال نو مسلمانان بیشتر یادآور تاریخ و معناست تا جشن و سرود؟
آیتالله ملکی تبریزی در کتاب “اسرار الصلاة” به یکی از وظایف مهم پیش از خواب، یعنی محاسبه نفس اشاره میکند.
علامه حسن زاده آملی در این سخنان کوتاه، به اهمیت خودشناسی، استغفار، حمد الهی، مراقبه، حضور قلب و دوری از نامحرم در سیر و سلوک الی الله اشاره میکند.
مبلغ/ گاهی ما اعمالی انجام داده ایم که نه تنها برایمان سودی نداشته، بلکه موجب رسوایی و ذلّت ما در قیامت نیز میشود. آیا این پشیمانی ندارد؟
مبلغ/ بهترین موقع برای محاسبه نفس، شبهاست که پیش از خواب، دست کم، چند دقیقه در رفتارمان تأمل کنیم و ببینیم آیا کارهایی که انجام داده ایم درست بوده است یا نه. اگر خطایی انجام داده ایم، به آن معترف باشیم و در صدد جبران آن برآییم.
مبلغ/ مرحوم آیت الله حاج آقا مجتبی تهرانی میگوید: در روایتی از پیامبر(ص) داریم: «أَکیَسُ الکَیِّسِین» زیرکترین زیرکان، «مَن حَاسَبَ نَفسَهُ»، کسی است که از خود حساب کشد، «وَ عَمِلَ لِمَا بَعدَ المَوتِ» و کارهایش را در ارتباط با جهان دیگر انجام دهد.