درس اخلاق | عاق والدین؛ گناهی که می‌تواند زندگی دنیا و آخرت را تحت تأثیر قرار دهد

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، احترام گذاشتن به پدر و مادر و رسیدگی به آنان از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ حتی اگر خودت در شرایطی باشی که نیازمند هستی، اما بتوانی به پدر و مادرت خدمت و رسیدگی کنی، نزد خداوند دارای اجر و قرب خواهی بود.

بنابر روایت حوزه، مرحوم آیت‌الله محمدعلی ناصری، از استادان اخلاق، در یکی از جلسات درس اخلاق خود درباره «آثار دنیوی و اخروی عقوق والدین» سخن گفته است که متن آن به شرح زیر است:

درباره حقوق پدر و مادر، روایات فراوانی از معصومان(ع) نقل شده است، اما این پرسش مطرح می‌شود که سرنوشت کسانی که حرمت والدین خود را رعایت نمی‌کنند، در حق آنان ظلم می‌کنند و گرفتار عقوق والدین می‌شوند، در دنیا و آخرت چگونه خواهد بود؟

در روایات آمده است که یکی از گناهان مهمی که ممکن است از انسان سر بزند، عاق پدر و مادر شدن است و این گناه در شمار گناهان کبیره قرار دارد.

پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند: «اِیّاکُمْ وَعُقُوقَ الْوالِدَیْنِ، فَاِنَّ رِیحَ الْجَنَّةِ تُوجَدُ مِنْ مَسیرَةِ اَلْفِ عامٍ وَ لایَجِدُها عاقٌّ وَلاقاطِعُ رَحِمٍ»؛ از عاق کردن پدر و مادر برحذر باشید؛ چراکه بوی بهشت از فاصله هزار سال به مشام می‌رسد، اما فرد عاق والدین و کسی که قطع رحم کرده است، این بو را احساس نخواهد کرد؛ یعنی فاصله او از بهشت بیش از هزار سال است.

در روایت دیگری، نبی اکرم(ص) فرمودند: هر کس پدر و مادر خود را آزار دهد، مرا آزار داده است و هر کس مرا آزار دهد، خدا را آزار داده است و خداوند او را لعنت می‌کند و کسی که مورد لعن خداوند قرار گیرد، دیگر شایستگی نجات و سعادت را نخواهد داشت.

آن حضرت در روایت دیگری می‌فرمایند: «فلیعمَلِ العاقُّ ما شاءَ أنْ یعمَلَ؛ فلن یَدخُلَ الجَنَّةَ»؛ شخصی که عاق والدین شده است، هر اندازه که می‌خواهد عمل انجام دهد، اما وارد بهشت نخواهد شد.

از امام صادق(ع) نیز روایت شده است: «مَن نَظَرَ إلی أبَوَیهِ نَظَرَ ماقِتٍ و هُما ظالِمانِ لَهُ، لم یَقبَلِ اللّه ُ لَهُ صلاةً»؛ هر کس به پدر و مادر خود، حتی در صورتی که آن دو به او ظلم کرده باشند، با نگاه دشمنی بنگرد، خداوند نماز او را نمی‌پذیرد.

انسان زمانی که در گهواره قرار داشت، آن‌قدر ناتوان بود که حتی قدرت نداشت پشه یا مگسی را از خود دور کند. پدر و مادر بودند که او را پرورش دادند و برای بزرگ کردن فرزند خود، سختی‌ها، بی‌خوابی‌ها، ناراحتی‌ها و زحمات فراوانی را تحمل کردند. بنابراین والدین بر گردن فرزند حق دارند و احترام آنان واجب و لازم است؛ حتی اگر در مواردی به فرزند خود ظلم کرده باشند، فرزند همچنان حق اعتراض به آنان را ندارد.

در زمان پیامبر اکرم(ص)، جوانی از اصحاب بیمار شد. پیامبر(ص) برای عیادت او رفتند و مشاهده کردند که آن جوان در حال احتضار است. حضرت به او فرمودند: بگو «أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ».

اما زبان جوان بند آمد و نتوانست این جمله را بر زبان جاری کند. او روی خود را برگرداند و این اتفاق چند بار تکرار شد.

حضرت از حاضران پرسیدند: آیا این جوان مادر دارد؟

حاضران پاسخ دادند: بله.

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: مادرش را صدا کنید تا بیاید.

مادر جوان نزد پیامبر(ص) آمد. حضرت از او پرسیدند: رابطه شما با فرزندتان چگونه است؟

مادر پاسخ داد: حدود شش سال است که با او صحبت نکرده‌ام.

پیامبر(ص) مادر را موعظه و نصیحت کردند و فرمودند: اگر فرزندت را حلال نکنی، او بی‌ایمان از دنیا خواهد رفت.

مادر جوان با شنیدن این سخن به گریه افتاد و گفت: یا رسول‌الله، او را حلال کردم.

پس از آن، حضرت کلمه شهادت را به جوان فرمودند و جوان نیز بلافاصله توانست آن را بر زبان جاری کند.

چون مادر جوان از او راضی نبود، او نمی‌توانست کلمه شهادتین را بر زبان بیاورد. این ماجرا نشان می‌دهد رضایت پدر و مادر تا چه اندازه در زندگی انسان تأثیر دارد. بنابراین اگر پدر و مادر دارید، در خدمت آنان باشید، کفش‌هایشان را جفت کنید و دستشان را ببوسید؛ چراکه خیر و برکت در همین امور است و ما گاهی از این حقیقت غفلت می‌کنیم.

بسیاری از گرفتاری‌هایی که برای انسان پیش می‌آید، ممکن است به این دلیل باشد که پدر و مادر از او رضایت ندارند. انسان باید نسبت به این موضوع دقت و توجه داشته باشد و بداند که جایگاه پدر و مادر با دیگران متفاوت است. یکی از بزرگان می‌گفت بیشتر جوان‌هایی که گرفتار مشکلات، بیماری یا مسائل اقتصادی هستند، به پدر و مادر خود بی‌احترامی می‌کنند.

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: میان کسی که عاق پدر و مادر شده است و کسانی که مانند فرعون ادعای خدایی کرده‌اند، تنها یک درجه فاصله وجود دارد.

امام هادی(ع) نیز درباره آثار عاق والدین فرموده‌اند که عقوق پدر و مادر پیامدهای فراوانی دارد، از جمله:

. فردی که عاق پدر و مادرش باشد، اموالش همواره کاهش پیدا می‌کند و گرفتار مشکلات مالی خواهد بود.
. در جامعه آبرو و اعتباری نخواهد داشت.
. عمرش کوتاه می‌شود.
. ذلت و بدبختی گریبان او را خواهد گرفت.

در «تفسیر روایی برهان» نیز داستانی درباره بی‌توجهی به پدر و پیامدهای آن نقل شده است.

روزی رسول خدا(ص) جوانی را دیدند که دست پیرمردی را که عصا در دست داشت گرفته و همراه او می‌آید. پیرمرد به حضرت عرض کرد: یا رسول‌الله، این جوان فرزند من است. او اموال زیادی دارد، اما هزینه زندگی مرا نمی‌پردازد. من گرفتارم، توان کار کردن ندارم و نمی‌توانم به جایی بروم، در حالی که فردی آبرودار هستم.

حضرت، جوان را بسیار نصیحت و موعظه کردند و به او فرمودند که به پدرش رسیدگی کند.

جوان گفت: یا رسول‌الله، من پولی ندارم.

پیامبر اکرم(ص) ۱۰۰ درهم به پیرمرد دادند و فرمودند با آن زندگی خود را اداره کند.

یک ماه بعد، پیرمرد بار دیگر همراه فرزندش نزد پیامبر(ص) آمد. حضرت دوباره جوان را نصیحت کردند، اما جوان باز هم گفت که پولی ندارد. پیامبر(ص) بار دیگر ۱۰۰ درهم به پیرمرد دادند و به او فرمودند با آن هزینه زندگی‌اش را تأمین کند.

ماه سوم نیز همین اتفاق تکرار شد. این بار حضرت به جوان فرمودند: چند بار به تو گفتم به پدرت رسیدگی کن؛ هرچه داری از دعای پدر و مادر است، اما تو هر بار گفتی چیزی ندارم. اکنون برو؛ چراکه امشب نیاز تو به مال دنیا بیشتر از نیاز پدرت خواهد شد.

جوان در مسیر بازگشت بود که فردی نزد او آمد و گفت سیل آمده و تمام گوسفندهایت را با خود برده است. فرد دیگری نیز آمد و خبر داد که بادی وزیده و تمام شترهایت تلف شده‌اند. شخص دیگری هم خبر داد که آتش همه محصولات کشاورزی تو را سوزانده است.

وقتی جوان به خانه رسید، دید تمام انبارهای خرما، گندم و جو نیز کرم زده شده و بوی تعفن آنها همه اطراف را فرا گرفته است. او به مردم اعلام کرد که تمام خرماهای فاسد و گندیده را به بیابان منتقل کنند.

شب هنگام، کارگران نزد او آمدند و گفتند از صبح در انبارهایش مشغول کار بوده‌اند و اکنون باید دستمزد خود را دریافت کنند. جوان به سراغ صندوقش رفت، اما مشاهده کرد تمام پول‌هایش از بین رفته است. گفت پولی ندارم؛ به جای دستمزد، وسایل خانه را با خود ببرید. کارگران نیز تمام اثاث خانه را با خود بردند و هنگامی که شب فرا رسید، خود جوان، همسر و فرزندانش حتی لقمه‌ای نان برای خوردن نداشتند.

بنابراین احترام به پدر و مادر و رسیدگی به آنان اهمیت بسیار زیادی دارد. حتی اگر خود انسان نیازمند باشد، اگر بتواند به پدر و مادرش رسیدگی کند، نزد خداوند از اجر و قرب برخوردار خواهد شد.

شاید برخی افراد با خود بگویند پدر و مادرشان دیگر در قید حیات نیستند و الحمدلله در زمان حیاتشان به آنان احترام گذاشته و رسیدگی کرده‌اند؛ بنابراین دیگر جزو کسانی نیستند که عاق والدین شده‌اند.

اما نباید به رضایت والدین در دوران حیاتشان مغرور شد؛ زیرا ممکن است انسان پس از مرگ آنان به وصیتشان عمل نکرده باشد، آنان را فراموش کرده باشد، بر سر مزارشان حاضر نشود و برایشان قرآن نخواند. این مسائل نیز می‌تواند موجب عاق والدین شود.