مبلغ – سرویس معارف: هنگامی که یک مدیر، کارشناس یا مسئول دولتی و سازمانی پس از سال ها فعالیت در آستانه ترک صندلی خود قرار می گیرد، لحظه تسویه حساب و تحویل امور فرا می رسد. در این نقطه بحرانی، رفتار افراد با اموال عمومی، اسناد سازمانی، دسترسی های دیجیتال و پرونده های در جریان، گویای نگاه واقعی آنان به قدرت است. برخی صندلی مسئولیت را نه یک امانت سنگین، بلکه غنیمتی شخصی می پندارند که تا آخرین لحظه باید از آن بهره برد و هنگام رفتن نیز آثار حضور خود را به گونه ای ثبت کنند که گویی ملک طلق آنان بوده است. در نقطه مقابل، کارگزار پاک دست و مسئولیت پذیر، دوران خدمت را امانتی موقت می داند که باید با نهایت دقت، پاکی و بدون کوچک ترین چشم داشت یا کتمان حقی، به نفر بعدی تحویل داده شود.
این مسئله در فضای اداری امروز ابعاد بسیار متنوعی پیدا کرده است. گاه دیده می شود که برخی مدیران در روزهای پایانی مسئولیت خود، اقدام به استخدام های شتاب زده سفارشی، واگذاری اموال سازمان به افراد خاص، پاک کردن سوابق دیجیتال یا بستن قراردادهای مسئله دار می کنند تا منافع گروهی یا شخصی خود را تضمین نمایند. این رفتارها نمونه بارز خیانت در امانت سازمانی است. در مقابل، یک مدیر اخلاق مدار می داند که هر برگ پرونده، هر ریال بودجه و هر امکاناتی که در اختیار او بوده، حق الناس و امانت ملت است. او با تهیه گزارش دقیق، شفاف سازی وضعیت موجود و تسلیم درست اختیارات، فرایند انتقال قدرت را به سالم ترین شکل ممکن مدیریت می کند.
روان شناسان سازمانی و متخصصان اخلاق حرفه ای بر این باورند که کیفیت تودیع و ترک مسئولیت، نشان دهنده میزان پختگی درونی انسان هاست. افرادی که هویت فردی شان به صندلی و عنوانشان گره خورده است، به سختی تن به تحویل کامل امانات می دهند و تلاش می کنند تا جای ممکن ردپایی مبهم از خود به جا بگذارند. اما مدیران حرفه ای و اصیل، عزت نفس خود را در درستی عملکرد و رضایت وجدان جستجو می کنند. آنان با روحیه ای آرام و قلبی مطمئن، بار سنگین مسئولیت را به سلامت بر زمین می گذارند و می دانند که ماندگاری نام نیک، ارزشمندتر از حفظ یک جایگاه اجرایی با هر قیمت و روشی است.
در آموزه های اخلاقی و دینی ما، موضوع امانت داری فراتر از حفظ چند قلم کالای فیزیکی است؛ امانت شامل کلان ترین مسئولیت ها، قدرت تصمیم گیری، بیت المال و حقوق مردم می شود. در این سنت دیرپا، کارگزار حکومت اسلامی موظف است در حفظ بیت المال دقیق ترین مراقبت را داشته باشد و هنگام ترک مسئولیت، هیچ حقی را ضایع نکند و تمام اموال و اسناد را سالم و بدون کسر و نقصان به اهلش بسپارد. این نگاه باعث می شود که ساختار اداری از آسیب سوءاستفاده های شخصی مصون بماند و چرخ خدمت رسانی به مردم بدون وقفه بچرخد.
بازخوانی متون اصیل دینی نشان می دهد که حفظ امانت و تقید به حقوق عمومی، از ارکان اصلی پاکی جامعه است. پیشوایان دینی ما حتی در سخت ترین شرایط سیاسی و اجتماعی، امانت داری را خط قرمز خود می دانستند و به پیروان خود سفارش می کردند که حق امانت را نسبت به هر کسی، حتی مخالفان خود ادا کنند. این رویکرد ریشه دار، به روشنی اهمیت تسویه حساب دقیق اداری و تحویل کامل امانات سازمانی را تبیین می کند:
خداوند متعال در قرآن کریم درباره وجوب بازگرداندن امانت ها به صاحبان اصلی آن می فرماید:
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ
به راستی که خداوند به شما فرمان می دهد که امانت ها را به صاحبانشان بازگردانید و هنگامی که میان مردم داوری می کنید، به عدالت داوری کنید.
آدرس: سوره مبارکه نساء، آیه ۵۸
همچنین در هشداری بزرگ درباره پذیرش مسئولیت سنگین امانت الهی و انسانی در قرآن آمده است:
إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا
ما امانت خود را بر آسمان ها و زمین و کوه ها عرضه کردیم، پس از برداشتن آن سر باز زدند و از آن ترسیدند، اما انسان آن را حمل کرد؛ به راستی که او ستمگر و نادان بود.
آدرس: سوره مبارکه احزاب، آیه ۷۲
امام صادق علیه السلام در سخنی راهگشا و تکان دهنده درباره ضرورت پایبندی مطلق به امانت داری حتی در مواجهه با دشمنان فرموده اند:
اتَّقُوا اللَّهَ وَعَلَيْكُمْ بِأَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى مَنْ ائْتَمَنَكُمْ، فَلَوْ أَنَّ قَاتِلَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ ائْتَمَنَنِي عَلَى أَمَانَةٍ لَأَدَّيْتُهَا إِلَيْهِ
از خدا پروا کنید و بر شما باد که امانت را به کسی که به شما امانت سپرده ادا کنید، پس اگر قاتل علی بن ابی طالب علیه السلام امانتی را به من بسپارد، حتما آن را به او بازمی گردانم.
آدرس: وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، جلد ۱۳، کتاب الودیعة، ابواب احکام الودیعة، باب ۲ (باب وجوب أداء الأمانة إلى البر والفاجر)، حدیث ۲، صفحه ۲۲۱
لینک دسترسی کتابخانه فقاهت:
https://lib.eshia.ir/11024/13/221