روز یک شنبه، دومین روز هفته، مانند سایر روزهای هفته اعمال و آداب ویژه ای دارد که در سنت و سیره ی بزرگان دین جاری بوده و چگونگی آن در کتاب مفاتیح الاجنان شیخ عباس قمی و بلدالامین کفعمی ذکر شده است.
بنابر روایت ستاد اقامه نماز، در کتاب بلد الامین [۱] و مصباح المجتهد [۲]، برای شب یکشنبه، اعمالی ذکر شده که در ذیل به آن می پردازیم:
نماز شب یکشنبه
از قول پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روایت شده است که:
«رَکْعَتَیْنِ بِالْحَمْدِ وَ آیَهِ الْکُرْسِیِّ وَ التَّوْحِیدِ مَرَّهً مَرَّهً جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَهِ وَ وَجْهُهُ کَالْقَمَرِ لَیْلَهَ الْبَدْرِ وَ مَتَّعَهُ اللَّهُ تَعَالَى بِعَقْلِهِ حَتَّى یَمُوتَ یَوْمَه»:
هر کس دو رکعت نماز بخواند در هر رکعت حمد، آیه الکرسی و توحید هرکدام یکبار، در روز قیامت می آید در صورتی که چهره اش مانند ماه شب چهارده می درخشد و خداوند به دانش خویش او را سرگرم می کند تا زمان مرگش.[۳]
نماز دیگر شب یکشنبه عَنْهُ صلی الله علیه و آله: «أَرْبَعاً بِالْحَمْدِ وَ آمَنَ الرَّسُولُ إِلَى آخِرِ السُّورَهِ[۴] کَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِکُلِّ نَصْرَانِیٍّ وَ نَصْرَانِیَّهٍ عِبَادَهَ سَنَهٍ»:
از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله:هر کس چهار رکعت نماز بخواند در هر رکعت حمد و آمن الرسول تا آخر سوره، خداوند به تعداد هر مرد و زن نصرانی عبادت یک سال تمام را برای او می نویسد.[۵]
دعای شب یکشنبه هم در کتاب بلد الامین و هم در مصباح المجتهد، برای شب یکشنبه این دعا آمده است:
دعای شب یکشنبه اعمال مخصوص روز یکشنبه ذکر مخصوص روز یکشنبه ذکر صد مرتبه «یا ذَالْجَلالِ وَالْاِکْرام؛ ای صاحب جلال و بزرگواری» در روز یکشنبه مستحب است و ثواب فراوانی دارد. گفتن این ذکر که صفت شکوه و بزرگواری و جلال و عظمت خداوند را یادآوری می کند، باعث می شود که انسان باایمان، در طول روز همواره به یاد خداوند مهربان باشد و او را همیشه و در هر حالت، حاضر و ناظر بر اعمال خویش ببیند. این ذکر، موجب فتح و نصرت می شود.
نمازهای مخصوص روز یکشنبه نماز روز یکشنبه وَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ صَلَّى یَوْمَ اَلْأَحَدِ أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ یَقْرَأُ فِی کُلِّ رَکْعَهٍ فَاتِحَهَ اَلْکِتَابِ مَرَّهً وَ آمَنَ اَلرَّسُولُ إِلَى آخِرِهَا کَتَبَ اَللَّهُ تَعَالَى لَهُ بِکُلِّ نَصْرَانِیٍّ وَ نَصْرَانِیَّهٍ عِبَادَهَ أَلْفِ سَنَهٍ تَمَامَ اَلْخَبَرِ.
هر کس روز یکشنبه چهار رکعت نماز بخواند در هر رکعت یکبار فاتحه الکتاب و آمن الرسول را تا آخر سوره بخواند، خداوند به تعداد هر مرد و زن نصرانی، یک سال تمام، خیر و نیکی برای او می نویسد.[۱۱]
نماز دیگر روز یکشنبه نماز روز یکشنبه: و نیز از آن حضرت روایت شده: هر که روز یکشنبه چهار رکعت نماز بجاى آورد و در هر رکعت سوره حمد و تبارک بخواند، حق تعالى او را در بهشت جا دهد، هر جاى آنکه بخواهد.[۱۲]
نماز یکشنبه ذی القعده نمازی مستحبی است که هم می توان دورکعتی خواند و هم چهار رکعتی، به این صورت که در یکی از روزهای یکشنبه ماه ذی القعده خوانده می شود و آثار و فضائل بسیاری برای آن ذکر شده است از جمله آمرزش گناهان و با ایمان از دنیا رفتن که در روایات به آن اشاره شده است.
برای خواندن نماز یکشنبه، در یکی از یکشنبه های ماه ذی القعده (فرقی نمی کند کدام یکشنبه) غسل کرده و سپس برای نماز وضو بگیرد و دو نماز دو رکعتی مانند نماز صبح و یا فقط یک نماز دو رکعتی، به نیت نماز یکشنبه ماه ذی القعده بخواند، به این صورت که در هر رکعت، یک بار سوره حمد و سه بار سوره اخلاص و یک بار سوره ناس و یک بار سوره فلق خوانده می شود و پس از پایان چهار رکعت، هفتاد بار ذکر اَستَغفِرُ اللهَ و اَتوبُ إلیه را بگوید و استغفار نماید و پس از آن، یک بار ذکر لا حول و لا قوه الا بالله را بگوید و سپس این دعا را بخواند:
«یا عَزِیزُ یا غَفَّارُ اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَ ذُنُوبَ جَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ فَإِنَّهُ لَا یغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ»[۱۳]
دعاها و زیارات مخصوص روز یکشنبه روز یک شنبه مانند روزهای دیگر هفته دارای آداب و اعمال و دعاهای مستحبی است که انجام آنها آثار پرخیر و برکتی دارد. روز یک شنبه به نام مبارک امیرالمومنین حضرت علی علیه السلام و حضرت فاطمه سلام الله نامگذاری شده است و هر یک زیارت مخصوصی دارند که خواندن آنها در این روز سفارش شده است.
زیارت امیر المؤمنین علیه السلام اَلسَّلامُ عَلَی الشَّجَرَهِ النَّبَوِیَّهِ وَالدَّوْحَهِ الْهاشِمِیَّهِ الْمُضیئَهِ الْمُثْمِرَهِ بِالنَّبُوَّهِ الْمُونِقَهِبِالْإِمامَهِ وَعَلی ضَجیعَیْکَ آدَمَ وَنُوحٍ عَلَیْهِمَا السَّلامُ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ وَعَلی اَهْلِبَیْتِکَ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ وَ عَلَی الْمَلائِکَهِ الْمُحْدِقینَ بِکَ وَالْحآفّینَبِقَبْرِکَ یا مَوْلایَ یا اَمیرَ الْمُوْمِنینَ هذا یَوْمُ الْأَحَدِ وَهُوَ یَوْمُکَ وَبِاسْمِکَ وَاَنَاضَیْفُکَ فیهِ وَ جارُکَ فَاَضِفْنی یا مَوْلایَ وَاَجِرْنی فَاِنَّکَ کَریمٌ تُحِبُّ الضِّیافَهَ وَمَأْمُورٌ بِالْإِجارَهِ فَافْعَلْ ما رَغِبْتُ اِلَیْکَ فیهِ وَرَجَوْتُهُ مِنْکَ بِمَنْزِلَتِکَ وَ آلِ بَیْتِکَعِنْدَاللَّهِ وَمَنْزِلَتِهِ عِنْدَکُمْ وَبِحَقِّ ابْنِ عَمِّکَ رَسُولِ اللَّهِ – صَلَّیاللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَوَعَلَیْهِمْ وَعَلَیْکُمْ اَجْمَعینَ! [۱۴]
زیارت حضرت زهرا سلام الله اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا مُمْتَحَنَهُ امْتَحَنَکِ الَّذی خَلَقَکِ فَوَجَدَکِ لِمَا امْتَحَنَکِ صابِرَهً اَنَا لَکِمُصَدِّقٌ صابِرٌ عَلی ما اَتی بِهِ اَبُوکِ وَوَصِیُّهُ صَلَواتُاللَّهِ عَلَیْهِما وَاَنَا اَسْئَلُکِ اِنْکُنْتُ صَدَّقْتُکِ اِلاَّ اَلْحَقْتِنی بِتَصْدیقی لَهُما لِتُسَرَّ نَفْسی فَاشْهَدی اَنّی ظاهِرٌبِوَِلایَتِکِ وَ وَِلایَهِ آلِ بَیْتِکِ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ اَجْمَعینَ.[۱۵]
دعای امام سجاد علیه السلام در روز یکشنبه در کتاب بلد الامین، دعایی منسوب به امام سجاد علیه السلام برای روز یکشنبه آمده است که خواندن آن، توصیه شده و مطلع آن چنین است: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ بِسْمِ اللَّهِ الَّذِی لاَ أَرْجُو إِلاَّ فَضْلَهُ وَ لاَ أَخْشَی إِلاَّ عَدْلَهُ …»
دعای امام سجاد (ع) در روز یکشنبه دعای امام کاظم علیه السلام در روز یکشنبه ابراهیم کفعمی، در کتاب بلد الامین، دعایی منسوب به امام موسی کاظم علیه السلام برای روز یکشنبه آورده است که مطلع نخست آن چنین است: «مَرْحَباً بِخَلْقِ اللَّهِ الْجَدِیدِ وَ بِکُمَا مِنْ کَاتِبَیْنِ وَ شَاهِدَیْنِ اکْتُبَا بِسْمِ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ …»
دعای امام کاظم(ع) در روز یکشنبه تسبیح مخصوص روز یکشنبه یکی دیگر از اعمال مخصوص روز یکشنبه، ذکر تسبیح خداوند سبحان است به این شرح:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
سُبْحَانَ مَنْ مَلَأَ الدَّهْرَ قُدْسُهُ
سُبْحَانَ مَنْ یَغْشَی الْأَبَدَ نُورُهُ سُبْحَانَ مَنْ أَشْرَقَ کُلَّ شَیْءٍ ضَوْؤُهُ
سُبْحَانَ مَنْ یُدَانُ بِدِینِهِ کُلُّ دِینٍ وَ لَا یُدَانُ بِغَیْرِ دِینِهِ
سُبْحَانَ مَنْ قَدَرَ بِقُدْرَتِهِ کُلَّ قَدْرٍ وَ لَا یَقْدِرُ أَحَدٌ قَدْرَهُ
سُبْحَانَ مَنْ لَا یُوصَفُ عِلْمُهُ سُبْحَانَ مَنْ لَا یَعْتِدِی عَلَی أَهْلِ مَمْلَکَتِهِ
سُبْحَانَ مَنْ لَا یَأْخُذُ أَهْلَ الْأَرْضِ بِأَلْوَانِ الْعَذَابِ سُبْحَانَ الرَّءُوفِ الرَّحِیمِ
سُبْحَانَ مَنْ هُوَ مُطَّلِعٌ عَلَی خَزَائِنِ الْقُلُوبِ سُبْحَانَ مَنْ یُحْصِی عَدَدَ الذُّنُوبِ
سُبْحَانَ مَنْ لَا یَخْفَی عَلَیْهِ خَافِیَهٌ فِی الْأَرْضِ وَ لَا فِی السَّمَاءِ
سُبْحَانَ رَبِّیَ الْوَدُودِ سُبْحَانَ الْفَرْدِ الْوَتْرِ سُبْحَانَ الْعَظِیمِ الْأَعْظَم. [۱۶]
استعاذه مخصوص روز یکشنبه یکی دیگر از اعمال مخصوص روز یکشنبه استعاذه است. استعاذه در اصطلاح فقهی، به دعایی گفته می شود که انسان برای دفع شر و اشخاص شرور، آن را می خواند تا خود را در پناه خداوند قرار دهد. استعاذه این روز، از استعاذه های ابی جعفر امام جواد علیه السلام است به این شرح:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اسْتَوَی الرَّبُّ عَلَی الْعَرْشِ وَ قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ بِحِکْمَتِهِ
وَ زَهَرَتِ النُّجُومُ بِأَمْرِهِ وَ رَسَتِ الْجِبَالُ بِإِذْنِهِ لَا یُجَاوِزُ اسْمُهُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ
الَّذِی دَانَتْ لَهُ الْجِبَالُ وَ هِیَ طَائِعَهٌ وَ انْبَعَثَتْ لَهُ الْأَجْسَادُ وَ هِیَ بَالِیَهٌ وَ بِهِ أَحْتَجِبُ عَنْ کُلِّ غَاوٍ
وَ بَاغٍ وَ طَاغٍ وَ جَبَّارٍ وَ حَاسِدٍ وَ بِسْمِ اللَّهِ الَّذِی جَعَلَ بِهِ (بَیْنَ الْبَحْرَیْنِ حاجِزاً) وَ أَحْتَجِبُ بِاللَّهِ
(الَّذِی جَعَلَ فِی السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِیها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِیراً) وَ زَیَّنَهَا لِلنَّاظِرِینَ وَ حَفِظَهَا (مِنْ کُلِّ شَیْطانٍ رَجِیمٍ )
وَ جَعَلَ فِی الْأَرْضِ رَواسِیَ جِبِالًا أَوْتَاداً أَنْ یُوصَلَ إِلَیَّ بِسُوءٍ أَوْ فَاحِشَهٍ أَوْ بَلِیَّهٍ-
(حم تَنْزِیلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ) (حم عسق کَذلِکَ یُوحِی إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ اللَّهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ) وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ
آلِ مُحَمَّدٍ وَ سَلَّمَ تَسْلِیما.[۱۷]