انفاق در اسلام به دو دسته واجب و مستحب تقسیم می‌شود؛ خمس و زکات از مهم‌ترین مصادیق انفاق واجب هستند که شرایط و احکام خاص خود را دارند. با این حال، درباره دامنه وجوب خمس و شمول آن نسبت به درآمدها و سودهای کسب‌وکار، دیدگاه‌های متفاوتی میان مذاهب اسلامی وجود دارد؛ اختلافی که ریشه آن را باید در تفسیر مفهوم غنیمت و استناد به آیات و روایات جست‌وجو کرد.
دکتر یاسر احمدوند، کارشناس فرهنگی در گفتگو با مبلغ اظهار داشت: در حوزه اندیشه دینی نیز پس از انقلاب، زمینه‌های تازه‌ای برای پژوهش و تولید آثار علمی فراهم شد. مباحثی مانند فلسفه اسلامی، علم کلام، تفسیر قرآن، فقه، اخلاق، اندیشه سیاسی اسلام و نسبت دین با مسائل جدید اجتماعی، در مراکز مختلف علمی و پژوهشی گسترش پیدا کرد.
چرا با قدرت گرفتن جریان اسلام، جبهه‌های مختلف مخالف در برابر آن صف‌آرایی می‌کنند؟ رهبر شهید انقلاب اسلامی با اشاره به ماجرای جنگ احزاب، این تقابل را پدیده‌ای قابل پیش‌بینی دانستند و با استناد به آیات قرآن تأکید کردند که هجمه دشمن نباید مؤمنان را به تردید و ناامیدی بکشاند.
دریافت پول بدون فاکتور، کار کردن بدون قرارداد رسمی یا کسب درآمد در بازاری که همه‌چیز در آن شفاف نیست، لزوماً به معنای حرام بودن روزی نیست؛ اما مرز میان درآمد حلال و مالی که با حق‌الناس آمیخته شده، کجاست؟ آموزه‌های اسلامی برای پاسخ به این پرسش، فراتر از ظاهر معاملات می‌روند و بر منشأ درآمد، صداقت در کسب‌وکار و رعایت حقوق دیگران تأکید می‌کنند؛ جایی که گاهی یک پنهان‌کاری کوچک می‌تواند مسئله‌ای بزرگ دربارۀ حلال بودن مال ایجاد کند.
اسلام با تأکید بر هدفمندی زندگی و بهره‌گیری صحیح از فرصت‌ها، انسان را به علم‌آموزی، آگاهی و دوری از غفلت دعوت می‌کند؛ آموزه‌ای که در روایتی از پیامبر اکرم (ص) بر پرهیز از سپری‌کردن عمر در بیهودگی و خوش‌گذرانی تأکید شده است.
کسانی که در طول تاریخ به دلایل مختلف از دعوت پیامبران و شناخت دین محروم مانده‌اند، در قیامت چگونه محاسبه می‌شوند و آیا به دلیل ناآگاهی از احکام شرعی مجازات خواهند شد؟ بر اساس یک تبیین کلامی، مستضعفان فکری ابتدا با فرصتی برای شناخت حقیقت و اتمام حجت روبه‌رو می‌شوند و در محاسبه اعمال آنان نیز باید میان گناهان ناسازگار با عقل و فطرت و تخلف از احکامی که شناخت آنها به آگاهی دینی وابسته است، تفاوت قائل شد.
آیا هر بار که برخلاف خواسته پدر و مادر تصمیم می‌گیریم، مستحق عاق شدن هستیم؟ از انتخاب رشته و شغل گرفته تا ازدواج و مهاجرت، گاهی یک جمله می‌تواند فرزند را میان خواسته‌های خانواده و حق انتخاب شخصی‌اش گرفتار کند: «اگر به حرفم گوش نکنی، عاقت می‌کنم!» اما آموزه‌های اسلام چه می‌گویند؟ آیا احترام به والدین به معنای اطاعت بی‌چون‌وچراست یا می‌توان با حفظ حرمت آنان، راهی متفاوت برای زندگی انتخاب کرد؟
اسلام، دین زندگی است؛ آیینی که با ارائه تعالیم حیات‌بخش، راه درست زیستن و تنظیم روابط انسان را در ابعاد گوناگون فردی و اجتماعی نشان می‌دهد. بندگی خداوند، تنها به عبادت‌های فردی محدود نمی‌شود، بلکه در تمام عرصه‌های زندگی جریان دارد و با شناخت و عمل به آموزه‌های الهی معنا پیدا می‌کند.
نخستین لحظات ورود انسان به عالم برزخ با چه پرسش‌هایی همراه است؟ بر اساس روایات اسلامی، دو فرشته درباره توحید، نبوت، ولایت امامان(ع) و حتی چگونگی گذراندن عمر و کسب‌وکار انسان از او سؤال می‌کنند؛ اما نکته مهم این است که آیا پاسخ به این پرسش‌ها تنها به دانسته‌های انسان بستگی دارد یا حقیقت اعتقادات و اعمال او نیز در این مرحله آشکار می‌شود؟
چه چیزی یک لشکر را واقعاً قدرتمند می‌کند؟ آموزه‌های امیرالمؤمنین علی(ع) در نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که اقتدار نظامی تنها به سلاح و تجهیزات وابسته نیست؛ بلکه ایمان و تقوا، آمادگی دفاعی و فرماندهی شایسته، سه رکن اساسی قدرت را شکل می‌دهند. نگاهی به کلام امام علی(ع) و آیات قرآن کریم، از الگویی سخن می‌گوید که در آن، معنویت و آمادگی نظامی در کنار انسجام نیروها، زمینه‌ساز قدرت بازدارنده می‌شوند.
امام حسین(ع) در نگاه برخی اندیشمندان مسیحی، فراتر از مرزهای مذهب و جغرافیا، نماد جاودانه آزادگی و حقیقت‌خواهی است. آنتوان بارا، نویسنده مسیحی سوری‌تبار، با سال‌ها پژوهش درباره زندگی و قیام سیدالشهدا(ع)، در کتاب «حسین در اندیشه مسیحیت» به بررسی وجوه مشترک پیام امام حسین(ع) و حضرت عیسی مسیح(ع) پرداخته و با تعبیر «حسین گوهر ادیان»، از جایگاه جهانی این شخصیت در وجدان بشری سخن گفته است.
محبت در آموزه‌های اسلامی تنها احساسی عاطفی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین پایه‌های تربیت انسان و زمینه‌ساز رشد اخلاقی و معنوی جامعه به شمار می‌رود. در این نگاه، تربیت زمانی به نتیجه‌ای پایدار می‌رسد که بر پایه عشق الهی، احترام، اعتماد و مهربانی شکل بگیرد؛ رویکردی که در سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) نیز جایگاهی برجسته دارد. با این حال، محبت‌ورزی به معنای پذیرش بی‌قیدوشرط خواسته‌های فرزندان نیست، بلکه هنری است که در کنار مهرورزی، مسئولیت‌پذیری، رعایت حقوق دیگران و پایبندی به اصول اخلاقی را نیز پرورش می‌دهد.
سخنران حرم بانوی کرامت با اشاره به آیات ۱۰۷ تا ۱۱۰ سوره کهف، چهار اصل «ایمان به خدا، عمل صالح، امید و اخلاص» را راهکار قرآنی مؤمنان برای عبور از شرایط سخت و بحرانی دانست و گفت: حتی در شرایطی که دشمنان در برابر ملت صف‌آرایی کرده‌اند، تکیه بر این اصول می‌تواند انسان را در مسیر خود ثابت‌قدم و استوار نگه دارد.
خانواده در نگاه اسلام تنها محل زندگی مشترک زن و مرد نیست؛ نخستین مدرسه‌ای است که شخصیت، باورها و ارزش‌های انسان در آن شکل می‌گیرد. در این میان، زن و به‌ویژه مادر، نقشی تعیین‌کننده در ایجاد آرامش، تربیت فرزندان، انتقال ارزش‌ها و شکل‌گیری آینده جامعه دارد؛ نقشی که از نگاه آموزه‌های اسلامی، می‌تواند سرنوشت یک نسل و حتی مسیر یک جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
بهائیت برای توجیه ادعای استمرار پیامبری، با تفکیک میان «نبوت» و «رسالت» می‌کوشد از صراحت آیه «خاتم‌النبیین» عبور کند؛ اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. بررسی مبانی این فرقه نشان می‌دهد که تعریف بهائیت از مقام پیامبران، آنان را از جایگاه انسان‌های برگزیده و فرستادگان الهی فراتر برده و به تعابیری از «مظهر ذات الهی» و موجودات غیرمخلوق نزدیک می‌کند؛ رویکردی که پرسش‌های جدی درباره نسبت این آموزه‌ها با اصل توحید و خاتمیت پیامبر اسلام(ص) به وجود می‌آورد.
نفوذ همیشه از یک دعوت مستقیم یا گفت‌وگوی اعتقادی آغاز نمی‌شود؛ گاهی از یک دوستی، یک گفت‌وگوی ساده، حضور در یک جمع اجتماعی یا حتی بازتعریف مفهومی آشنا مانند «آزادی»، «زن»، «پیشرفت» و «دین» شروع می‌شود و آرام‌آرام به تغییر نگرش و هویت می‌رسد. پژوهشگر حوزه بهائیت و جریان‌های انحرافی،با تشریح شیوه‌های جذب و اثرگذاری این جریان، از «مهندسی معنا»، ارتباط‌گیری تدریجی و شبکه‌سازی اجتماعی می‌گوید و تأکید دارد که در برابر چنین فرآیندی، صرفاً بستن راه ارتباط کافی نیست؛ خانواده و جامعه باید با تقویت قدرت تحلیل و ایجاد «مصونیت فعال»، امکان پرسشگری و تشخیص را در نسل جوان تقویت کنند.
وصیت‌نامه در فقه اسلامی و نظام حقوقی، ابزاری برای تعیین تکلیف بخشی از اموال و امور فرد پس از وفات است؛ اما این اختیار حدود مشخصی دارد و نمی‌توان با وصیت، حقوق قانونی ورثه را نادیده گرفت. وصیت تملیکی و عهدی، هر یک احکام و شرایط خاص خود را دارند و مهم‌ترین محدودیت مالی آن، قاعده یک‌سوم ترکه است؛ به این معنا که وصیت نسبت به مازاد بر یک‌سوم، در صورت نبود اجازه ورثه نافذ نخواهد بود. آگاهی از این احکام می‌تواند از بروز اختلافات میان بازماندگان و شکل‌گیری دعاوی حقوقی پس از فوت جلوگیری کند.
انسان برای زندگی به قانون نیاز دارد، اما پرسش مهم‌تر این است که مرجع حقیقی تعیین این قانون چه کسی است؟ در نگاه قرآن، انسان موجودی است که زندگی او به دنیا محدود نمی‌شود و قانون سعادت‌بخش باید هم نیازهای دنیوی و هم سرنوشت اخروی او را دربرگیرد؛ از همین رو، ولایت و حق قانون‌گذاری حقیقی از آن خداوند است و ولایت پیامبران و اولیای الهی نیز در امتداد همین ولایت معنا پیدا می‌کند.
اسلام برای سالمندان جایگاهی فراتر از یک توصیه اخلاقی قائل شده است؛ از تأکید قرآن بر رعایت حرمت پدر و مادر در دوران پیری تا روایاتی که احترام به سالخوردگان را هم‌سنگ تکریم پیامبر(ص) و نشانه بزرگداشت خداوند می‌دانند. اما چرا در فرهنگ اسلامی، موهای سپید و سال‌های عمر، خود به‌تنهایی مایه احترام است؟
پژوهشی تازه با بازخوانی منابع سریانی، یونانی و عربی و همچنین بررسی شواهد باستان‌شناختی و سکه‌های واپسین دوره ساسانی، روایت رایج درباره زمان آغاز ورود اسلام به ایران را مورد بازنگری قرار داده است؛ بر اساس این پژوهش، این روند برخلاف دیدگاه مشهور که آن را به سال ۱۲ق/۶۳۳م نسبت می‌دهد، از زمان پیامبر(ص) و در سال ۷ق/۶۲۸م آغاز شده و جنگ ذی‌قار نیز به‌عنوان نخستین رویارویی اعرابِ پس از اسلام با ایرانیان مطرح شده است.
اسلام رابطه میان طلبکار و بدهکار را صرفاً یک مناسبات مالی نمی‌داند؛ بلکه آن را عرصه‌ای برای سنجش اخلاص، کرامت انسانی، خوش‌اخلاقی و عدالت معرفی می‌کند. آموزه‌های قرآن و اهل‌بیت(ع) از طلبکار می‌خواهد در کنار رعایت حق خود، آبروی بدهکار را حفظ کند، از منت گذاشتن بپرهیزد، در صورت ناتوانی او مهلت دهد و در شرایطی حتی از طلب خود بگذرد؛ مجموعه‌ای از توصیه‌ها که نشان می‌دهد در منطق دینی، ارزش یک رابطه مالی تنها به بازگشت پول محدود نمی‌شود.
تا به حال از خود پرسیده‌اید چرا گاهی دعایی با یک دل شکسته مستجاب می‌شود، اما دعایی دیگر با وجود تکرار فراوان به نتیجه نمی‌رسد؟ پاسخ را شاید بتوان در روایتی از پیامبر اکرم(ص) جست‌وجو کرد؛ روایتی که از سه گروه خاص نام می‌برد و می‌گوید دعای آنان رد نمی‌شود: بیمار، توبه‌کننده و سخاوتمند. اما راز مشترک این سه گروه چیست و چه چیزی در حال و رفتار آنها وجود دارد که دعایشان را به اجابت نزدیک می‌کند؟
اسعد بن زراره با پرسش‌هایی درباره وضعیت جامعه‌اش به مکه آمده بود؛ جامعه‌ای گرفتار تبعیض، خشونت، تعصب و بی‌قانونی. اما تنها با شنیدن آیاتی از قرآن از زبان پیامبر(ص)، با مجموعه‌ای از اصول روبه‌رو شد که عدالت، حفظ جان انسان، رعایت حقوق ضعیفان و کرامت انسانی را به عنوان راهی برای اصلاح جامعه مطرح می‌کرد؛ اصولی که چنان ذهن او را اقناع کرد که در همان دیدار، اسلام را پذیرفت.
ظهور امام مهدی(عج) تنها به معنای آغاز دوره‌ای جدید در تاریخ بشر نیست؛ در روایات اسلامی، این رخداد با احیای دین، زنده شدن کتاب و سنت و ارائه تصویری اصیل و پیراسته از اسلام همراه دانسته شده است؛ تصویری که اگرچه همان اسلامِ نازل‌شده بر پیامبر اکرم(ص) است، به دلیل فاصله گرفتن جامعه از آموزه‌های حقیقی دین، برای بسیاری از مردم چهره‌ای تازه و متفاوت خواهد داشت.
حیا در نگاه اسلامی تنها یک ویژگی فردی یا خانوادگی نیست، بلکه بخشی از سلامت اخلاقی جامعه به شمار می‌رود؛ از نوع پوشش و کنترل نگاه گرفته تا نحوه گفت‌وگو، معاشرت و رعایت مرزهای ارتباطی میان زن و مرد نامحرم. بر اساس این دیدگاه، خانواده و جامعه در کنار یکدیگر مسئول تقویت حیا هستند و بی‌توجهی به هر یک از این دو عرصه می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی شود.
یک زن مسیحی که می‌گفت بسیاری از آموزه‌های اسلام او را تحت تأثیر قرار داده، تنها درباره یک موضوع همچنان تردید داشت: «چرا اسلام بر حجاب تأکید می‌کند؟» او که پیش‌تر پاسخ‌های مسلمانان را قانع‌کننده نمی‌دانست، این پرسش را با یک عالم مسلمان در میان گذاشت؛ پاسخی که بر اساس این روایت، نگاه او به حجاب را تغییر داد و سرانجام به پذیرش اسلام و گفتن شهادتین در همان جلسه انجامید.
چهارده قرن از ظهور اسلام گذشته و جهان امروز با دنیای آن روز تفاوت‌های بنیادینی پیدا کرده است؛ از فناوری و سبک زندگی گرفته تا ساختارهای پیچیده اجتماعی و نیازهای تازه انسان. با این حال، این پرسش همچنان مطرح است که چگونه احکامی که ریشه در قرن‌های گذشته دارند می‌توانند پاسخ‌گوی مسائل جدید باشند؟ پاسخ را باید در تفاوت میان احکام ثابت و متغیر و همچنین نقش «زمان و مکان» در اجتهاد جست‌وجو کرد؛ جایی که اصول ثابت شریعت در کنار موضوعات متحول زندگی انسان، امکان شکل‌گیری پاسخ‌های جدید فقهی را فراهم می‌کند.
اگر انسان می‌تواند در هر زمان و مکانی با خداوند سخن بگوید، دعا کند و نیازهایش را با او در میان بگذارد، پس چرا نماز باید در پنج نوبت مشخص از شبانه‌روز تکرار شود؟ آیا این تکرار صرفاً یک الزام عبادی است یا پشت زمان‌بندی و آداب نماز، فلسفه‌ای عمیق برای تربیت و رشد روح انسان وجود دارد؟ پاسخ این پرسش را باید در تفاوت میان «ارتباط آزادانه با خدا» و «عبادت ویژه‌ای که خداوند برای کمال انسان تعیین کرده است» جست‌وجو کرد.
گاهی یک جمله کوتاه می‌تواند دل کسی را شاد کند و یک کلمه نادرست، رابطه‌ای را به‌هم بریزد؛ از نگاه اسلام، خوب حرف زدن تنها به انتخاب واژه‌های زیبا محدود نمی‌شود، بلکه سلام کردن، نرم سخن گفتن، پرهیز از دشنام و تحقیر، بلند نکردن صدا، پرهیز از پرحرفی و دوری از سخنان بیهوده نیز بخشی از آداب گفت‌وگو با دیگران است.
چرا برخی افراد به‌راحتی محبت دیگران را به دست می‌آورند و بعضی رابطه‌ها با کوچک‌ترین اختلافی سرد می‌شوند؟ قرآن کریم در توصیف یکی از مهم‌ترین پیوندهای انسانی از دو مفهوم کلیدی سخن می‌گوید: «مودت» و «رحمت»؛ دو نیرویی که نه‌تنها دل‌ها را به یکدیگر نزدیک می‌کنند، بلکه می‌توانند پایه‌های اعتماد، آرامش، گذشت و ماندگاری روابط را نیز استوار سازند. اما راز اثرگذاری این دو صفت در جذب قلوب چیست؟