حقالناس یکی از مهمترین موضوعات اخلاقی و فقهی در اسلام است و تنها به مسائل مالی محدود نمیشود؛ بلکه مواردی همچون غیبت، استهزا و آسیبهای کلامی به دیگران نیز میتواند در زمره حقوق مردم قرار گیرد. از این رو، این پرسش مطرح میشود که اگر فردی مرتکب غیبت شود و به هر دلیل نتواند از شخص مورد غیبت حلالیت بطلبد، چگونه باید این حق را جبران کند؟
جهاد اکبر در فرهنگ دینی تنها به معنای مبارزهای درونی و کلی با نفس نیست؛ بسیاری از رفتارهای روزمره انسان، از غیبت و پرگویی گرفته تا کنترل خواستههای نفسانی و حفظ عفت، میتواند در همین میدان معنا پیدا کند. پیامبر اکرم(ص) پس از بازگشت گروهی از رزمندگان، جهاد با نفس را «جهاد اکبر» خواند؛ روایتی که درباره متن، منبع و چگونگی ارتباط آن با اخلاق و خودسازی، دیدگاههای مختلفی مطرح شده است.
آیا در آموزههای اسلامی، هرگونه بدگویی و بیان عیب دیگران ممنوع است؟ قرآن کریم در کنار نهی از آشکار کردن سخنان ناروا، استثنایی مهم را مطرح میکند؛ جایی که فردی مورد ظلم قرار گرفته است. بر اساس آیه ۱۴۸ سوره نساء، مظلوم میتواند در حدّ بیان ستمی که بر او رفته، ظلم ظالم را آشکار کند؛ با این حال، این مجوز به معنای اجازه برای آبروریزی، تهمت یا بازگو کردن تمام عیوب و گناهان فرد ستمگر نیست.
گناهان همیشه با یک لغزش بزرگ آغاز نمیشوند؛ گاهی رفتاری تکرارشونده، آرامآرام به عادت و سپس به بخشی از شخصیت انسان تبدیل میشود. در روایتی از پیامبر اکرم(ص) درباره سه گروه هشدار داده شده است: کسانی که پیوسته منت میگذارند، بسیار غیبت میکنند و میگساری را به عادت تبدیل کردهاند؛ سه رفتاری که هر کدام بهگونهای عزت، آبرو و عقل انسان را هدف میگیرد.
یک کلمه میتواند دلها را بشکند، یک سخن میتواند ایمان را فرسوده کند. قرآن و اهلبیت(ع) ما را از خطرات خاموش زبان آگاه کردهاند؛ از غیبت و تهمت گرفته تا دروغ و ناسزاگویی. این گزارش، راهکارهایی برای محافظت از زبان و حفظ ایمان در برابر این آفات ارائه میدهد.
همسر امام خمینی از زندگی ۶۲ سالهاش با ایشان یاد کرده و گفت که در این مدت هرگز غیبت نکرده و حتی هنگام انتقاد از کارگری که بهبود یافته بود، امام از شنیدن غیبت پرهیز کردهاند.
پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله فرمود: روز قيامت فردى را مى آورند و او را در پيشگاه خدا نگه مىدارند و كارنامه اش را به اومى دهند،اما حسنات خود را در آن نمى بيند.